ЕРЛАРГА ОИД ҲУКМЛАР
بسم الله الرحمن الرحيم
ЕРЛАРГА ОИД ҲУКМЛАР
Ерни ижарага беришни ман қилиниши
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)
Китобимизнинг Ерларга оид хукмлар бўлимининг Қўриқ ерларни ўзлаштириш, Ерни тасарруф қилиш мавзуларида ушбу бўлим ўз ичига олган барча шаръий ҳукмлар билан тафсилий далиллар асосида таништириб ўтдик. Навбатдаги мавзуимизда Ерларни ижарага беришни ман қилинишига тааллуқли шаръий ҳукмлар билан таништирамиз.
Ерни ижарага беришнинг ман қилиниши
Ер эгаси ерини ижарага беришга мутлақо ҳаққи йўқ. Ернинг фақат манфаатига эгалик қиладими ёки ҳам манфаати ва ҳам аслига эгалик қиладими, бошқачароқ қилиб айтганда, ер ушрий ёки хирожий бўладими, ижарага бериш пул ёки бошқа нарса эвазига бўладими, фарқи йўқ. Шунингдек, у ўз ерини таом ва ердан чиқадиган бошқа нарсаларнинг эвазига экин экиш учун ижарага бериши ҳам мутлақо жоиз эмас. Саҳиҳул Бухорийда Пайғамбар с.а.в. шундай деганлари ривоят қилинган:
مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا، أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ
“Кимнинг ери бўлса, экин эксин ёки биродарига берсин, агар беришни хоҳламаса, ерини ушлаб турсин”.
Саҳиҳи Муслимда қуйидагича ривоят қилинган:
نَهَى رَسُولُ اللهِ أَنْ يُؤْخَذَ لِلْأَرْضِ أَجْرٌ أَوْ حَظٌّ
“Пайғамбар с.а.в. ер учун ҳақ ёки улуш олишдан қайтардилар”.
Насоийнинг “Сунан”ида ривоят қилинган:
نَهَى رَسُولُ اللهِ عَنْ كِرَاءِ الْأَرْضِ. قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللهِ، إِذَنْ نُكْرِيهَا بِشَىْءٍ مِنَ الْحُبِّ، قَالَ: لاَ. وَكُنَّا نُكْرِيهَا بِالتِّبْنِ، فَقَالَ: لاَ. وَكُنَّا نُكْرِيهَا بِمَا عَلَى الرَّبِيعِ السَّاقِى، قَالَ: لاَ، اِزْرَعْهَا أَوْ اِمْنَحْهَا أَخَاكَ
“Расулуллоҳ с.а.в. ерни ижарага беришдан қайтардилар. Биз дедик: Ё Расулаллоҳ, дон эвазига ижарага берсак-чи? Дедилар: Йўқ. Дедик: Сомон эвазига ижарага берсак-чи? Дедилар: Йўқ. Рабиъус-соқийдаги нарса эвазига ижарага берсак-чи? Дедилар: Йўқ, ерга экин эк ёки биродарингга бер”. Рабиъ – кичик дарё – водийдир, яъни шундай дейишди: Биз Рабиъдаги, яъни сув бўйидаги ерларга экин экиб бериш эвазига деҳқончилик учун ижарага берар эдик. Расулуллоҳ с.а.в.дан собит бўлганки:
أَنَّهُ نَهَى عَنْ أَنْ يُؤْخَذَ لِلْأَرْضِ أَجْرٌ أَوْ حَظٌّ، وَعَنْ أَنْ تُكْرِىَ بِثُلُثٍ أَوْ رُبُعٍ
“У киши ер учун ҳақ ёки улуш олишдан ҳамда учдан бири ёки тўртдан бири эвазига ижарага беришдан қайтардилар”.
Абу Довуд Рофиъ ибн Хадиждан, у эса Расулуллоҳ с.а.в.дан ривоят қилади:
مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرِعْهَا، أَوْ فَلْيُزَرِّعْهَا أَخَاهُ، وَلاَ يُكَارِيهَا بِثُلُثٍ، وَلاَ بِرُبْعٍ، وَلاَ بِطَعَامٍ مُسَمًّى
“Кимнинг ери бўлса, унга экин эксин ёки экин экиш учун биродарига берсин, лекин учдан бири, тўртдан бири, муайян таом эвазига ижарага бермасин”.
(давоми бор)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
27.12.2018
