Сиз учун тўғри ўлчов қандай: кўпчиликми ёки ҳалол-ҳаром?
Сиз учун тўғри ўлчов қандай: кўпчиликми ёки ҳалол-ҳаром?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Бугунги жамиятимизда жуда кўп нотўғри ўлчовлар бор. Уларнинг ичида энг кўп тарқалганларидан бири “кўпчилик нима деса шу”, “кўпчилик қиляптику” каби, хуллас кўпчиликнинг қилаётган амали ёки билдираётган фикри тўғри, дея қабул қилинмоқда. Йиллар давомида кўпчилик деган нарса мусулмонлар онгига шунчалик сингиб кетдики, натижада у ўзига хос ўлчовга айланди. Масалан, турли маросимларда маст қилувчи ичимликларнинг дастурхонларда туриши кўпчилик шундай қиляпти, деган дастак билан урфга айланганига анча бўлган. Агар шундай қилинмаса маросим эгаси ҳатто маломат қилинадиган, ўзини худдики одамлар орасида шарманда бўлгандек ҳис қиладиган аҳволга келиб қолди. Ёки кўпчилик кредит оляпти, мен ҳам олсам бўлаверар экан, деган асосга кўра кредит “ҳалол” га айланиб улгурган. Ёш йигит-қизлар ҳам кўпчилик шундай қиляпти, дея ишқий муносабатларга киришмоқдалар. Бир сўз билан айтганда, кўпчилик қилаётган амаллар ва билдираётган фикрлар – гарчи уларнинг салмоқли қисми нотўғри бўлса ҳам – тўғри ўлчовга айланиб қолди.
Кўпчилик қилаётган амаллар ҳар доим ҳам тўғри бўлмаганидек, у доимий, ўзгармас, собит-барқарор, ҳар қандай замон ва макон учун мос келадиган тўғри ўлчов бўла олмайди. Амалларни тўғри ёки нотўғрига ажратишнинг ягона ўлчови – бу ҳалол-ҳаромдир. Чунки бундай ўлчов бутун борлиқни Яратувчиси бўлмиш Аллоҳ Таоло белгилаб берган ўлчовдир. Тўғри ўлчовни белгилаб беришга Аллоҳ Таологина ҳақлидир, инсон эмас. Инсон зотининг ўзи учун қандайдир ўлчовларни белгилаб олиши ўз Яратувчисига итоатсизлик қилиши ҳамда Унинг буйруқ ва тақиқларидан бўйин товлашидир, яъни ўз ҳавойи-нафсини Аллоҳнинг хоҳишидан устун қўйишидир. Инсонлар, хусусан мусулмонлар ҳар қандай ҳолат ва вазиятлардан қатъий назар, ҳар қандай замон ва маконда фақат илоҳий ўлчовга асосланган ҳолда амалга киришишлари шарт.
Тўғри, баъзи ўринларда кўпчилик эътиборга олинади, лекин ўша ўринларда ҳам Шариат рухсат берган-бермаганлигига қаралади. Масалан, бир ҳудуддаги кўпчилик одамлар шу ҳудудга мактаб ёки шифохона ёки масжид етишмаслиги сабабидан уни қуриб беришни талаб қилишса, бу эътиборга олинади. Мана шунга ўхшаш ҳолатлардагина кўпчилик эътиборга олиниши мумкин.
Яна шуни алоҳида таъкидлаш керакки, тўғри ўлчовга кўпчилик амал қиладими ёки озчиликми, ҳатто унга ҳеч ким амал қилмаган тақдирда ҳам у тўғри ўлчовлигича қолаверади. Замон ўзгариши билан тўғри ўлчов – худди кийим-кечак ёки уй-жойнинг урфдан қолиши сингари – “мода” дан чиқариб юбориладиган матоҳ эмас. Биз мусулмонлар буни тушуниб, идрок этмоғимиз лозим. Ваҳоланки, динимизда амаллар ўлчови ҳалол ва ҳаром эканлиги барчамиз учун оддий ва тушунарлидир. Биз Ислом таълимотидаги оддий кўрсатмаларга амал қилишни тарк қилиш билан Исломдан узоқлашишни бошлаган эканмиз, демак, Исломни ҳаётга қайтариш учун ишни ана шу оддий кўрсатмаларни бажаришдан бошлашимиз керак. Келинг, шу дақиқадан эътиборан бошқа ҳар қандай ўлчовлардан воз кечиб, амалларимизни ҳалол-ҳаромга асослашни бошлайлик. Зеро, шундай йўл тутиш ва унда собит-барқарор бўлиш бизни икки дунё саодатига эриштиради, ин ша Аллоҳ!
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
29.09.2019й
