Ақл ва Ҳаёт
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ақл ва Ҳаёт
31
Жамиятни етаклаш учун фойдаланиладиган робиталардан яна бири миллатчилик робитасидир. Бу робита ҳам келиб чиқиш жиҳатидан инсон табиатидаги бақо ғаризасига тақалади. Фикрлаш жиҳатидан эса, тор фикрлаш натижасидир. Бу фикрларни изоҳлашга киришамиз.
Инсон табиатидаги бақо ғаризаси инсонни яшаш учун курашга чорловчи ғаризадир. Ундан инсонда ўзига хатар туғдирувчи омиллардан ҳимояланишга талаб вужудга келади. Ҳайвонларга эътибор берадиган бўлсак, уларда ҳам бу ғариза мавжуд бўлиб, яшаш учун кураш асносида кўплаб ҳайвон турларини жамоа бўлиб яшашларига гувоҳ бўламиз. Бу ҳолатни хоҳ ўлжа сифатида қараладиган ҳайвонлар бўлсин, хоҳ йиртқич ҳайвонлар бўлсин, айримларидан ташқари ҳар турида кўришингиз мумкин. Инсон ҳам яшаш учун кураш асносида жамоавийликка катта эътибор қаратади. Бу нарса тарихдан ҳам маълум. Шундай экан жамоа сифатида шаклланиш истаги, аввало, ўз яқинларига нисбатан юз беради. Яқинлар эса, кетма-кетликда оила, қондошлар ва миллат сифатида кўринади. Шунинг учун инсон табиатан, аввало, ўз оиласида бошлиқликни қўлга олишга интилса, кейин оиласини қондошлар ичида етакчи бўлишини истайди, ундан кейин эса, ўз қондошларини миллати ичида энг юксак ўринда кўришни истайди. Бориб бориб миллатини қолган миллатлар устидан ҳукмронлик қилишини истайди. Бу жараён инсоннинг табиатида мавжуд бўлган сифатдир.
Тор фикрлаш инсон, аввало, фақат ўз манфаатини устун қўйган ҳолда фикрлашида кўринади. Бунинг номини истилоҳда худбинлик деб атаймиз. Бундай фикрлаш бутун инсониятга манфаатли бўлиши жиҳатидан фикрлашнинг аксидир. Тор фикрлаш устига қурилган ҳаёт тарзи нафақат ташқаридагилар билан, балки ўз ичида ҳам манфаат талашувлари оқибатида курашлар бўлиб туришига сабаб бўлади. Қарши куч пайдо бўлгандагина уларнинг бир-бирлари билан вақтинчалик бирлашишларини кўрасиз, лекин қарши куч йўқ бўлиши билан ёки унга қарши иш қилишга хожат бўлмай қолганда ўзлари билан ўзлари бирор манфаат устида ёки етакчилик талашиб курашаётганларига гувоҳ бўласиз.
Булардан келиб чиқиб айтишимиз мумкинки, миллатчилик бу ҳайвоний робитадир. Тараққий этиш, Буюк бўлиш йўлидан юрмоқчи бўлган инсонлар учун асло етакловчи ва бир-бирларини боғловчи алоқа воситаси бўла олмайди. Исломгина инсониятни юксалтиради, ҳар бир жиҳатдан ғолиб қилади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
07.03.2019й.
