بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Гвинея инқилоби

Унинг сабаб ва оқибатлари

Устоз Аҳмад Хутвоний қаламига мансуб

Мамади Думбуя бошчилигидаги президент махсус кучлари Гвинея президенти Альфа Кондени ҳокимиятдан четлатди. Конде қамоққа олиниб, ҳукумат ҳамда унинг барча расмий ташкилотлари тарқатиб юборилди, конституция тўхтатилди, давлатнинг қуруқлик ва ҳаво чегаралари ёпилди.

Думбуя етакчилигидаги инқилобчилар инқилоблари сабабини «юртдаги даҳшатли сиёсий вазиятнинг издан чиқиши, демократик принциплар билан суд мустақиллигининг бузилиши, давлат маъмуриятининг сиёсийлашиши, аҳоли турмуш тарзи ва эркинликларнинг ёмонлашиши» билан изоҳладилар.

Ағдарилган президент Альфа Конде учинчи марта президент бўлиш мақсадида конституцияга ўзгартиш киритиб, бу қилмиши билан ўзига қарши ҳарбий тўнтариш қилинишига яна бир сабабни юзага келтирди.

Гвинея бошқа Ғарбий Африка мамлакатлари каби, катта стратегик аҳамиятга эга ва ресурсларга бой бўлиб, бу мустамлакачи давлатларнинг сўлагини оқизади. Шунинг учун, бу ўлка кўплаб халқаро ўйинчиларнинг нуфуз ўрнатиш, ресурс ва ҳукмронликни қўлга киритиш учун курашаётган қайноқ кураш майдонига айланди.

Франция, АҚШ ва Британия ўртасидаги анъанавий кураш линиясига, энди Хитой билан Россия ҳам оғир вазн билан кириб келди. Охирги пайтларда Франциянинг Африкадаги нуфузини йўқ қилишга қаратилган Россия каби янги йирик давлатларнинг сезиларли ҳарбий ва иқтисодий уринишлари кузатилмоқда. Айниқса, Америка Россиянинг Африкага фаол аралашаётганидан кўз юммоқда. Бунга АҚШнинг Африкадаги қуролли кучлари (USAFRICOM) қўмондони генерал Стивен Таунсенд берган баёнот мисол бўлади. У Конгресс қуролли кучлар қўмитаси олдида Африкадаги АҚШ-Россия-Хитой курашига гувоҳлик бериб, бундай деди: «Мен Россия рақобатидан чуқур хавотирда эмасман. Руслар Хитойга қараганда унчалик муҳим эмас, деб биламан. Чунки улар узоқ муддат давомида муаммо туғдирмайди. Бугунги кунда ва узоқ муддат давомида ташвиш туғдирадиган тараф Хитойдир».

Америка 2008 йил Мусса Камара инқилоби орқали Гвинеяда Франция нуфузига якун ясашга муваффақ бўлган эди. Бироқ, Америка нуфузи ёнида Франция ва Европа нуфузи ҳам сақланиб қолди, батамом йўқолмади. Сўнг ўша инқилобдан бир йил ўтиб, Камара ағдарилди ва 2009 йил Секуба Конате инқилоб қилиши ортидан Гвинеяга Франция нуфузи қайтиб келди. Кейин 2010 йил Альфа Конде умумий сайловлар орқали ва ҳарбий бошқарувдан узоқ равишда қудратга келди. У Франция-АҚШ нуфузлари ўртасидаги келишув президенти сифатида келди. Шу билан Гвинеяда Франция нуфузи билан Америка нуфузи ёнма-ён ўрнашди.

Бироқ, Америка бу Альфа Кондени Россия билан ҳамкорлик қилишга ундади… Гвинеяга Рус компаниялари ва «Vagner» ёлланма аскарлари киритилди. Россия Кондега катта сиёсий ёрдамлар кўрсатди, айниқса, у конституцияга ўз ҳукмронлигини давом эттиришига имкон берадиган тарзда ўзгартишлар киритгандан сўнг… Франция бундай конституцион ўзгартиришларга эътироз билдирди. Шунга қарамай, Конде Россия компанияларига боксит қидириш ишларини олиб боришларига рухсат берди ва бу Францияни ғазабини келтирди.

Африкадаги Миср, Марказий Африка, Эритерия, Мадагаскар, Мозамбик ва Судан каби Америкага малай бўлган ёки унинг кучли таъсири остида бўлган давлатларда Россиянинг ҳарбий базалар қуришига рухсат берилди. Натижада, Гвинея ҳам рус базаларининг қурилишига номзод бўлган давлатлардан бирига айланди.

Россиянинг «Vagner» ёлланма аскарлари Францияга қарши бир неча қуролли қўпорувчилик амалиётлари билан Африкага кириб келди. Ана шунда Франция хавфни сезиб, бугунги инқилоб орқали Альфа Кондени ағдарди, токи, президентлик бошқарувини ўз қўлига олган Россиянинг Марказий Африка сценарийси такрорланмасин.

