Абдуллоҳ IIнинг Ўзбекистонга ташрифи: иқтисодий кун тартиби ортида хавфсизлик ва сиёсий Исломга қарши умумий фронт
Абдуллоҳ IIнинг Ўзбекистонга ташрифи: иқтисодий кун тартиби ортида хавфсизлик ва сиёсий Исломга қарши умумий фронт
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
2025 йил 25-26 август кунлари Иордания Подшоҳи Абдуллоҳ II ибн ал-Ҳусайн илк бор давлат ташрифи билан Ўзбекистонга келди. Президент Шавкат Мирзиёев уни Самарқанд халқаро аэропортида шахсан кутиб олди.
Ўзбекистон ТИВ расмий баёнотига кўра, томонлар сиёсий, савдо-иқтисодий ва инвестициявий ҳамкорликни ривожлантириш, фармацевтика, кимё, қишлоқ хўжалиги, тўқимачилик, кончилик ва бошқа тармоқларда қўшма лойиҳаларни йўлга қўйиш масалаларини муҳокама қилади.
Бироқ бу ташриф замирида хавфсизлик, идеологик ва геосиёсий йўналишлар, жумладан, сиёсий Исломга қарши ҳамкорлик кўзга ташланади. Чунки Иордания кичик давлат бўлишига қарамай, хавфсизлик ва разведка соҳасида улкан нуфузга эга. Бунинг асосий сабаби, Иордания разведка хизмати – General Intelligence Directorate (GID) — Яқин Шарқда радикал гуруҳларнинг ички ва ташқи фаолиятини очиб беришда энг самарали тизимлардан бири ҳисобланади. GID АҚШ ва Британия разведкалари билан яқин алоқада. Бошқача айтганда, АҚШ учун “кўз ва қулоқ”дир. WikiLeaks’даги ҳужжатларда МРБ Иорданияни “Яқин Шарқдаги энг ишончли ҳамкор” деб атаган.
2002-2005 йилларда GID “Ал-Қоида”нинг йирик етакчиларидан бири Абу Мусаб аз-Зарқавийнинг тармоғини фош қилишда ҳал қилувчи маълумот берган. 2006 йилда унинг жойлашувини аниқлашда айнан Иордания разведкаси маълумотлари асосида АҚШ ҳаво зарбаси билан уни ҳалоқ қилди. 2014-2019 йиллардаги Сурия ва Ироқдаги операцияларда Амман логистика, разведка ва ҳатто ҳаво кучлари билан иштирок этди.
Шунингдек, Иордания ҳарбийлари АҚШ армияси билан қўшма машқларни мунтазам ўтказади. АҚШ Марказий қўмондонлиги (CENTCOM) Иорданияда катта ҳарбий инфратузилмаларга эга. 2021 йилда икки давлат “20 йиллик мудофаа келишуви”ни имзолаган. Шунга кўра, Иордания армияси ва хавфсизлик тизими бевосита Британия ва АҚШ ёрдамида шаклланган.
Подшоҳнинг шахсан ўзи ҳам Лондонда ҳарбий таълим олган, Британия махсус хизматларига яқин шахс сифатида танилган.
Ўз навбатида, АҚШ асосан хавфсизлик учун Иорданияга миллиардлаб доллар ёрдам кўрсатиб келади. АҚШнинг 2023 йил бюджетига кўра, Иордания хавфсизлик соҳасига 845 млн доллар ёрдам ажратилган.
Ўзбекистон ҳукумати хавфсизлик соҳасида сиёсий Исломга қарши сиёсатини давом эттирмоқда.Шу жиҳатдан, Абдуллоҳ II ташрифи Ўзбекистон ва Иордания режимларнинг сиёсий Исломга нисбатан умумий позицияси фонида хавфсизлик соҳасида узоқ муддатли ҳамкорликнинг бошланиши сифатида қаралиши мумкин.
1. Разведка ва тажриба алмашинуви. Иордания ўз тажрибасини Ўзбекистонга тақдим қилиши эҳтимол. Масалан, “радикал” гуруҳларнинг интернетдаги тарғиботига қарши ишланмалар.
2. Қўшма дастурлар. Иорданияда АҚШ билан биргаликда амалга оширилган “Countering Violent Extremism” дастури бор. Ўзбекистон бундан ўрнак олиши мумкин.
3. Сиёсий Исломга қарши “умумий фронт” очиш,чунки ҳар икки давлат ҳам давлатчиликни “секуляр” йўналишда сақлаш тарафдори.
4. Тажриба алмашиш. Иорданияда имомлар давлат томонидан тайинланади ва улар махсус сиёсий-назорат органига ҳисобот беради. Ўзбекистон ҳам шу йўлни танлаган.
The Washington Institute таҳлилчиси Чарльз Листер шундай дейди: “Иордания разведка хизмати 2001 йилдан бери АҚШ ва Британия учун Яқин Шарқдаги энг ишончли маълумот манбаи бўлиб келган. Улар радикал гуруҳлар тармоқларини фош қилишда катта тажрибага эга. Агар бу билимлар Марказий Осиёга ҳам кўчирилса, бу Ғарб учун стратегик ғалаба бўлади”.
Бундан ташқари, Абдуллоҳ II Американинг “Иброҳим келишувлари” орқали араб ҳукуматларини (исроил) билан “интеграция қилиш” жараёнида “саҳна ортидаги асосий ўйинчи”си хисобланади. Шунга кўра, Иордания Подшоҳининг Тошкентга ташрифи — Марказий Осиё,хусусан, Ўзбекистонни “Иброхим келишувлари” доирасидаги дипломатик архитектурага қўшиш уриниши бўлиши ҳам мумкин.
Хулоса шуки, икки режим ҳукмдорларининг Ғарбнинг қадам қўйиш жойига айланган Самарқанд шаҳридаги учрашуви ортидан АҚШ ва Британия Марказий Осиёда “ишончли хавфсизлик канали”ни очиш, ўзбек ҳукуматини ўзининг сиёсий Исломга қарши кураш архитектурасига қўшиш ва Тошкент билан мулоқот майдонини кенгайтиришга ҳаракат қилаётган бўлиши мумкин.
Мирзиёев ҳукуматига Аллоҳ таолонинг ушбу сўзлари кифоя:
لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ
– “Албатта, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган қавмни Аллоҳ ва Унинг Росулига қарши чиққанлар билан дўстлик қилаётганини топмайсан”. (Мужодала:22)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ
– “Эй иймон келтирганлар! Менинг ва сизларнинг душманим бўлганларни дўст қилиб олманглар. Уларга муҳаббат изҳор қилманглар”. (Мумтаҳана:1)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَىٰ أَوْلِيَاءَ ۘ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
– “Эй иймон келтирганлар! Яҳудий ва насронийларни ўзингизга дўст ва ҳомий қилманглар. Улар бир-бирининг дўстидир. Сизлардан ким уларни дўст тутса, у ҳам улардандир. Албатта, Аллоҳ золим қавмни ҳидоят қилмас”. (Моида:51)
الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۚ أَيَبْتَغُونَ عِندَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا
– “Улар иймон келтирганларни қўйиб, кофирларни дўст қилиб олган мунофиқлардир. Улар улардан куч-қудрат излайдилар. Ҳолбуки, барча куч-қудрат Аллоҳникидир”. (Нисо:139)
Иззатуллоҳ
30.08.2025й
