Ҳукумат халққа яна янги солиқ солди

بسم الله الرحمن الرحيم

        Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺ Мадинада Ислом давлатини тиклаган кундан бошлаб 1400 йил давомида Ислом фақат ақида, ибодат ва одоб-ахлоқдан иборат эмас, балки ҳаётнинг ҳамма жабҳасига ечим бўлган тузум сифатида мусулмонларнинг зеҳни ва ҳаётида мавжуд эди. Бугунги кунда эса кофир ғарбнинг саъй-ҳаракатлари сабаб, Ислом тузум сифатида мусулмонлар ҳаётидан ҳамда уларнинг аксар қисмининг зеҳнидан ҳам йўқ қилинди. Бундан кейин Ғарб мусулмонларга худди асалга заҳар аралаштириб бергандек ўзининг ифлос демократик тузумини жозибадор кўрсатиб тиқиштирди. Натижада аксар мусулмонлар ўзлигини унутдилар. Улар дин, давлат, тузум, жамият, яъни ҳаётнинг барча соҳалари ҳақидаги тасаввурларида ва амалларида Ғарбга тақлид қиладиган бўлишди. Мусулмонлар юксаклик чўққисидан тубанлик қаърига қуладилар. Бир бутун буюк уммат кичик миллат ва элатларга, майда сунъий давлатчаларга бўлинди, қонлари тўкилди, обрўлари, ор-номуслари топталди, юртларининг табиий бойликлари талон-тарож қилинди, шахсий мулкларига даҳл қилинди. Бир сўз билан айтганда, хорланди ва ҳозирги кунда ҳам бу хорликлардан қутулганлари йўқ. Энди Ислом тузум сифатида мусулмонлар зеҳнларида яна қайта шаклланмас экан, бу хорликлардан қутулиш йўлини топа олмайдилар. Бироқ бунга осонликча эришиб бўлмайди, чунки мустамлакачи Ғарб мусулмонлар ўзлигини англаб қолмасликлари учун ўзининг ифлос услуб ва воситалари ёрдамида бунга қарши чора-тадбирларини кўради ва кўриб ҳам келмоқда. Мисол учун, малай ҳокимлар мана шу Ғарбнинг воситаларидан биридир. Улар ёрдамида Ғарб Ислом оламига ўзининг заҳриқотил сақофат-маърифатини ёймоқда, табиий бойликларини ташиб кетмоқда, фоизли қарзлар бериб иқтисодиётини танг аҳволда қолдирмоқда, бўлмағур солиқ турларини солиш билан халқни эзмоқда. Хуллас, мусулмонларни шундай бир аҳволга солмоқдаки, токи улар доимий тирикчилик билан овора бўлиб, ўзлигига қайтиш ҳақида фикр юритишга имкон топмасинлар…

