بسم الله الرحمن الرحيم

АҚЛ ВА ҲАЁТ

(1)

Биз ақлнинг нима эканлиги тўғрисида кўплаб мақолаларда айтиб ўтганмиз. Лекин шундай бўлса-да, бугунги мавзуимизга тааллуқли бўлганлиги учун ҳам яна такрорлаб ўтамиз. Ақлнинг воқелиги тўрт нарса мавжуд бўлганда намоён бўлади. Булар:

воқелик, сезги аъзолари, соғлом мия, собиқ  маълумот.

Шундай қилиб ақл – воқелик сезгилар орқали ҳис қилиниб мияга узатилиши ва бу воқеликни изоҳлаш учун собиқ маълумотларнинг мавжуд бўлишидир.

Энди ақл мавжуд бўлиши учун иштирок этиши шарт бўлган юқоридаги нарсаларга эътибор қаратайлик. Шунда ақлнинг асл воқелигини тушунишимиз осон бўлади.

Воқеликка эътибор берсак, айни вақтда сезги аъзоларимизга тушаётган ҳар бир нарса, ҳодиса воқелик ҳисобланади. Сезги аъзолари эса ҳаммага маълум бўлган 5 та сезги аъзоси: кўриш,  эшитиш, там билиш, ҳид билиш ва тана сезгиси. Мия ҳаммамизга маълум. Собиқ маълумот эса, ҳис қилиб бўлинган барча воқелик,  нарсалар.

Ақл мана шу омилларга таянган ҳолда шаклланади. Қисқаси ақлнинг таркиби шулардан иборат. Бу айтилган нарсалар эса ожиз, нуқсонли ва ҳар бир ишни бажаришда ўзидан бошқа нарсага муҳтож бўладиган инсонга тегишлидир. Демак, инсон мана шундай сифатга эга экан, унга тегишли бўлган юқоридаги нарсаларда ҳам шу сифатлар бўлиши табиий. Яна қайтарамиз, бу нарсалар эса ақлни бор қилиб турадиган таркибларидир. Агар таркиблари шундай бўлса бу айтилганлар ўз навбатида ақлга ҳам тааллуқли ҳисобланади. Ақл шундай экан, биз мустаҳкам юксакликни кўзлаган бўлсак, нима учун ундан қонун олишимиз ёки ундан келиб чиққан қонунлар билан мустаҳкам юксакликни кўзлашимиз керак. Хулоса қиладиган бўлсак, сезиб турганимиздек, бу ишимиз ақлнинг ўзини ҳам қониқтирмаябди. Унда нега биз ҳаётимизни шакллантиришда ақлга таянишимиз керак?!

Бу борада насиб қилса яна фикрлашамиз,  ин ша Аллоҳ!

Ҳизб ут–Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ.

15.12.2018