بسم الله الرحمن الرحيم

Ақл ва Ҳаёт

4

Ақл ҳаётни тартиблаштириши тўғрисидаги баҳс ақл жиҳатидан ҳам, инсоннинг фитрати (табиати) жиҳатидан ҳам тўғри келмаслиги маълум бўлди. Бу хулосадан ақл инсон ҳаётида ҳеч қандай ўринга эга эмас, деган фикр келмаслиги керак. Ақлнинг инсон ҳаётига боғлиқлиги албатта муҳим масала.

Ақлнинг вазифасига кўра, борлиқнинг Яратувчиси мавжудлигини идрок қилиниши инсоннинг ҳаётига таъсири тўғрисида фикрлаш навбати етиб келди. Демак, ақлнинг вазифаси идрок қилингач, ўз-ўзидан инсонда савол туғилади. Яъни ақлнинг бу вазифасини инсон ҳаёти учун қандай аҳамияти мавжуд? Мана шу саволга жавоб топиш билан ақлнинг ҳаётга боғлиқлигини бирламчи кўриниши маълум бўлади. Шунинг учун яна айтиб ўтиш керакки, ақлнинг инсон ҳаётига боғлиқлигини англаб олиш жиддий эътибор қаратилиши керак бўлган масалалардан ҳисобланади. Чунки инсон ҳаёт йўлини танлаши учун, яъни бутун бир умрини қандай ўтказиши кераклигини англаб, шу йўл бўйича яшаш тарзини шакллантириши учун ақлини ишлатиши шарт.

Айтиб ўтганимиздек, ақлнинг вазифаси Яратувчи борлигини идрок қилишдан иборат. Аввало, ақлнинг шу вазифасини инсонга таъсирини англаб олишимиз керак. Демак, ақл инсонга Яратувчининг махлуқотлари устида фикрлаб, У зотнинг борлигини идрок қилиб иймон келтириши учун керак. Бу иймон инсон ҳаётида муҳим ўрин тутади. Чунки Яратувчининг борлигини ақлан идрок қилиб иймон келтирган инсон албатта У зотнинг берган қонун-қоидалари бўйича ўз ҳаётини қуради. Мана шу ерда ақлнинг инсон ҳаёти билан боғланиши ва бу ҳаётда ақлнинг аҳамияти идрок қилинади. Агар иймон ақл идроки ортидан келиб чиқмаса, бу иймон орқали инсоннинг ақидавий ёки фикрий уйғониши содир бўлмайди. Ва бу иймоннинг ўзи ҳам мукаммал ва мустаҳкам иймон бўлмай, аксинча тақлидий ёки виждоний иймон ҳисобланади.

Шунинг учун Аллоҳнинг борлигини ва умуман Ислом ақидасини ақл билан идрок қилиб иймон келтирган мусулмонгина ҳақиқий Исломий уйғонишга эришади ва Исломий ҳаёт сари ҳаракат қилади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ.

24.12.2018