Ўзбек ҳукумати ҳам юртимиз мусулмонлари устида ана шундай ғайриисломий сиёсат юргизиб келяпти. Daryo.uzнинг 5 январ кунги хабарида айтилишича, Ўзбекистон қонунчилигига киритилган ўзгартиришга кўра, 2024 йилнинг 1 январидан бошлаб, ўзини ўзи банд қилган шахсларнинг меҳнат фаолияти натижасида ёки товарларни (хизматларни) реализация қилишдан олинган даромадларига ушбу даромадлар солиқ даврида юз миллион сўмдан ошган кундан эътиборан якка тартибдаги тадбиркорлар учун белгиланган тартибда солиқ солиниши белгиланди. Хўш, аввал қандай бўлган эди? Buxgalter.uzнинг 2022 йил 8 август кунги хабарида айтилишича, Ўзбекистонда ўзини ўзи банд қилган шахслар мақомини аниқлаш нуқтаи назаридан улар даромадининг максимал ёки минимал миқдорлари белгиланмаган. Уларга солиқ солиш – минимал даражада. Улар ҳеч қандай солиқ ёки мажбурий тўловларни тўлашмайди, солиқлар бўйича ҳеч қандай ҳисоб-китобларни топширишмайди: ЖШДС (жисмоний шахс даромад солиғи) қисмида – ўзини ўзи банд қилган шахснинг фаолиятидан олинган даромадлари жисмоний шахснинг солиқ солинадиган даромади сифатида ҳисобланмайди; улар ШЖБПҲ (Шахсий жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварағи)ни тўлашмайди; ижтимоий солиқни ихтиёрий тартибда 2022 йил 1 декабрга қадар тўлов кунида БҲМ(Базавий ҳисоблаш миқдори)нинг 1 баравари миқдорида тўлашади.  Шунингдек, ушбу сайтнинг 6 январ кунги хабарида айтилишича, 28.12.2023й. ЎРҚ-891-сон Қонуни ўзини ўзи банд қилган шахсларни якка тартибдаги тадбиркорлар билан солиқ солишда деярли тенглаштирди. Бундай ўзгаришларсиз ҳам халқнинг турмуш даражаси жуда ачинарли аҳволда эди. Лекин ҳукумат халқ фаровонлиги деганда, халққа яна янги солиқлар солишни назарда тутган кўринади. Ахир, солиқ турини кўпайтириш ва миқдорини ошириш билан халқнинг иқтисодий аҳволини ўнглаб бўладими?! Ҳукуматнинг “халқ фаровонлиги” борасидаги ечими шуми?! Аксинча, бечора халқимиз бу ҳукумат учун ғамхўрлик қилиш ўрни эмас, балки солиқ солиш базасига айланиб қолган. Албатта, инсон ҳаёти учун тузумни ишлаб чиқиш инсон қўлида бўлганидан кейин бундан бошқача бўлиши мумкин эмас.

Юқорида айтганимиздек, уммат зеҳнида Исломнинг тузум сифатидаги шакли йўқ қилинганлиги сабабли, бугунги кунда кўпчилик мусулмонлар солиққа оид масалаларнинг ҳам шаръий жиҳатини англай олмасликлари табиийдир. Мавзуимиз солиққа оид бўлганлигидан, умматга бу борадаги шаръий ҳукмларни ёритиб бериш зарурати туғилади. Мусулмонларнинг ҳаққи бўлган молларнинг кирим-чиқими билан шуғулланувчи идора Исломда Байтул-мол деб аталади, яъни бугунги кундаги давлат бюджети каби. Бироқ Байтул-мол киримлари, ҳозирги капиталистик молия системасидан фарқли ўлароқ, доимий бўлади. Байтул-молнинг асосий киримлари – ўлжа, ғанимат, хирож, жизя, умумий мулкнинг барча турдаги киримлари ва давлат мулкидан тушган фойдалар, конлар, рикознинг бешдан бири, ушр ва закот молларидир. Одатда, Байтул-молнинг бу киримлари фуқароларни бошқаришга, уларнинг манфаатларини ҳимоя қилишга етарли бўлиб, бевосита ҳам, билвосита ҳам солиқ солишга ҳеч қандай ҳожат туғилмайди. Лекин шариат – эҳтиёт юзасидан – уммат эҳтиёжларини икки қисмга ажратиб, биринчи қисмдаги эҳтиёжларни қондиришни Байтул-молнинг зиммасига, иккинчи қисмдагисини эса барча мусулмонларнинг зиммасига юклаб, давлатга бу иккинчи турдаги эҳтиёжларни қондириш учун бой-бадавлат мусулмонларга солиқ солиш ҳуқуқини беради. Шунга кўра, солиқлар Аллоҳнинг мусулмонлар зиммасига юклаган фарзи бўлиб, фақат уларнинг манфаатлари йўлида ишлатилади. Жизя, хирож каби шариатда кўрсатилиб, аниқ белгилаб қўйилган тўловлар ҳамда йўллар, мадрасалар каби зарурий эҳтиёжларга сарфланиши учун Аллоҳ фарз қилган тушумлардан бошқа ҳеч қандай солиқ олинмайди. Масалан, маҳкамалар, идоралар, ҳеч қайси бошқармалар учун солиқ олинмайди. Божхона солиғига келсак, у мазкур солиқ турига кирмайди. Чунки божхона солиғи бошқа давлатлар бизнинг тижоратчиларимиз билан қандай муомала қилаётган бўлса, худди ўшандай муомала қилишимиз бобидандир. Демак, у Байтулмолни етарли маблағ билан таъминлаш учун олинадиган солиқ эмас. Шариат уни макс деб номлаб, мусулмонлардан ҳам, зиммийлардан ҳам олишни тақиқлайди. Доримий, Аҳмад ва Абу Убайд Уқба ибн Омирдан ривоят қилишича, Пайғамбаримиз ﷺ:

لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ 

“Солиқ йиғувчи жаннатга кирмайди”, деганлар.

