بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Афғонистондаги тинчлик сафсатаси ҳамда уруш ботқоғи!

Сайфуллоҳ Мустанир

Ҳизб ут-Таҳрир – Афғонистон

вилояти матбуот бўлими раиси

Афғонистонда қирқ йилдан бери уруш бўлар экан, «тинчлик» тарғиботлари ҳам тўхтагани йўқ. Тинчлик сўзи айни жараёнда қатнашаётган турли томонларнинг қарашларига қараб ҳар хил маъно касб этади.

Халқ «тинчлик», деганда урушни тўхтатишни тушунади. Бошқа томондан эса, Америка «тинчлик» сўзини ишлатганда унинг остида Американинг тарихдаги энг узун урушини тўхтатиш фурсати ҳамда Афғонистондаги ўзининг сиёсий ва cини кафолатлаш орқали кучларини олиб чиқиб кетиши, деган маъно ётади.

Толиблар эса, тинчлик ҳақида гапиришганда унга тамоман бошқача қарашади. Бунинг маъноси, Американинг урушдаги ўз мағлубиятига рози бўлишини ва кучларини тўплаб, Афғонистондан чиқиб кетишини, бунинг натижаси ўлароқ, Толибоннинг юртдаги сиёсий саҳнага амирлик ёки ярим амирлик шаклида қайтишини англатади.

Бошқа томонда, афғон ҳукумати Америкага малайлик қилади, баъзи сиёсий етакчилар Америкадан шунчалик таъсирланганки, ўз юртларини босиб олинишига нисбатан худди америкалик болалар каби хатти-ҳаракат қилишади… Энди мана шу ҳукумат ва мана шу етакчилар тинчлик масаласида йигирма йилдан зиёд вақтдан буён ғарбча илмоний қадриятлар ва тушунчалардан келиб чиқиб гапириб, шу қадриятларни ҳимоя қилишяпти, буларнинг барчасини сиёсий курсиларини сақлаб қолиш учун ҳамда юртнинг сиёсий келажагига оид ўзларининг шахсий манфаатларини ўйлаб қилишяпти.

Европа Иттифоқи тинчлик масаласига – афғон ҳукуматига таққослаганда – бошқача нуқтаи назарда қарайди, уни демократик қадриятлар ва стандартларга асосланган ҳолда тушунади. Зеро, Америка инсон ҳуқуқлари, республика ва демократия каби ўн тўққиз йил давомида қўлга киритган ютуқларини ҳар доим сақлаб қолишга ҳаракат қилиб келди.

Хитой, Россия, Эрон ва Покистон гарчи АҚШнинг Афғонистондаги жойлашувига қарши курашаётгандек кўринишса-да, бироқ уларнинг ҳар бири АҚШ билан Афғонистондаги ўз манфаатларига қараб ҳар хил муносабатда бўлишади. Бинобарин, улар Американинг Афғонистондан масъулиятсизларча чиқиб кетишидан хавотирланишади, бу юртнинг мужоҳидларга бошпанага айланишини исташмайди. Шу билан бирга, барча томонлар «исломий амирлик» ва «шариат татбиқи» масаласини қизил чизиқ сифатида белгилаб, уларни Афғонистондаги сиёсий режимга қайтишини олдини олишга ҳаракат қилишади. Айни мана шу нарса Афғонистондаги урушни давом эттиришнинг ягона сабаби ўлароқ кўрилади. Албатта, бу каби сценарийлар ушбу заминдаги мусулмонлар ва мужоҳидлар ақидасига зид. Бироқ шариатга ва Ислом давлатига мувофиқ келмайдиган таклиф ва тахминларнинг ҳеч бирига афғон халқи таслим бўлган эмас, буни доим тарих исботлаб келган.

Юқоридаги фикрлардан келиб чиққан ҳолда айтиш мумкинки, «миллий, минтақавий ва халқаро келишув» каби ҳар қандай ёлғон даъволар ҳам мана шу тинчлик, каби даъвонинг бир қисмидир. Бир вақтнинг ўзида, киши бир нарсани яхши англаб олмоғи даркор: бутун дунё капиталистик системага қурилган бўлиб, ҳамма ўзининг шахсий манфаатини ўйлайдиган бўлиб қолган. Демак, шундай бўлгач, тинчлик каби тушунчалар ҳеч қачон ўзининг том маъносида қўлланмайди, фақат дунёни адаштириш учун қўлланилади.

