Европа иқтисоди қаёққа юзланмоқда?

Европада ўртага ташланаётган савол ортиқ шунчаки иқтисодий ўсиш суръатларини қандай қайтариш, инфляция даражасини қандай пасайтириш ёки энергия инқирозларини қандай жиловлаш ҳақидагина эмас, балки ундан кўра анча теранроқ саволга айланди: Қитъа ўз саноат салоҳиятини йўқотмаган ҳолда ўз стратегик хавфсизлигини қандай асраб қолиши мумкин. Ўтган ўн йилликлар давомида ўзининг фаровонлигини барпо этган иқтисодий андозасидан воз кечмаган ҳолда ўз иқтисодиётини глобал рақобатдан қандай ҳимоя қила олади?

Совуқ уруш тугаганидан бери Европа қитъаси ўз иқтисодий андозасини учта асосий устун устига қурди: арзон Россия энергияси, Хитой бозорига тижорий очиқлик ва хавфсизлик бўйича Америка Қўшма Штатларига қарамлик. Ушбу андоза Европа саноатининг, хусусан, арзон таннархли энергияни, кенг ташқи бозорларни ва Америка соябони таъминлаб берган хавфсизлик барқарорлигини ўзида жамлаш қобилияти туфайли Европа иқтисодиётининг локомотивига айланган Германия саноатининг гуллаб-яшнаши учун мукаммал бир муҳитни таъминлаб берди.

Лекин ушбу вазият босқичма-босқич парчаланиб бора бошлади, сўнгра Россия-Украина уруши билан бирга шиддатли суратда барбод бўлди. Бас, Европа арзон энергиянинг асосий манбаини йўқотди, ишлаб чиқариш харажатлари мисли кўрилмаган даражаларга кўтарилди, шу билан бир вақтда Хитой билан иқтисодий алоқалар стратегик шубҳа-гумонлар босқичига кирди. Бу жараён Америка Қўшма Штатларининг шунчаки хавфсизлик бўйича иттифоқчидан Европа инвестициялари ва саноатини ўз ҳудудига жалб қилишга интилаётган иқтисодий рақибга айланиши билан бир вақтда содир бўлди.

Ушбу ўзгаришлар гирдобида Европанинг мудофаа салоҳиятини қайта барпо этишда намоён бўлган янги бир чақириқ бўртиб чиқди. Зеро ҳарбий харажатларни қисқартириш ва Шимолий Атлантика альянсига (НАТОга) суяниш билан ўтган узоқ йиллар кўплаб Европа армияларини янада беқарор бўлиб қолган хавфсизлик муҳитига рўбару бўлишда камроқ тайёргарликка эга қилиб қўйди. Шу сабабли Европа ҳукуматлари мудофаа бюджетларини оширишга ҳамда армияларни замонавийлаштириш ва ҳарбий саноатни кенгайтириш бўйича кенг кўламли дастурларни ишга туширишга шошилдилар.

Бироқ ушбу хавфсизлик заруратлари ўта мураккаб иқтисодий воқеликка тўқнаш келди. Зеро қитъа бир вақтнинг ўзида ўз фуқаролик саноатини қутқариш, яшил иқтисодиёт сари ўтишни қўллаб-қувватлаш, технологияни ривожлантириш, инновацияларни кучайтириш ҳамда Америка ва Хитой қаршисида ўз рақобатбардошлик қобилиятини асраб қолиш учун улкан инвестицияларга муҳтож. Ресурсларнинг чеклангани, давлат қарзлари даражасининг юқорилиги ва ўсишнинг секинлашгани соясида мудофаага ва саноатга қилинадиган харажатлар айни бир хил молиявий манбалар устида ўзаро рақобатлашадиган бўлиб қолди.

Мана шундай қилиб, Европа ўзини ўн йиллардан бери билмаган бир вазият қаршисида кўрди: Хавфсизлик қудратли саноатга муҳтож, саноат улкан инвестицияларга муҳтож, ҳарбий харажатларни ошириш эса фуқаролик иқтисодиётини қўллаб-қувватлаш учун мавжуд бўлган ресурсларни қисқартиришга олиб келади. Айни вақтда, қитъа ўз бозорларини Хитой қаршисида бутунлай ёпа олмайди, чунки унинг маҳсулотларига ва таъминот занжирларига қарамдир, шунингдек, саноатларни жалб қилиш учун Америка тақдим этаётган молиявий рағбатлантиришлар ҳажмида унга тенглаша олмайди.

