بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

28 — қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

Ўн иккинчи – бойлик тўплаш

     Бугунги кунда капиталистик тузум амалда бўлганлиги сабабли, инсонлар мол-мулк тўплаш, бунинг натижасида ризқидан норози бўлишдек дардга мубтало бўлдилар. Ҳар бир киши даромадлари харажатларидан ортишини ва эртаси кун учун ҳам бирор нарса олиб қўйиш имконияти бўлишини истайди. Бунинг тасдиғи ўлароқ инсонлар орасида “Қора кун учун оқ пул (кумуш) асра” каби мақоллар тарқалди.

     Бу касалликка кўпчилик мусулмонлар ҳам мубтало бўлишди. Улар буни ҳаётдаги асосий мақсад ҳисоблаб, бойлик тўплашга киришдилар. Бунинг оқибати эса ташвиш ва изтиробларнинг вужудга келишига сабаб бўлди. Бундай инсонларнинг бирортаси мол-мулкини қуриб-битишини истамайди, шунинг учун уларга энг катта муаммо ва ташвиш бойликларини тўплаш, кўпайтириш, сақлаш ва бу бойликларини янада кўпроқ сармоя қилиш, бу худди уларнинг яшашидан мақсадидек. Бу мусулмонлар мол-мулкларини тўплаб, қўриқлаб бу мол- мулкнинг қулларига айландилар. Мол-мулкка бўлган бундай муносабат уларнинг ҳаётий муаммоларига яна қўшимча муаммолар келтириб чиқарди.

     Бугунги кунда бутун дунёда татбиқ этилаётган бузуқ капиталистик тузум аксарият мусулмонлар орасида бу нотўғри тушунчаларни пайдо бўлишига ёрдам берди. Шу тариқа, банк, пул бозори ва қийматли қоғозлар бозори каби акциядорлик жамияти, молиявий муассасалар ташкил этила бошлади. Булардан ташқари, ғарб тушунчалари инсонни пулни ҳаддан ташқари севишга, ҳалол ва ҳаромга қарамай уни топишга, ҳар қандай йўл билан бўлса ҳам тўплаш ва яна тўплашга йўллайди. Капиталистик тузум инсонларга келажак учун қўрқувни солади, пулга бундай муносабат ислом ақидасига зид бўлса-да, уларни келажак учун, қийин кунлар учун, фарзандларини ўқитиш учун пулни алоҳида ажратиб қўйишга рағбатлантиради. Буни тушунмаслик оқибатида инсонлар ғарб тушунчаларига алданиб қолишди, бунинг натижаси кўплаб муаммоларнинг пайдо бўлишига олиб келди.

     Ислом ақидаси инсонга тушунчалар ва қонунлар мажмуасини тақдим этди, буларнинг ёрдамида у мол-мулкка, уни тўплаш ва сақлашга нисбатан ўз позициясини белгилайди.

     Ушбу тушунчалар ва қонунлардан:

• Барча мол-мулк Аллоҳникидир, инсон эса улардан сарфлаб Аллоҳнинг буйруқ ва қайтариқларига биноан яшаб улардан вақтинча фойдаланади.

Аллоҳ Таоло шундай дейди:

آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَنفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُم مُّسْتَخْلَفِينَ فِيهِ فَالَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَأَنفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ

“Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтиринглар ҳамда сизларни халифа қилиб қўйган нарсалардан эҳсон қилинглар. Бас, сизлардан иймон келтирган ва эҳсон қилганларга улкан ажр бордир”. (Ҳадид: 7)

     Инсон молу-мулкни фақат рухсат этилган йўл билан қўлга киритиб, рухсат этилган нарсага сарфлаши керак, таъқиқланган йўл билан топиши ва таъқиқланган нарсаларга сарфлаши мумкин эмас. Буларнинг ҳаммаси Аллоҳ Таолонинг розилигига эришиш мақсадида қилинади. Шундагина инсон йўқотган нарсасига ачинмайди ва ҳаром йўл билан пул топмайди. Қўлга киритган нарсасига ҳаддан ташқари севинмайди, ҳар қандай ҳолатда ўзини тута билади. Унинг барча ғам-ташвишлари ҳаётидаги асосий муаммосининг тўғри ечимига мутаносиб равишда бўлади.

• Ислом зарур бўлмаган тақдирда мол-мулк тўплашни таъқиқлади. Ким бу ишни қилса дўзахда жазоланади.

Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай марҳамат қилади:

وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ، يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَـذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَنفُسِكُمْ فَذُوقُواْ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ

“Олтин ва кумушни хазинага босадиган, Аллоҳнинг йўлида сарфламайдиганларга аламли азобнинг башоратини беравер. Бир куни ўша олтин-кумушларни жаҳаннам ўтида қизитилади ва пешоналари, ёнбошлари ва орқаларига босилиб: “Мана бу ўзингиз учун тўплаган нарсангиз, бас, энди тўплаб юрган нарсангизни татиб кўринг!” дейилур”. (Тавба: 34:35)

Мусулмон уй қуриш учун, фарзандини уйлантириш учун ёки ўзи учун зарур бўлган нарсани олиш учун пул тўплаши мумкин, аммо бирор мақсадсиз тўплаш, яъни молу-мулкни тўплаб уни сақлаш маън этилади. Баъзи инсонлар Исломда мол-мулкнинг закоти берилмасдан тўплаш мумкин эмас деб ўзларини оқлайдилар. Бироқ аслида, мол-мулк жамғаришликнинг таъқиқланиши ҳақидаги оятда закот ҳақида сўз юритилмайди, бундан ташқари, бу ерда мол-мулкни Аллоҳнинг йўлида сарф қилиш ҳақида гап кетмоқда. Қуръоннинг қайси бир сурасида Аллоҳнинг йўлида мол-мулк сарфлаш хусусида бир сўз бўлса, бунинг маъноси жиҳодга сарфлаш ҳақида бўлади, бу оят закот беришни ўз ичига олмайди, чунки Уммат жиҳод учун зарур бўлган ҳамма нарсани тайёрлашга мажбур. Расулуллоҳ с.а.в. қўшинни жиҳодга тайёрлар экан, мусулмонларга ўз мол-мулкларидан бу иш учун сарф қилишларини буюрдилар. Шунинг учунжиҳодга мол-мулкини сарф қилиш, зарур бўлган эҳтиёжидан ортиқроқ мол-мулки бўлган ҳар бир мусулмонга фарз ҳисобланади.

Мол-мулкни закоти берилса тўплаш мумкин деган тушунчанинг нотўғрилигини Абу Умомадан ривоят қилинган қуйидаги ҳадис кўрсатади:

“Аҳли суффадан бир киши вафот этди, ва унинг кийимлари ичидан бир динор топишди. Пайғамбар с.а.в. деди: “Бир тамға”. Ундан сўнг яна бир киши вафот этди, ундан икки динор топишди, Пайғамбар с.а.в. “икки тамға” дедилар.

Закот бир ёки икки динор учун тўланмайди, чунки улар нисоб миқдорига етмайди. Бироқ суффа аҳли садақа ҳисобига яшар эдилар ва динорга эҳтиёжи бўлмаган тарзда пул тўпладилар. Бу шаклда пул тўплаш таъқиқланган эди, шунинг учун бу икки киши Қиёмат кунида жазога лойиқ бўлдилар.

Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)