Бошқа жиҳатдан, АҚШдаги ҳукмрон Республикачилар партияси Афғонистондаги тинчлик жараёнидан келаси АҚШ сайловларида фойдаланишга уриняпти, демакки, уларнинг Афғонистондан кучларини олиб чиқиб кетиш ҳақидаги даъволари ғирт ёлғон. Бу бир ўйин бўлиб, киши бу ўйин моҳиятини тушуниб етмоғи учун аввало Американинг шахслар эмас, муассасалар бошқараётган ҳукумат эканини англамоғи даркор. Аслида, Дональд Трамп АҚШ кучларининг Афғонистондан мумкин қадар тез вақт ичида чиқиб кетишини истайди ва бу АҚШ-Толибон ўртасида имзоланган тинчлик келишувидан ҳам кўриниб турибди. Бироқ биз Америкадаги бошқа муассасаларнинг бунга бир неча бор қарши фикр билдиришганига гувоҳ бўляпмиз. Масалан, яқинда АҚШ Мудофаа вазири Марк Эспер Трамп баёнотларига зид равишда «америкалик қўшиннинг Афғонистондан чиқиб кетиши ягона вариант эмас ва айниқса кучли-тўғри вариант ҳам эмас», деди.

Афтидан, америкалик расмийлар билан толиблар тинчлик келишувининг тўла татбиқ этилишини қаттиқ талаб қилишяпти. АҚШнинг Афғонистондаги тинчлик бўйича вакили Залмай Халилзод америкалик аскарларнинг Афғонистондан чиқиб кетишлари учун бўлган муддатни Давҳада Толибон вакиллари билан сўзлашув имзоланган вақтдан бошлаб 18 ой қилиб белгилади. Кўпчилик ушбу келишув Американинг Афғонистондаги кўп босқичли сиёсати ва истакларига якун ясайди, энди бу шартномалар кенг кўламда узоқ муддатли бўлиши керак, деб ўйлашмоқда. Бироқ шунга қарамай, Вашингтонда ҳам, толибонлар орасида ҳам ушбу «тинчлик келишуви»ни танқид қилувчилар топилмоқда.

Аcлида Америка келишув оқибатларини бошқаришга қодир ва буни Қобулдаги ўзининг малай режимига минтақадаги менинг ташқи сиёсатимга итоат қилмади, деган айблов қўйиш билан амалга ошира олади. Бироқ у бундай қилмайди, ўзининг сусткашлиги ва ифлослигининг сиёсий оқибатларини афғон халқига юклайди. Лекин Толибон раҳбарлари ҳам айни манёврни оз бўлса ҳам қўллашадиган кўринади.

Шунинг учун бу АҚШ-Толибон келишуви Америка учун ўз мағлубиятини яшириш ва ўз тарихидаги энг узун бўлган урушни якунлашда муҳим аҳамият касб этади. Ҳатто шу орқали америкалик ва хориждаги жамоатчилик фикрини адаштиради ҳам. Бундан ташқари, бу келишув шариатни тўлиқ татбиқ қилишни даъво қилиб, АҚШ босқинчилигига қарши қуролли жанг қилиб келган Толибон ҳаракатини заифлаштириб, миллий сиёсий бир гуруҳга айлантириб қўймоқда. Бу эса, қуролли бир жамоанинг сиёсий жиҳатдан ўз жонига қасд қилиши ҳамда ўн тўққиз йил давом этган уруш шаҳидларининг интилишларини обрўсизлантириш-таҳқирлаш ҳисобланади.

Бироқ, Афғонистонда тинчлик ўрнатиш билан боғлиқ кенг миқёсда ташвиқотлар олиб борилаётганига қарамай, бу юрт ҳамон уруш ва тинчлик ўртасида қолмоқда… Афтидан, тинчлик ўрнига яна уруш авж оладиган кўринади. Афғонистон халқини ҳисобга олмаганда, ушбу нопок урушни тўхтатиш учун ҳаракат қилаётган бирорта гуруҳ йўқ. Чунки бу гуруҳларнинг ҳар бири ушбу тартибсизликлардан ўз шахсий манфаатларини таъминлашда фойдаланишмоқда. Таъкидлаш жоизки, Американинг бу тинчлик келишуви халқ истагига зид келмоқда, томонлар халқ истагидан, туйғу ва йўналишларидан ўз манфаатлари йўлида фойдаланмоқда.

Мудом, Уммат кофирларнинг регионал даражадаги сиёсатига қарши турмас экан, АҚШ кучларининг Афғонистондан ёлғондан чиқиб кетиши ҳам, ўзини исломий дея даъво қилган миллий жамоаларнинг ҳокимиятга келиши ҳам ҳаргиз халқ муаммосини ҳал қилмайди. Зотан, афғон халқи муаммоси бошқа мусулмон халқлар муаммосидан фарқ қилмайди ва ягона Ислом давлати барпо этилмагунча уларнинг муаммоси асло ечилмайди. Ислом давлати соясидагина маҳаллий ва халқаро барча ташаббус Ислом Уммати қўлида бўлади, у бутун дунёни капитализм зулматидан Ислом нурига олиб чиқади.

Роя газетасидан олинди