Ал-Мезон — ўлчов
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Ал-Мезон — ўлчов
Инсоннинг фикрлаши, нафси ва феъл-атворининг ўлчови
لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ ۖ
“Дарҳақиқат, Биз Пайғамбарларимизни равшан нарсалар ила юбордик ва улар ила Китоб ҳамда одамлар адолатда туришлари учун мезон туширдик”. (Ҳадид: 25)
Ҳамма нарсани йўқдан бор қилган ва уларни ўлчов қилиб мутаносиблаштирган, тўғри йўлни белгилаб, кўрсатиб қўйган Аллоҳ Таолога ҳамдлар бўлсин. Инсонни энг гўзал суратда яратган Зот шундай дейди:
هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ
“У сизларни тупроқдан пайдо қилганда ҳам, оналарингиз қорнида ҳомилалик чоғингизни ҳам яхши билувчидир”. (Нажм: 32)
وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ ۙ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
“Аллоҳ сизни оналарингиз қорнидан ҳеч нарсани билмайдиган ҳолингизда чиқарди. У сизга қулоқ, кўзлар ва дилларни берди. Шоядки, шукр қилсангиз”. (Наҳл: 78)
Инсонларни зулматдан нурга олиб чиқиш учун Муқаддас Китобни нозил қилган, Ўзининг рисолатини, инсонларнинг ҳаётини тартибга соладиган, уларнинг фитратига мос бўлган, уларнинг ҳаётидаги муаммоларини ечадиган қонунларини инсонларга етказиш учун Пайғамбарлар алайҳиссаломларни юборган Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолога ҳамдлар бўлсин.
Оламларга раҳмат қилиб юборилган, инсонларни зулматдан нурга олиб чиқувчи Аллоҳнинг Шариатини инсонларга етказган, Аллоҳ Таолодан қандай тўғри яшаш ҳақидаги тартибни олиб келган ва бу дунёни тарк қилиб, Роббисининг ҳузурига риҳлат қилишдан олдин бу тартибни ўз ҳаётида намуна қилиб кўрсатиб берган Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо с.а.в.га салом ва салотлар бўлсин.
Инсон ўз табиати билан бошқа мавжудотлардан тубдан фарқ қилади. Унинг бошқа мавжудотлардан фарқли гўзал бир суратда яратилганлиги билан; уни ҳаракатга ундайдиган ички туйғулари, айниқса, тадайюн – сиғинишлик ғаризаси билан; ақли билан, унинг ёрдамида нарсаларни ажрата олиши, ўз амаллари ва имкониятлари доирасида баҳолай олиши билан фарқ қилади. Бу фарқларнинг барчаси унга юклатилган энг буюк вазифа – ер юзида халифалиги, ўринбосарлиги билан боғлиқдир. Бу — осмон, ер ва тоғлар қўрқиб, бош тортган оғир, машаққатли вазифа эди, аммо инсон бу улкан масъулиятни ўз зиммасига олди.
Аммо ҳақиқат шундаки, хато қилишлик, Аллоҳ нозил қилган буйруқ ва қайтариқларга амал қилмай қўйганларида ҳидоят йўлидан тойилиш инсон зотига хос. Шу сабабли ер юзида адолатсизлик, зўравонлик, бахтсизлик ва азоб-уқубатлар тарқалмоқда. Бирлари бошқаларига нисбатан адолатсизлик қилмоқдалар, кучли кучсизни эзмоқда. Кейин инсонлар ўртасида шундай ўлчовлар тарқалади-ки, унга таяниб адолатни топиб ҳам, ўрнатиб ҳам бўлмайди. Ушбу ўлчовлар инсонларнинг ўз ҳоҳиш-истакларига қараб белгиланади ёки маълум бир гуруҳнинг фойдасига йўналтиритилган бўлади. Уни чиройли қоғозларга ўраб, ниқоблаб, сунъий чирой бериб тантанавор равишда келтирадилар. Аслида эса, бу замонавий ёлғон Пайғамбаримиз с.а.в. келган пайтдаги жоҳилият даври билан бир хил, фақат исмлари бошқа. Инсон тўғри мезонлардан оғишни бошларкан, у ҳолда унинг бу дунёда бўлишининг моҳияти йўқолади. катта масъулиятни кўтаришга буюрилган инсон эканлигининг ўрни қолмайди.
Шу туфайли, инсон тарафидан ўрнатилган ўлчовлар чекли бўлиб, Аллоҳ Таолонинг қонун ва ўлчовларини ер юзида ўрнатувчи ўринбосар вазифасига яроқсиз бўлиб қолади, аслида бунинг учун Аллоҳ Таолога мурожаат қилиб, Унинг инсон учун ўрнатган ўлчовларини олиш керак эди.
Бунинг сабаби қуйидагича:
Инсоннинг қарор қабул қилиши (яъни унинг ўлчовлари бўйича) асосида иккита нарса ётади:
1 — ғаризалар, узвий эҳтиёжлар ва улардан келиб чиқадиган нарсалар (туйғулар ва мойилликлар).
2 – унинг ақли.
Ғаризалар ва узвий эҳтиёжларга келсак, унинг воқеълиги шундайки, уларни қўзғатувчи ички ва ташқи омиллар мавжуд бўлиб, улар инсонни қондиришга ундайди. Одатда бу жараён муайян кайфиятлар билан бирга келади.
Шундай қилиб ғариза ва узвий эҳтиёжлар фақатгина қўзғатувчи ролини ўйнайди ва уларнинг ўзлари қондиришнинг тури ва усулини аниқлай олмайдилар, бу иш эса ақлга юкланган. Ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондиришликнинг турли усулларини исташлик кўр-кўрона эргашишлик бўлиб, бу эҳтиросларга, нафсга эргашишликдир. Бундай ҳолат ҳайвонот оламида учрайди. Ҳайвонларда ғариза ва узвий эҳтиёжларидан бири қўзғалиб, уни қондиришликни талаб қилса, ҳайвон ҳар қандай шароит, доира ва ўлчовларни эътиборга олмай, дарҳол уни қондиришга киришади. Бундан ташқари, ҳайвонот дунёси бу маънода бошқача ҳаракат қила олмайди, чунки унинг табиати- фитрати унинг талабларига бевосита жавоб бериш учун шундай яратилган.
Материал махсус радио учун Халифа Муҳаммад томонидан тайёрланди.
