БОЙЛИКНИ ОДАМЛАР ЎРТАСИДА ТАҚСИМЛАШ
БОЙЛИКНИ ОДАМЛАР ЎРТАСИДА ТАҚСИМЛАШ
Олтин ва кумушни хазина қилишнинг тақиқланиши
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)
Олтин кумушни хазина қилишни тақиқлаш хусусидаги оят нозил бўлганида, айирбошлаш воситаси ҳам, меҳнатнинг ва молдаги манфаатнинг ўлчови ҳам шу икки маъдан эди. Бунда уларнинг дирҳам ва динор каби зарб қилинган ёки ёмби каби зарб қилинмаган бўлишининг фарқи йўқ эди. Демак, бу оятдаги наҳий айирбошлаш воситаси ҳисобланган олтин ва кумушга қаратилди. Олтин, кумушни хазина қилишнинг ҳаромлиги Қуръонда очиқ айтилган.
Аллоҳ Таоло айтади:
وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
– “Тилла-кумушни босиб, уни Аллоҳ йўлида сарфламайдиган кимсаларга аламли азоб “хушхабари”ни етказинг!”. (Тавба:34)
Олтин, кумушни хазина қилувчиларга аламли азоб хабарининг берилиши Шореънинг хазина қилишни қатъий тақиқлаганига ёрқин далилдир. Шунга кўра, олтин, кумушни хазина қилиш ҳаром ҳисобланади.
Оятнинг олтин, кумушни хазина қилишни қатъий ҳаром қилгани қуйидагилардан аён бўлади:
Биринчидан: Оятнинг умумийлиги, унинг мантуқи ҳам, мафҳуми ҳам олтин, кумуш хазина қилинишининг қатъий тақиқланишига далилдир. Закотини чиқарганидан кейин хазина қилиш ҳам мубоҳ бўлади, деган хулосага бориш оят қатъий далолат қилаётган ҳукмни эътиборсиз қолдиришдир. Бундай хулосага бориш учун оятнинг ўз маъносидан бурадиган ёки уни насх (бекор) қиладиган бошқа бир далил керак. Бундай далил эса, ворид бўлмаган. Бу оятнинг далолати қатъий бўлгани учун бу ерда уни ўз маъносидан бурадиган бирон далил йўқ. Энди уни насх қиладиган далилни излайдиган бўлсак, уни насх қиладиган далил ҳам йўқ.
خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ
– “(Эй Муҳаммад), сиз уларнинг молларидан бир қисмини ўзларини поклаб тозалайдиган садақа сифатида олинг”, (Тавба:103) ояти эса, ҳижратнинг иккинчи йилида – закот фарз қилинган пайтда нозил қилинган бўлса, хазина қилиш хусусидаги оят ҳижратнинг тўққизинчи йилида нозил бўлган. Аввал нозил бўлган оят кейин нозил бўлган оятни насх қилолмайди. Закоти берилган молнинг хазина бўлмаслиги хусусида ворид бўлган ҳадисларни бирортаси ҳам саҳиҳ эмас. Айрим фақиҳлар ҳужжат қиладиган Умму Саламанинг ҳадисини Итоб ривоят қилган. У эса мажҳул, ноъмалум шахсдир. Умму Саламанинг ҳадиси саҳиҳ, ҳатто мутавотир бўлган тақдирда ҳам, оятнинг ҳукмини насх қилишга ярамайди. Умуман ҳадис Қуръонни насх қилолмайди. Негаки, Қуръон лафзан субути қатъий бўлиб, унинг лафзи ва маъноси билан биз ибодат қиламиз. Мутавотир ҳадис эса, маънан субути қатъий бўлиб, унинг лафзи билан биз ибодат қилмаймиз. Шунга биноан мутавотир бўлган тақдирда ҳам ҳадис Қуръонни насх қилолмайди. Мутавотир ҳадис насх қилолмаган оятни устида ҳар хил гап-сўз бўлиб турган оҳод ҳадиснинг насх қилишига йўл бўлсин.
Иккинчидан: Табарий Абу Умома Боҳилийдан ривоят қилади:
«تُوُفِّيَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الصُّفَّةِ، فَوُجِدَ فِي مِئْزَرِهِ دِينَارٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ: «كَيَّةٌ». ثُمَّ تُوُفِّيَ آخَرُ، فَوُجِدَ فِي مِئْزَرِهِ دِينَارَانِ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ: «كَيَّتَانِ»»
“Аҳли суффалардан бир киши вафот этди. Унинг иштонидан бир динор топилди. Пайғамбар с.а.в.: “Бир куйдириш”, дедилар. Кейин яна бир киши вафот этиб, унинг иштонидан икки динор топилди. Шунда Пайғамбар с.а.в.: “Икки куйдириш”, дедилар”. Бу ҳадисни Аҳмад ҳам Али ибн Абу Толиб ва Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилган. Пайғамбар с.а.в.нинг бундай дейишларига сабаб уларнинг закот ҳисобига яшаб туриб, тиллага эга бўлишларидир. Аслида бир ёки икки динор нисобга етмайдики, улардан закот чиқарилса. Шундай бўлсада, улар хусусида Пайғамбар с.а.в.нинг: “Бир куйдириш, икки куйдириш” дейишлари, улар закот бериши вожиб бўлган мол бўлмаса ҳам хазина, деб эътибор қилаётганларига далилдир. У киши
يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ
– “У Кунда (қиёматда) ўша (тилла-кумушни) жаҳаннам ўтида қизитилиб, ўша билан уларнинг пешоналари, ёнлари ва кетларига тамға босилади”, (Тавба:35) оятига ишора қилгандилар. (Давоми бор)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
20.05.2019й
