Халифалик давлатида хизматлар ва инфратузилмалар
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Халифалик давлатида хизматлар ва инфратузилмалар
(9-қисм)
Умумий мулк ва коммунал хизматлар
Тўртинчи: Илмий иқтисодий тадқиқотлар:
Иқтисод илми ижтимоий илмдир, яъни у яшаш тарзига оид алоқаларни ўрганиш демакдир. Шунинг учун бу илмни ривожлантириш учун татбиқ ва тажриба билан шуғулланиш ҳамда фақат назарияларга суяниб қолмаслик лозим. Иқтисодий назария шу йўл билан, яъни назарияларга суяниш орқали ривожланган.
Иқтисод илми улкан чегарадаги ўзига хос мавзуга айланиб қолди ва кенг илмий тадқиқотларни талаб қилади. Бошқа жиҳатдан эса, Исломдаги иқтисод низомини татбиқ қилиш чуқур исломий фикрлашни ва услублар ҳақида фикрлашни талаб қилади. Шунингдек, асл исломий манбаларни ўқишни талаб қилади. Асримиздаги иқтисод илми, фалсафаси ва қуролларига қизиққан иқтисодчиларда – айримларини ҳисобга олмаганда – исломий илмлар ҳақида соф билим йўқ.
Аммо исломий илмни пухта биладиганларнинг аксарияти иқтисод илми, унинг услублари ва уни анализ қилишдаги қуролларини билмайдилар. Исломий фиқҳ билан иқтисод илми ўртасида маълумотлар алмашиш ва ўзаро бир-бирини тушуниш борасидаги номутаносиблик мана шу ердан келиб чиққан.
Ғарбона иқтисодий илм исломий иқтисодни ўрганишда мутлақо фойдасиз эмас. Бу илмнинг анализ қуроллари ва услублари мавжуд бўлгани учун иқтисодий алоқаларни тушунишда ҳамда сақофат ва ақидаси турли-туман бўлган жамиятларнинг иқтисодий йўлларини тушунишда ёрдам беради. Лекин ғарбона иқтисодий назария аксар ҳолатларда айрим иқтисодий муаммоларга ташхис қўйишда ожизлик қилган. Инфляция ва бозор муаммолари шулар жумласидандир.
Исломий оламда умуман иқтисоддаги ва хусусан исломий иқтисоддаги илмий тадқиқот мабдасига етарли эътибор берилмади. Шунинг учун Халифалик давлатини тиклаш зарур, чунки у фуқароларга нисбатан масъулиятни ҳис қилади ва иқтисод соҳасида илмий тадқиқотларга етарли маблағни топади.
Шунингдек, бу давлат илмий тадқиқот марказларини қуради, олимларни назорат қилади, қилган тадқиқотларига яраша пул билан таъминлайди ҳамда илм ва фан соҳасида турли мусобақалар уюштиради. Буларнинг барчасини илмни ривожлантириш ва исломий иқтисодий низомни чиройли татбиқ этиш мақсадида амалга оширади.
(Ал-Ваъй журналининг 375-сонидан олинди. Д. Ояд Шаъровий (раҳимаҳуллоҳ) қаламига мансуб.)
