بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

МУЛК КЎПАЙТИРИШНИНГ
МАН ҚИЛИНГАН ЙЎЛЛАРИ

Савдодаги товламачилик

 (“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Мақолаларимиз орқали Мулк кўпайтиришнинг ман қилинган йўллари бўлимининг мавзулари билан таништиришда давом этамиз. Бугунги мақоламизда Савдодаги товламачилик мавзуси билан таништирамиз.

Савдодаги товламачилик

Аслида, савдо битимига риоя қилиш лозим. Сотувчи ва харидор ўртасида таклиф ва қабул орқали битим тузилиб, мажлис тарқаганидан кейин ҳар икки тараф ҳам уни бажариши лозим. Лекин муомала битими одамлар ўртасида низо чиқмайдиган тарзда тузилиши керак. Шунга кўра, шариат одамларга савдодаги товаламачиликни ҳаром қилиб, сотувчи ёки харидор тарафидан содир этилишидан қатъий назар, уни гуноҳ, деб белгилади. Чунки товламачилик гоҳида сотувчи тарафидан, гоҳида харидор тарафидан содир этилиши мумкин.

Сотувчининг товламачилиги – билиб туриб харидордан товарнинг айбини яшириш ё айбни харидор сезмайдиган қилиб ёпиб қўйиши ёки товарнинг ҳамма ёғини чиройли қилиб кўрсатадиган нарса билан ўраб қўйишидир.

Харидорнинг товламачилиги – пулнинг қалбакилигини сотувчидан яширишидир.

Товламачилик туфайли товарга қараб нарх ҳам ўзгаради. Гоҳида харидор товламачилик туфайли товарга қизиқаётган бўлиши ҳам мумкин. Товламачиликнинг ҳамма тури ҳам ҳаромдир. Бухорий Абу Ҳурайрадан ривоят қилишларича, Пайғамбар с.а.в. шундай деганлар:

لاَ تُصَرُّوا الْإِبِلَ وَالْغَنَمَ، فَمَنْ اِبْتَاعَهَا بَعْدُ، فَإِنَّهُ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ، بَعْدَ أَنْ يَحْتَلِبَهَا، إِنْ شَاءَ أَمْسَكَ، وَإِنْ شَاءَ رَدِّهَا وَصَاعَ تَمْرٍ 

“Туя ва қўйларни елини сутга тўлсин деб, бир неча кун соғмай турманглар. Кимки, шу ишдан кейин уларни сотиб олса, уларни соғганидан сўнг икки ишда ихтиёрли бўлади: Хоҳласа, олиб қолади, хоҳласа, бир соъ хурмо қўшиб қайтариб беради”. Ибн Можа Абу Ҳурайрадан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в. шундай деганлар:

مَنْ اِبْتَاعَ مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنْ رَدَّهَا، رَدَّ مَعَهَا صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، لاَ سَمْرَاءَ 

“Кимки, елини сутга тўлиши учун соғилмай турган туяни сотиб олса, уч кунгача ихтиёрлидир. Қайтарадиган бўлса, қорайиб кетмаган хурмодан бир соъ қўшиб беради”. Бир соъ хурмодан мурод сутнинг пулидир. Баззор Анас р.а.дан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в.

أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْمُحَفَّلاَتِ 

“Соғмай, елинида сут тўплаб туяларни сотишдан қайтарганлар”. 

Мана бу ҳадислар туя ва қўйларни елини сутга тўлиши учун соғмай туришдан ҳам, шундай қилинган ҳайвонларни сотишдан ҳам очиқ қайтаряпти. Ҳайвонларнинг елинини катта, серсут қилиб кўрсатиш учун бу ишни қилиш алдовдир, ҳаромдир. Товарнинг айбини яшириш ҳам шунга ўхшаш ишдир. У товарда бўладими, пулда бўладими, фарқи йўқ.    

(давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

09.02.2019й.