Никоҳда аёлнинг валийси тўғрисидаги саволга жавоб

Таҳририятимизга Абу Сафия исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.

Савол:

Ассаламу алайкум рахматуллохи ва баракатух!!!

Менда Ҳизб ут-Таҳрирнинг ижтимо низомидан савол бор эди. Шу китобнинг никоҳ мавзусида шундай сўзлар келади “Агар аёлга совчи қўйилган бўлса, уни қабул қилиш ёки рад этиш фақат унинг хаққи бўлиб, валийлардан бирон кишининг бунга хаққи йўқ. Ҳамда ўзининг рухсатисиз бирон киши уни турмушга бериши ёки никоҳдан қайтариши мумкин эмас.

Шу абзацда “валийлардан бирон кишининг бунга ҳаққи йўк” ҳамда “ўзининг рухсатисиз бирон киши уни турмушга бериши ёки никоҳдан қайтариши мумкин эмас” дейилган, лекин шу мавзуни бошқа абзацида эса, шу абзацга қарама-қаршига ўхшаш сўзлар келган. “Агар никох қонуний кучга кирса, унинг саҳиҳ никоҳ бўлиши учун саҳиҳлик шартлари топилиши керак. Бу шартлар учта.

1…

2. Никоҳ факат валий билан бўлади. Аёл ўзи турмушга чиқишга ва бошқасини турмушга беришга, шунингдек турмушга чиқишда валийсидан бошқани вакил қилишга ҳаққи йўқ. Агар шундай қилса, никоҳи никоҳ бўлмайди.

3…

 Энди савол қўйидагича, биринчи абзацда агар аёлга совчи кўйилса ва аёл никоҳ битимини тузса ва ўзини бошқа инсонга бағишламокчи бўлса бунга валийсидан бирон киши каршилик қилишга ҳаққи йўқ, дейилябди. Энди кейинги абзацда эса, никоҳ никоҳ бўлишлиги учун валийси бўлишлигини шарт қилябди. Воқеликда шундай ҳолатлар бўлябди-ки валийси жоҳил қиз эса, Исломни тушунган хизбия. Валийси ҳизбий йигитга бергиси йўқ, қиз эса ўзи билан ҳамфикр бўлган ҳизбий йигит билан никоҳ битимини тузиб, ўзини унга бағишламоқчи. Шу ҳолатда валийсини розилигисиз никоҳланса никоҳи никоҳ бўладими? Шу абзацларни ёрқинлаштириб берсангизлар. Саволим чўзилиб кетганлиги учун узр сўрайман ва жавоб учун олдиндан миннатдорчилик билдираман.

 Абу Сафия

Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

 “Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

 Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи.

 Аввало савол эгасига бир нарсани эслатиб ўтмоқчиман, “Исломда ижтимо низоми” китобида “агар аёлга совчи кўйилса ва аёл никоҳ битимини тузса ва ўзини бошқа инсонга бағишламокчи бўлса бунга валийсидан бирон киши каршилик қилишга ҳаққи йўқ” деган жумла келмаган. Бу жумлага кўра, аёлга совчи қўйилган ва аёл ўзи никоҳ битимини тузиб, ўзини ўзи эрга бериб бўлгандек, маънода жумла тузиб савол берилган. Ва айни дамда саволнинг бошида “Ижтимо низоми” китобидан иқтибос келтирилганда аниқ-тиниқ қилиб “Агар аёлга совчи қўйилган бўлса, уни қабул қилиш ёки рад этиш фақат унинг хаққи бўлиб, валийлардан бирон кишининг бунга хаққи йўқ” деган маънода жумла айтиб ўтилган эди. Бу ерда савол бергувчи томонидан чалкаштиришга йўл қўйилган. Яъни аёлга совчи қўйилган ҳолатида, ушбу совчига рад этиш ёки рози бўлиш алоҳида бир масала бўлса, рози бўлиниб бўлганидан кейин турмушга бериш амалиёти, яъни никоҳ битимини тузиш ишларини қилиш бошқа бир масаладир. Савол бергувчи эса, иккаласини аралаштириб юбориб, аёлнинг совчиларга розилиги маъноси ўрнига, никоҳ битими амалга оширилганидан кейинги ҳолат, турмушга бериш, маъносини қўллаб юборган, албатта, бу хато ва чалкаштиришдир. Шунинг учун аввал яхшилаб синчиклаб ўқиб чиқилганидан кейин, ҳар бир сўзга алоҳида эътибор қаратиб савол бериш керак.