Хуллас, Исломда шариат фарз қилган солиқдан бошқа солиқ олинмайди. Чунки мусулмоннинг молидан шаръий ҳуқуқсиз ҳеч нарсани олиб бўлмайди. Айтиб ўтганларимиздан ташқари, мусулмонлардан олинадиган бошқа солиқлар хусусида ҳеч қандай далил ворид бўлмаган. Шуни ҳам айтиб ўтиш лозимки, ғайридинлардан солиқ олинмайди. Чунки шариат эҳтиёжларини қондиришни мусулмонларга фарз қилган. Шунга биноан, у фақат мусулмонлардангина олинади. Ғайридинлардан жизядан бошқа солиқ олинмайди. Хирожий ерлар учун эса мусулмондан ҳам, ғайридиндан ҳам хирож олинади. Мусулмонлардан олинадиган солиқ ҳам харажатларидан, яъни шаръий эҳтиёж қондирилиб, ундан ортганидан олинади. Асосий ҳамда урфдаги камолий эҳтиёжларни қондиришдан ортгани эҳтиёждан ортгани ҳисобланади. Чунки шахснинг ўзига сарфлаши яшаётган муҳитдаги урфга қараб барча эҳтиёжларни қондиришдир. Уни ҳамма одамлар учун умумий, аниқ бир миқдор билан белгилаб бўлмайди. У шахснинг яшаш даражасига қараб белгиланади. Агар бошқаларга ўхшаб машина ва хизматчига муҳтож бўлса, унинг ўша нарсалардан ортган молидан солиқ олинади. Агар хотин олишга муҳтож бўлса, солиқ миқдори уйланганидан ортгани билан белгиланади ва ҳоказо. Хуллас, эҳтиёжларидан ортиқ мулкка эга бўлса, солиқ олинади, эга бўлмаса олинмайди. Чунки ўзи муҳтож бўлгач, солиқ беролмайди. Солиқ йиғишда мол кўпайтиришдан, бой бўлишдан ман қилиш кўзда тутилмайди. Чунки Ислом бойликни тақиқламайди. Солиқлар йиғишнинг ҳеч қандай иқтисодий аҳамияти кўзда тутилмайди, балки солиқ Байтул-молдаги мол керакли эҳтиёжларнинг ҳаммасини қоплашга етарли бўлмагани учунгина солинади. Етарли миқдор йиғилиши билан солиқ солиш тўхтатилади. Шуни эътибордан қочирмаслик лозимки, агарда Байтул-мол киримлари етарли бўлса, қанча давр ўтмасин, ҳатто бойларга ҳам умуман солиқ солинмайди. Юқоридаги Байтул-молнинг доимий киримлари ҳам инсонларга танг ҳолатни вужудга келтирмайди, чунки Аллоҳ инсонларга тоқатидан ортиғини таклиф қилмайди.

لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ

– “Аллоҳ ҳеч бир жонни тоқатидан ташқари нарсага таклиф қилмайди”. (Бақара:286)

Аллоҳ белгилаб қўйган тузумдан бошқаси эса бузғунчиликдан бошқа нарса эмас. Аллоҳ эса бузғунчиларни суймайди.

وَلَا تَبۡغِ ٱلۡفَسَادَ فِي ٱلۡأَرۡضِۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِينَ

– “Ерда (зулму-зўравонлик билан) бузғунчилик қилишга уринма. Чунки Аллоҳ бузғунчи кимсаларни суймас”.                                                      (Қасос:77)

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин

25.01.2024й