Соф французча инқилоб:

Ўтган якшанба куни Франция оммавий ахборот воситалари ушбу инқилобга оид видеолавҳаларни тарқатди. Уларда Гвинея махсус кучлар қўмондони Мамади Думбуя президент Альфа Кондега қарши тўнтариш қилиб, уни ҳибсга олгани тасвирланган ҳамда Мамади Думбуянинг шахсан ўзи президент Альфа Кондени ағдаргани ва уни ҳибсга олгани эълон қилинган. Ахборот воситаларида ўз президентига қарши тўнтариш қилган инқилоб етакчиси Думбуя ҳақида қуйидаги маълумотлар тарқатилди: У ўзининг барча ғоялари ва ҳарбий машғулотларини Франция армиясидаги фаолияти давомида олган… Президент Альфа Конде Думбуяни 2018 йил Гвинеяга чақириб, элита кучлари қўмондонлиги лавозимига тайинлагунига қадар, у Франциянинг хорижий легиони аъзоси бўлган. Ўша пайтда бу легион янги тузилган эди. Думбуя ҳарбий ўқув юртини Франция пойтахти Парижда ўқиб тамомлаган ва йиллар давомида француз хорижий легионида жанг қилган. У француз армиясида ўн беш йиллик ҳарбий тажрибага эга. Ўзининг жанговар ўқишини ва миссиясини Кот-д'Ивуар, Жибути, Марказий Африка Республикаси, Афғонистон ва бошқа мамлакатларда ўтказган. Француз кучларида хизмат қилар экан, Франция уни «Исроил», Сенегал ва Габонга жўнатиб, мудофаа бошқаруви, қўмондонлик ва стратегия бўйича мутахассис сифатида махсус тайёргарликдан ўтказган.

Думбуя билан французлар ўртасидаги мана шундай мустаҳкам алоқа мавжуд экан, унинг француз аёлга уйланганлиги айни алоқани янада мустаҳкамлади. Оммавий ахборот воситаларига кўра, Франция Миллий Жандармерияси аъзоси бўлган бу француз хотиндан Думбуя 3 нафар фарзанд кўрган.

Ахборот воситаларининг айтишича, Гвинеяда гувоҳ бўлинган ушбу инқилоб тасодифан бўлгани йўқ. Чунки Думбуянинг Конде режимини ағдаришга бўлган мойиллиги ўз элита кучларини мудофаа вазирлигидан мустақил қилмоқчи эканини эълон қилган пайтдан бошланган. «Jeune Afrique» газетасининг ўтган якшанба кунги сонига кўра, сўнгги ойларда  Думбуянинг ўз ҳарбий бўлинмасини мамлакат мудофаа вазирлигидан мустақил қилиш истаги ҳокимият учун кураш таҳдидларини кучайтирган. Газетада таъкидланишича, мудофаа вазирлиги элита кучларига мустақиллик беришни истамаганидан сўнг Думбуя билан пойтахт Конакридаги ҳукумат ўртасида муаммолар пайдо бўлган.

Франция Гвинеяни ўнлаб йиллар давомида мустамлака қилиб келгани эътиборидан, бу юртга ўзининг анъанавий нуфуз майдони, деб қараб келади. Гвинея ва Африкадаги бошқа франкофония мамлакатлари Франция экспорти учун йирик истеъмол бозори ҳамда бу минтақа Франция ва Европа учун нефть, газ ва уран каби энергия манбалардан бирига айлангани сабабли табиий бойлик ва ресурсларни қўлга киритиш манбаи ҳисобланади. Бундан ташқари, Гвинея алюминий ишлаб чиқарилувчи боксит хом ашёси экспорти бўйича дунёда энг йирик давлат ҳисобланади.

Дарҳақиқат, Ғарбий Африка, Соҳил, Саҳро (Сахара) Россия билан Франция ўртасидаги нуфуз ва ҳукмронлик бўйича янги кураши майдонига айланди. 2020 йил 20 ноябрда Франция президенти Эммануэль Макрон Россияни Африкада Парижга қарши кайфиятни кучайтиришга қаратилган стратегияни қўллаганликда айблади.

Ушбу Россия-Франция кураши аввалги АҚШ-Франция кураши ўрнини эгаллади ва бу АҚШнинг истаги билан амалга ошмоқда.

Шундай қилиб, Африка йирик мустамлакачи давлатлар учун кураш ўчоғи бўлиб қолмоқда… бойликлари таланиб, фарзандлари қирғин қилинмоқда… Бунда асосан катта капиталистларнинг эҳтирослари ва амбицияларини қондириш кўзланган. Африка халқлари бу йирик давлатлар ўртасидаги курашларда уруш, қочқинлик ва вайронагарчиликдан бошқа нарсани қўлга киритмайдилар. Бу фақат ўлим, қашшоқлик ва ҳалокат олиб келмоқда.

Роя газетасининг 2021 йил 15 сентябр чоршанба кунги 356-сонидан