 Энди саволга қайтадиган бўлсак, агар аёлга совчи қўйилган бўлса, уни қабул қилиш ёки рад этиш фақат унинг (аёлнинг) ҳаққи бўлиб, валийларидан бирон кишининг бунга ҳаққи йўқ. Ҳамда ўзининг рухсатисиз бирор киши уни турмушга бериши ёки уни никоҳдан қайтариши мумкин эмас. Ибн Аббос розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилади:

 الثيب أحق بنفسها من وليها, والبكر تستأذن في نفسها وإذنها صماتها

 “Жувон ўзига валийсидан кўра ҳақлироқ. Бокира (қиз бола)дан эса рухсат сўралади. Унинг рухсати – жим туришидир”. Муслим ривояти. Яъни жим туриш бу – сукут сақлаш. Абу Ҳурайрадан ривоят қилинади, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Бевадан маслаҳат сўралмагунча, бокира (қиз)дан эса рухсат сўралмагунча улар никоҳ қилинмайди”. “Эй Расулаллоҳ, у (қиз)нинг розилиги қандай бўлади?” – деб сўрашганда: “Сукут қилиши”, деб жавоб бердилар. Муттафақун алайҳ.

عن خنساء بنت خذام الأنصارية أن أباها زوجها وهي ثيب فكرهت ذلك فأتت رسول الله صلى الله عليه وسلم فرد نكاحه

 “Хансо бинти Хизом ал Ансорийдан, уни отаси турмушга берди, Хансо жувон эди. У (Хансо) буни ёқтирмади. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига келиб бўлган ишни айтди. Росулуллоҳ алайҳиссалом унинг (отанинг) қилган никоҳини рад қилдилар (яъни никоҳ бузилди)”. Бухорий ривояти.

 Бу ҳадислар аёл турмушга чиқишга рози бўлмагунча никоҳи никоҳ бўлмаслигига очиқ далилдир. Агар у бу никоҳни рад этса ёки ўзи ёқтирмасдан турмушга чиқса, битим бекор бўлади. Агар қароридан қайтса ёки рози бўлса, никоҳи никоҳ бўлаверади.

 Эътибор берадиган бўлсак, бу ерда аёлга совчи қўйилган ва аёлнинг ўзидан розилик сўрамасдан, валийси никоҳ битимини амалга ошириб юборган ҳолати гапириляпти. Яъни бу ҳадисларда никоҳ битими тузилаётгани, яъни ақди никоҳ бўлаётган пайти, куёв ва келиндан “Бағишладингми?”, “Қабул қилдингми?” сўровлари сўралиб, ўзаро икки томонлама келишув тузилаётган ҳолатида аёлнинг розилиги ҳақида гапирилмаяпди. Бу ерда аёлга совчи келган ва валийси аёлнинг ўзидан сўрамасдан ақди никоҳни, яъни никоҳ келишувини амалга ошириб юборган ҳолати ҳақида гап кетяпди. Яъни никоҳ келишуви-битими тўғри ёки нотўғрилиги ҳақида эмас, балки аёлга совчи келганда, унинг розилик сўрамасдан никоҳ битимига киришиб кетилгани ҳақида гапириляпди.

 Энди валий шартлиги тўғрисидаги гапларга келсак.