Глобал иқтисодий тизимнинг теран емирилиши

Албатта, ушбу қарама-қаршилик шунчаки вақтинчалик молиявий инқироз ёки фақатгина Украинадаги урушнинг тўғридан-тўғри натижаси эмас, балки глобал иқтисодий тизим тузилмасидаги теран ўзгаришнинг инъикосидир. Унда ортиқ рақобат фақатгина тижорат ҳажми ёки ишлаб чиқариш харажатларининг пастлиги билан ҳал бўлмайди, балки у давлатларнинг ўз саноатларини ҳимоя қилиш, таъминот занжирларини хавфсиз қилиш ва иқтисодиётни геосиёсий қудрат қуролларидан бирига айлантириш қобилияти билан ўлчанадиган бўлиб қолди.

Мана шундан келиб чиқиб, ҳозирги Европа сиёсатларини англаш иқтисодий қарорларни стратегик муҳитдан ажратган ҳолда тушуниш орқали эмас, балки Европа янги бир босқичга кирганини, унда очиқ бозор иқтисодиёти мантиғидан миллий хавфсизлик иқтисодиёти мантиғига кўчганини англаш орқали бўлади. Бунда саноат, энергия, технология ва мудофаа харажатлари йирик кучлар ўртасидаги янада кўпроқ қутблашиш ва рақобат сари юзланаётган халқаро тизимда қитъанинг мавқеини қайта белгилаш учун олиб борилаётган кенгроқ курашнинг ўзаро боғлиқ халқаларига айланди.

Албатта, келаси кунлар кутилмаган ҳодисаларга бой бўлиши кутилмоқда, хусусан иқтисодий ва геосиёсий майдонларда. Зеро келажакдаги ўзгаришлар муқаррар суратда ҳукмрон халқаро тизимнинг шаклини ўзгартиради. Барча кўрсаткичлар шундан далолат берадики, у кун сайин ўз қонунийлигини йўқотмоқда, ҳатто унда кексалик ва заифлик аломатлари кўрина бошлади. Бас, етакчилик салоҳиятларига эга бўлган бошқа бир мабда (мафкура) намоён бўлиши билан, уни ер юзидан суриб ташлайди.

Ягона нажот йўли — Исломий мабда ва Халифалик

Буни амалга оширишга фақатгина Ислом мабдаси қодирдир. Зеро фақат угина дунёни омонлик қирғоғига етаклашга ҳамда уни узоқ ўн йилликлар давомида ғарқ бўлиб келаётган торлик ва машаққатдан олиб чиқишга қодирдир.

Бас, у халқаро майдонда намоён бўлиши ҳамда ўз нури ва адолатини ёйиши учун — Аллоҳга берган аҳдларида содиқ бўлган, Исломий ҳаётни қайта бошлаш ва пайғамбарлик минҳожи асосидаги Рошид Халифалик давлатини барпо этишга қатъий азм қилган содиқ эр кишиларга муҳтождир, токи Росулуллоҳﷺнинг ушбу хушхабарлари рўёбга чиқсин:

«Сўнгра Пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик бўлажакдир».

Эй Исломий Уммат ёшлари! Бас, қарор бугун сизнинг қўлингиздадир! Агар биз маҳкам ушланадиган мустаҳкам арқонни (Исломни) маҳкам тутсак, ушбу хоин ҳукмдорларни ва уларнинг думларини улоқтириб ташласак, юртимиз ва бойликларимиз устидаги Ғарб ҳукмронлигини қирқиб ташласак ҳамда Халифалик давлатини барпо этсак, албатта Умматнинг азизлиги ва шуҳрати Аллоҳнинг изни билан яқин орада қайтажакдир. Бас, шошилинг ва уни барпо этиш учун биз билан бирга фаолият юритинг, токи ушбу Уммат учун ва бутун дунё учун эзгуликни тезлаштирайлик!

Аллоҳ Таоло айтади:

﴿وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقاً﴾

«Ва агар улар (тўғри) йўлда тўғри-мустақим бўлганларида эди, албатта уларга мўл-кўл сув (барака) ичирган бўлур эдик» (Жин сураси, 16-оят).

Роя газетасининг 2026 йил 22 июл чоршанба кунги 609-сонидан