Ақл ва Ҳаёт
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ақл ва Ҳаёт
19
Биз ҳаётимиз нимани устига қурилаётганлиги тўғрисида фикрламай қўйдик. Шунинг учун Исломдан узоқ, бузуқликларга тўла ҳаётда яшаб келмоқламиз. Шу вақтда бу ҳаётнинг бузуқлигига асл сабаб нима, деб ўзига савол берувчи кам ҳамда буларнинг аксари тўғри ечимдан чалғитувчи хабарлар гирдобида қолиб кетган. Бу гирдобни ёриб чиқиш учун уларда журъат ёки шижоат, ёки журъат бўлсада тўғри фикрлашнинг тариқати етишмайди. Келинг, бу айтиб ўтганимиз журъат, шижоат ва тўғри фикрлаш тариқати тўғрисида қисқача тушунча бериб ўтсак.
Журъат бу бирор бир ишни бошлаш вақтида кўринади. Яъни худди бирор бир йўлга қадам ташлаш каби. Журъатсиз инсон ўзи тўғри, деб билган ишни бошлай олмай, қилсамми ёки қилмасамми, деб иккиланиб тураверади. Ёки қўрқув сабаб бирор ишга қадам қўя олмаслик ҳам журъатсизликни кўрсатади.
Шижоат бу бошланган ишни давомли бажаришда кўринади. Шундай инсонлар бўладики, уларни доим бирор яхши ишни бошлаётганига дуч келасиз. Лекин кўп ҳолатда бундай одамларни маълум вақт ўтиб ўзлари бошлаган ишни охирига етказмаганлигини кўрасиз, бу эса уларни шижоатли эмаслигига далолат қилади. Демак, ўзи тўғри деб танлаган йўлда бардавом бўлиш бу инсоннинг шижоатли эканлигини кўрсатади.
Фикрлаш тариқати тўғрисида аввал ҳам қисқача гаплашиб ўтганмиз. Шунинг учун баъзи ерлари такрорлансада, лекин янада чуқурроқ киришиб, ёрқинроқ тушунтиришга ҳаракат қиламиз. Демак, фикрлаш бирор нарса ва воқелик устида ҳукм чиқариш, фикрга эга бўлиш, хулоса қилиш учун қилинган ақлий ҳаракат. Энди бу жараён маълум бир ақидага мувофиқ бўлган қоида асосида амалга оширилса, бу ҳаракат шу ақидага хос бўлган тариқат ҳисобланади.
Мисол учун капиталистик фикрлаш тариқати воқеликни фикр учун манба қилиб белгилаб олишдан иборат. Яъни фикр, ечим, хулоса айни муаммо ҳисобланган воқеликнинг ўзидан олинади. Бу воқеликни фикрлаш жараёнида манба сифатида белгилаб олишдир.
Исломда муаммо ҳисобланган воқелик ўрганилади ва шу муаммога мос ечим ақида белгилаб берган манбалар (Қуръон, Суннат, ижмо, қиёс) дан қидирилади. Бу воқеликни фикрлаш ўрни қилиб, ақидани манба сифатида белгилаш ҳисобланади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ.
29.01.2019й.
