Қайта никоҳ ўқитиш тўғрисидаги саволга жавоб
بسم الله الرحمن الرحيم
Қайта никоҳ ўқитиш тўғрисидаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқларнинг бирида Зулхумор исмли мухлисамиздан келган саволга жавоб.
Савол:
Ассалому алайкум. Сиздан бир муаммоим тўғрисида сўрасам, тўғри ечим берасиз деган умиддаман. 2 ойлик ҳомилам бор пайтида баъзи келишмовчиликлар сабабли эрим менга “Бир талоқсан” деган эди. Шундан кейин ота – онамникида яшай бошладим. Мана орадан етти йил ўтиб эрим мени яна никоҳига олмоқчи. Мендан битта ўғли, иккинчи аёлидан эса иккита қизи бор. Мен бошқа турмуш қилмадим. Биз шу эрим билан яна шаръий никоҳдан ўтишимиз мумкин бўладими? Илтимос саволимга бефарқ бўлманг.
Зулхумор
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи. Аллоҳ никоҳни қонунлаштиргани (шаръий ҳукм қилгани) каби талоқни ҳам қонунлаштирган. Шарoий талоқ қилиш уч марта талоқ қилиш бўлиб, булар кетма-кет бўлади. Агар бир марта талоқ қилса, бир талоқ (ражъий) тушади ва эр хотинини идда муддати ўтмай туриб, янгидан никоҳ ўқитмасдан қайтиб олиши мумкин, яъни модомики, эр бир талоқ қилган бўлса, аёлнинг ушбу талоқдан кейинги иддаси – уч хайз ёки хомиладор бўлса бола туғилгунча – ўтмай туриб шу эр аёлни ўзига қайта никоҳсиз ҳам қайтариб олиши мумкин. Агар иккинчи бор талоқ қилса, икки талоқ тушади ва идда муддати ўтмай туриб, янгидан никоҳ ўқитмасдан қайтиб никоҳига олиши мумкин. Агар бу икки ҳолатда идда муддати ўтиб кетса, талоқ ражъий ( қайта никоҳсиз қайтиш мумкин бўлган) талоқдан кичик боин (ажратувчи) талоққа айланади ва энди эр янги никоҳ ўқитмай ва маҳр бермай туриб хотинини қайта никоҳига ололмайди. Агар учинчи бор талоқ қилса, катта боин талоқ тушади ва энди эр ўз хотинини қайта никоҳига олиши мумкин бўлмайди. Фақатгина бошқа эрга тегиб, у билан қўшилиб, сўнг бу янги эр уни талоқ қилса ва идда муддати тугаса, ана шундан кейин аёлни биринчи эри қайта никоҳига олиши мумкин. Ушбу ҳукмлар қуйидаги оятлардан олинган:
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ ۚ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَٰلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا ۚ وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ *الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا ۚ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ * فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ۗ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
“Талоқ қилинган аёллар уч ҳайз муддатида ўзларини кузатадилар. Агар Аллоҳга ва Охират кунига ишонсалар, улар учун Аллоҳ бачадонларида яратган нарсани (ҳомилани ёки ҳайзни) яширишлари ҳалол бўлмайди. Агар эрлари ислоҳни (оилани тиклашни) истасалар, шу муддат ичида уларни қайтариб олишга ҳақлидирлар. Ва яхши амалларда улар (аёллар) учун зиммаларидаги эрлари олдидаги бурчлари баробарида ҳуқуқлари ҳам бор. Ва эркаклар учун (аёллар) устида бир даража (имтиёз) бор. Аллоҳ қудрат ва ҳикмат эгасидир. Талоқ икки мартадир. Сўнгра (оилани) яхшилик билан сақлаш ёки чиройли суратда ажрашиш (лозим). Ва сизлар учун уларга (хотинларингизга) берган нарсаларингиздан (уларнинг маҳрларидан) бирон нарсани қайтариб олишингиз дуруст бўлмайди. Фақат эр-хотин Аллоҳ буюрган (оилавий турмуш борасидаги) қонун-қоидаларни адо қила олмасликларидан қўрқсаларгина (дурустдир). Бас, агар уларнинг Аллоҳ буюрган қонун-қоидаларни адо қила олмасликларидан қўрқсангизлар, у ҳолда хотин (эридан ажраши учун) эваз қилиб берган нарсада (яъни, хотиннинг эваз беришида, эрнинг шу эвазни олишида) улар учун гуноҳ йўқдир. Бу Аллоҳнинг чегараларидир. Бас, улардан тажовуз қилиб ўтмангиз! Ким Аллоҳ чегараларидан тажовуз қилиб ўтса, ана ўшалар золимлардир. Энди агар уни (учинчи марта) талоқ қилса, у аёл то бошқа эр билан турмуш қурмагунича аввалги эрига ҳалол бўлмайди. Сўнг агар (кейинги эр ҳам) талоқ қилса, бу ҳолда Аллоҳ буюрган қонун-қоидаларни адо қилишларига ишонсалар, (у хотин аввалги эри билан) бир-бирларига қайтишларининг, яъни қайта турмуш қуришларининг гуноҳи йўқдир. Булар Аллоҳнинг чегараларидир, буларни биладиган қавм учун баён қилади”. (Бақара: 228-230)
أن النبي صلى الله عليه وسلم طلق حفصة تطليقة ثم راجعها بأمر جبريل
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Хафсани талоқ қилдилар, кейин Жаброилнинг буйруғи билан (Хафсани) яна қайтариб олдилар. Ибн Ҳиббон ривояти. Ҳасан.
Оятнинг “Агар эрлари ислоҳни (оилани тиклашни) истасалар, шу муддат ичида уларни қайтариб олишга ҳақлидирлар” жумлаларида қайтариб олишни қайта никоҳ ўқитишга боғлиқ қилмай, мутлақ айтяпти, демак талоқ қилинган аёл (агар учинчи марта талоқ бўлмаса) модомики идда ичида бўлса, эри уни қайта никоҳсиз қайтариб олиши мумкин. Агар идда ўтиб кетса, ушбу имконият қўлдан чиқиб кетиб, энди фақат қайта никоҳ ўқитиш билан хотинини қйтариб олиши мумкин бўлади.
Энди саволдаги ҳолатга келадиган бўлсак, ушбу аёл эри талоқ қилган вақтида хомиладор бўлганини айтяпти ва ушбу ҳомила туғилиб ҳам бўлибди, демак мазкур аёлда идда ўтиб кетган. Агар эр оилани қайта тиклашни хоҳлаётган бўлса, идда ўтиб кетиб талоқ ражъийликдан боинликка ўтиб қолгани учун, қайтадан никоҳ ўқитиб бемалол яшашлари мумкин. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
01.03.2016й