عنه صلى الله عليه وسلم أنه قال : لَا نِكَاحَ إِلَّا بِوَلِيٍّ

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Никоҳ валийнинг иштироки билангина бўлади”. Абу Довуд, Ахмад, Ибн Ҳиббон ва Ҳоким ривояти. Саҳиҳ.

قوله صلى الله عليه وسلم : أيما امرأة نكحت بغير إذن وليها فنكاحها باطل ، فنكاحها باطل ، فنكاحها باطل 

 Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Қайси бир аёлки валийсини изнисиз никоҳ тузса (ақди никоҳ битимини амалга оширса), бас унинг никоҳи ботилдир, бас унинг никоҳи ботилдир, бас унинг никоҳи ботилдир”. Ахмад, Абу Довуд ва Термизийлар ривояти. Саҳиҳ.

قال صلى الله عليه وسلم : لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ ، وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ؛ فَإِنَّ الزَّانِيَةَ هِيَ الَّتِي تُزَوِّجُ نَفْسَهَا

 Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Аёл аёлни турмушга бермайди, аёл ўзини ҳам турмушга бермайди. Зинокор аёлгина ўзини-ўзи турмушга беради”. Ибн Можа ва Ибн Хузайма ривояти. Саҳиҳ.

 Аёлга (бу ерда аёл қизми ёки турмуш кўрган жувонми фарқсиз) совчи қўйилиб, унинг розилиги олиниб, никоҳ келишуви (ақди никоҳ) тузилганида, ушбу битимнинг шаръан саҳиҳ бўлишини шарти, бу битимда валийнинг розилиги ҳам бўлиши кераклигидир. Яъни валийнинг шарт бўлиши тўғрисидаги далилларга эътибор берсак, никоҳ шартномаси-келишуви амалга оширилаётган пайтида, бу никоҳнинг саҳиҳ (тўғри) никоҳ бўлиши учун валийнинг ҳам розили шарт экани гапирилган. Соддароқ қилиб айтганда, аёлга совчи қўйилди ва унинг ўзидан ушбу совчи қўйган одамга турмушга чиқишга розими ёки йўқми сўралди, ана шундан кейин никоҳ ақди, никоҳ келишуви икки томон ўртасида амалга оширилди, яъни келиндан бағишлагани, куёвдан қабул қилгани ҳақида сўралди, ушбу келишув-битимнинг шаръан тўғри бўлиши учун аёлнинг валийсини розилиги шартдир. Аёлнинг ўзини розилиги эса, никоҳ келишуви амалга ошишидан олдин, унга совчи келганда, ушбу никоҳга розими ёки йўқми, ана шунинг учун керакдир. Аёлнинг розилиги ва унигн валийсининг розилиги ўртасидаги фарқ ана шундан иборат эди.

 Энди саволда келган ҳолатга тўхталадиган бўлсак, ҳизбия аёл ўзига ҳамфикр бўлган, Исломни соф ақидасини тушуниб, унинг мабдаси (идеологияси) бор эканини тушунган йигитга турмушга чиқишни хоҳлаши, бу жуда яхши албатта, лекин унинг валийси бундай тушунчадаги ҳизбий йигитга турмушга беришни хоҳламаслиги юқоридаги шаръий ҳукмни ўзгартириб қўя олмайди. Бу ерда ҳизбий аёлнинг ана шу ҳизбий йигитга турмушга чиқишга рози бўлаётгани, саволдаги биринчи ҳолат, яъни аёлнинг ўзини розилиги топилаётганини билдиради. Аммо улар никоҳ келишувини амалга оширсалар, ушбу никоҳ ақди шаръан тўғри-саҳиҳ бўлиши учун, албатта, аёлнинг валийсини розилиги шарт. Мазкур муслима синглимиз отасини (ёки бошқа валийсини) бевосита ёки бирон воситачи орқали чиройли насиҳат қилиб, ўзига ҳамфикр бўлган инсонга турмушга беришга рози бўлишини сўраши энг тўғри йўл бўлади, ин ша Аллоҳ. Валлоҳу аълам.

 Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

23.05.2017й.