بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Ақидага ақлий далилга таяниб иймон келтириш керак

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Атрофимиздаги мусулмонларга “Нега мусулмонсиз?” – дея савол берсангиз уларнинг аксари “Ота бобом мусулмон ўтган шунинг учун мен ҳам мусулмонман” – деб жавоб беради. Шундай жавоб бераётган инсоннинг иймонини мукаммал дейиш мумкинми? дея ўзингизга савол бериб кўринг. Иймон билан боғлиқ бўлган жиҳатларга эътиборсиз қарайдиган инсонлар кўплаб топилади. Иймон келтиришда ақлни ишлатиш керак. Чунки Исломга иймон келтиришда сезиладиган нарсалар устида ақлни ишлатиб идрок қилиш натижасида иқрор бўлиш вожибдир.

Аллоҳ Таъоло “Бақара” сурасида шундай дейди:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنْ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

– „Албатта, осмонлар ва Ернинг яратилишида, кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, денгизда одамларга керакли нарсаларни олиб юрган кемаларнинг (сузишида) ва Аллоҳ осмондан туширган ва у сабабли ўлик ерни тирилтириб, бор жонзотни тарқатиб-ёйиб юборган сув деган неъматда ва шамолларнинг йўналтирилишида, осмон ва Ер орасидаги итоатгўй булутда – (булутларнинг ҳаммасида) ақлли кишилар учун оят-аломатлар бордир“        (Бақара. 164)

Бу каби оятлар Қуръон сураларида кўплаб топилади. Шундай оятларга эътибор берилса уларнинг барчасида дунё ҳаётидаги, инсоннинг сезгиларига тушадиган нарсалар айтилганлигини кўриш мумкин. Бу нарсалар устида ақлини ишлатиб идрок қилмаган, иймон келтирган нарсаси устида фикрламаган ҳамда шу иймон келтирган нарсасини тўғри эканлигини ақлни қаноатлантирадиган далиллар ёрдамида исбот қилиб бера олмайдиган инсоннинг иймонини мукаммал деб бўлмайди. Сабаби ундай инсоннинг иймон келтирган ақидаси тўғрисида далили йўқ хисобланади. Шундай экан мусулмон инсон Ислом ақидаси нималарга иймон келтиришни шарт қилаётгани ва бу нарсаларга иймон келтиришда қандай далил хужжатлар бор эканлигини фикрлаб кўриши шарт. Яъни мусулмоннинг иймонига хужжати ота боболарига эргашганлиги ёки кимдир шундай қилиниши кераклигини айтганлиги учун, бўлиб қолмаслиги керак.

Ислом ақидасига иймон келтириш ақл ёрдамида бўлади дейишлик билан Ислом шариатига бўйсуниш назарда тутилаётгани йўқ. Бу икки ҳолат бир биридан фарқ қилади. Ислом шариатига итоат қилишда ақлий далилларга таянилмайди, аксинча шаръий далилларга таяниб амал қилинади. Шариатга ишониш ақлга боғлиқ эмас. Балки Аллоҳ Таоло тарафидан келган Шариат қонунларининг барчасига мутлақ таслим бўлиш лозимдир.

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا

– „Йўқ, Парвардигорингизга қасамки, то улар ўз ўрталарида чиққан келишмовчиликларда сизни ҳакам қилмагунларича ва кейин сиз чиқарган ҳукмдан дилларида ҳеч қандай танглик топмай, тўла таслим бўлмагунларича-бўйинсунмагунларича зинҳор мўмин бўла олмайдилар“.   [4:65]

Бу нарсаларни мусулмонлар яхши англаб олишлари керак. Таъкидлаб айтамизки бизнинг юқоридаги ақлий далиллар бўлиши лозимлиги тўғрисидаги фикрларимиз Ислом ақидасига иймон келтириш хусусидадир, шариатига итоат қилиш борасида эмас. Шунинг учун бу икки ҳолатни бир биридан ажратиб олишимиз керак ва ақидага ақлий иймон келтиришга чақираётганларни тушунмасдан айбламаслигимиз керак.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

10.11.2016й.