Исломда ижтимоий алоқалар

Кириш

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

Рукнимизнинг ўтган сонида бугунги кунимизда ҳаётнинг ҳамма соҳаларидаги низомларга нисбатан “ижтимоий низом” луғати ишлатилаётгани ва бу хато экани, эркак билан аёлнинг, аёл билан эркакнинг жамланиши ҳамда бу жамланишдан пайдо бўладиган алоқа ва бу алоқадан келиб чиқадиган барча ҳолатларни тартибга соладиган низомгагина “ижтимоий низом” сўзини ишлатиш тўғри бўлиши ҳақида айтиб ўтдик. Рукнимизнинг ушбу сонида Ислом уммати Ғарб сақофатидан таъсирланиши ортидан қанчалик даражада тубанлик ва хорлик домига ботгани, илоҳий мабдасидан узоқлашгани, ҳаётнинг барча соҳаларида бўлганидек, ижтимоий алоқалар ва ижтимоий низом соҳасида ҳам жуда катта таъсир кўрсатгани тўғрисида сўз юритамиз.

Исломий халифалик давлати қулашга яқинлашиб, Ғарб оламида уйғониш даври жараёни юз бераётган даврларда мусулмонларнинг Исломдаги ижтимоий низом ҳақидаги тушунчалари ноаниқ бўлиб қолган эди. Улар Ислом фикрлари ва ҳукмларидан узоқлашганликлари туфайли ижтимоий низом хусусидаги Ислом ҳақиқатидан ҳам ниҳоятда узоқлашиб кетдилар. Оқибатда уларнинг бир қисми йўлни ортиқ даражада кенг оладиган, яъни эркак билан истаганча хилватда қолиш, хоҳлаган кийимини кийиб, авратлари очиқ ҳолда кўчага чиқиш каби амаллар аёлнинг ҳуқуқи, деб ҳисоблайдиган бўлиб қолди. Бир қисми эса йўлни ниҳоятда тор олиб, аёлнинг тижорат ва зироат билан шуғулланишга, эркак билан жамланишга мутлақо ҳаққи йўқ, аёлнинг юзи, кафтларидан тортиб бутун бадани аврат, деб ҳисоблайдиган бўлиб қолди. Йўлни бундай кенг ва тор олиш оқибатида ахлоқ тубанлашди, фикрлаш қотиб қолди. Бунинг натижасида эса, ижтимоий жиҳатга путур етди, Исломий оила тинчини йўқотди, унинг аъзоларига норозилик ва нафратланиш руҳи ҳукмрон бўлиб қолди, оиладагилар ўртасида жанжал ва ажралишлар кўпайди. Шундан кейин барча мусулмонларнинг қалбларини оилани бирлаштириш ва бахт-саодатини таъминлашга бўлган эҳтиёж туйғуси тўлдира бошлади. Кўпчиликнинг ҳаёлини бу жиддий муаммонинг ечимини излаш банд эта бошлади. Бу ечимнинг турли кўринишларини намоён қилган ҳар хил уринишлар бўлди. Ижтимоий ечимни баён қилган асарлар ёзилди, шаръий маҳкамалар ва сайлов қонунларига ўзгартиришлар киритилди. Кўп одамлар ўз оилаларидаги хотинларига, опа-сингилларига, қизларига ўз раъйларини татбиқ этишга уриндилар. Мактаб ва мадраса низомларига эркаклар билан аёллар аралаш бўлиши жиҳатидан ўзгартиришлар киритилди. Мазкур уринишлар мана шундай кўринишларда намоён бўлди. Лекин бу шахсларнинг бирортаси ҳам муаммони ечиш бахтига муяссар бўлмади, ижтимоий низом сари йўллана олмади. Улар ўзлари ҳис қилаётган ислоҳ йўлини топа олмадилар. Чунки икки жинс – эркак ва аёл алоқаси масаласи аксар мусулмонларга қоронғу эди. Улар Умматнинг тузалишига сабаб бўладиган ушбу икки жинс ҳамкорлигининг тариқатини билмас эдилар. Дарҳақиқат, эркакнинг аёл билан жамланишига тааллуқли Ислом фикрлари ва ҳукмларини умуман билмаганликлари туфайли ечим тариқати атрофидаги нарсалар ҳақида баҳслашишар, унинг ҳақиқатини ўрганишдан эса йироқда эдилар. Уларнинг бу уринишлари оқибатида безовталик, беқарорлик кучайиб кетди. Ўз хусусиятлари билан ажралиб турадиган Уммат сифатидаги Ислом Умматининг вужудига хавф солувчи жарлик пайдо бўлди. Исломий хонадон Ислом табиатини йўқотиши хавфи туғилди. Исломий оила устида эса, Ислом фикрлари билан чароғон бўлиб туришига рахна солувчи, Ислом ҳукмлари ва раъйларини ўз ўрнига қўйишдан узоқлаштирувчи хатар пайдо бўлди.

Бу фикрий беқарорликнинг ва тушунишда тўғри йўлдан оғишнинг сабаби Ғарб ҳазоратининг бизга қарши олиб борган бузғунчи ҳужумига бориб тақалади. Ғарб бу билан фикрлашимиз ва завқимизга бутунлай ҳукмрон бўлиб олиб, ҳаёт ҳақидаги тушунчаларимизни, қалбларимизга чуқур ўрнашган Исломни ҳимоя қилишимиз ва қадриятларимизни улуғлаш каби ўлчов ва қаноатларимизни ўзгартириб юборди. Ғарб ҳазоратининг устимиздан қилган ғалабаси ҳаётнинг ҳамма соҳаларини, шу жумладан ушбу ижтимоий жиҳатни ҳам қамраб олган эди.

Бунга сабаб – Ғарб ҳазорати Ислом юртларида намоён бўлиб, ўзининг маданий шакллари ва моддий тараққиётини намойиш этганда кўпчиликнинг кўзини қамаштирди. Одамлар бу маданий шаклларга тақлид қила бошладилар ва бу ҳазоратни олишга интила бошладилар. Чунки тараққиётни кўрсатиб турувчи бу маданий шаклларни мана шу ҳазорат эгалари, унга даъват қилаётган шахслар ишлаб чиққан эдилар. Шу туфайли мусулмонлар Ғарб ҳазорати билан маданий шакллар ўртасидаги фарқни ажратмай, Ғарб ҳазоратига кўр-кўрона тақлид қила бошладилар. Улар ҳазорат – ҳаёт ҳақидаги тушунчалар мажмуи ва муайян яшаш тарзи эканини англаб етмадилар. Шунингдек, улар маданият – ҳаёт тушунчалари ва яшаш тарзидан қатъий назар, ҳаёт ишларида воситалар, асбоблар сифатида ишлатиладиган, ҳис қилинадиган моддий шакллар эканини идрок этмадилар. Бундан ташқари, улар Ғарб ҳазорати Ислом ҳазорати асосига бутунлай зид бўлган асосга бино бўлганини, ҳаётни тасвирлашда ва инсон амалга ошириш учун ҳаракат қиладиган «бахт» тушунчасида ҳам Ислом ҳазоратидан кескин фарқ қилишини идрок этмадилар. Ислом Уммати Ғарб ҳазоратини қабул қилиши асло мумкин эмаслигини, бирор юртда Ислом Умматидан бирор жамоат бу ҳазоратни қабул қилса, Ислом Умматининг бир қисми бўлишда давом этиши мумкин эмаслигини ёки Исломий жамоат деган сифатдан маҳрум бўлиб қолишини тасаввур ҳам қила олмадилар.

Давоми бор

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

28.02.2017й.