بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

ҚАРИНДОШЧИЛИК ВА НАФАҚА
ТАРЗИДА САРФЛАШ ТАСАРРУФИ ҲУҚУҚИ

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

б) Ислом шахсни дабдабадан қайтарган, уни гуноҳ, деб ҳисоблаган ва каландимоғларга азоб ваъда қилган. Аллоҳ Таоло айтади:

وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ وَظِلٍّ مِّن يَحْمُومٍ لَّا بَارِدٍ وَلَا كَرِيمٍ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ

– “Чап томон эгалари... Чап томон эгалари (бўлмоқ) не (бахтсизлик)дир! (Улар дўзаҳдан тинимсиз эсиб турадиган, баданларни илма-тешик қилиб юборувчи) Самум (шамоли) ва қайноқ сув ичида ва на салқин, на фойдали бўлмаган қора тутундан иборат “соя” (ости)дадирлар. Дарвоқе, улар бундан илгари (дунёда ҳою ҳавасга муккадан кетган) боёнлар эдилар”,           (Воқеа:41-45) яъни хоҳлаганини қиладиган димоғдорлар эдилар, Аллоҳ Таоло айтади:

حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ 

– “То қачон Биз уларнинг боёнларини азобга гирифтор қилганимизда баногоҳ улар фарёд қилурлар”,  (Мўминун:64)                      бу ерда ҳам димоғдор золимлар назарда тутиляпти.                                     Аллоҳ Таоло айтади:

وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا 

– “Биз қачон бирон шаҳарни ҳалок қилишни истасак, унинг боёнларини буюрамиз, улар фосиқлик қиладилар”,  (Исро.16)
яъни мўминлардан ўзларини устун қўювчилар моллари ва болаларининг кўплигидан кибрланиб гапирадилар. Аллоҳ Таоло айтади:

وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ 

 – “Золим кимсалар эса ўз маишатларига берилиб кетдилар”,   (Ҳуд:116) бу ерда маишатга берилишдан мурод, шаҳватларга муккадан кетишдир. Аллоҳ Таоло айтади:

وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا 

– “Биз қачон бирон шаҳарни ҳалок қилишни истасак, унинг боёнларини буюрамиз, улар фосиқлик қиладилар”, (Исро:16)
оятдаги боёнлардан мурод ҳашаматли ҳаёт кечирувчи золимлардир. Аллоҳ Таоло айтади:

وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا 

– “Биз уларни дунё ҳаётида бой-бадавлат қилдик”,  (Мўминун:33)

яъни уларни зулмидан қайтмайдиган, димоғдорлар қилиб қўйдик.

Дабдаба сўзининг луғавий маъноси неъматлардан кеккайиш ва димоғдорликни англатади. Бойлик уни кеккайтириб юборади, деб қўйишади. Кишининг димоғдор бўлиши ахлоқсизликда давом этишидир. Шунга кўра, Қуръон мазаммати ва Аллоҳ ҳаром қилган, ўзи гуноҳ ҳисобланган дабдаба боёнликнинг ўзигина эмас, неъматланишдан кеккайиш, димоғдорлик ҳамдир. Шунинг учун уни молдан фойдаланиш ва Аллоҳ берган ризқ билан неъматланиш (ҳузурланиш), деб тафсир қилиш хатодир. Зеро, Аллоҳ берган ризқдан ҳузурланиш ва фойдаланишни шариат мазаммат қилмаган. Аллоҳ Таоло айтади:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ 

– “Айтинг (эй Муҳаммад):  Аллоҳ бандалари учун чиқарган безак (либосларни) ва ҳалол–пок ризқларни ким ҳаром қилди?!”   (Аъроф:32)

Термизий Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в.:

إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَنْ يَرَى أَثَرَ نِعْمَتِهِ عَلَى عَبْدِهِ 

“Аллоҳ Ўз неъматининг нишонаси бандасининг устида кўриниб туришини истайди”, деганлар. Яъни бандасининг Аллоҳ берган неъмат билан ҳузурланишини, Парвардигори Олам ато этган ҳалол ризқдан фойдаланишини хоҳлайди. Лекин Аллоҳ неъматлардан кеккайишни, димоғдорликни, ахлоқсизликни ёмон кўради.  

Бошқачароқ қилиб айтганда, ўзидан димоғдорлик, кеккайиш, зулм ва зўравонликни келтириб чиқарувчи ҳузурланишни ёмон кўради.  Қайси бир одамнинг фаровон ҳаёт кечириши кибр, зўравонлигу димоғдорликни юзага келтирса, Ислом унга дабдабани ман қилади, ҳаром қилади. Яъни молу фарзандларнинг кўплиги димоғдорлик, кеккайиш ва зўравонликни келтириб чиқарса, бундай бузуқликни Ислом тақиқлайди ва қатъий ҳаром қилади. Дабдаба – ҳаром, дегани, фаровон ҳаёт кечириш – ҳаром, дегани эмас, ундан келиб чиқадиган димоғдорлик ҳаром деганидир. Дабдаба сўзининг луғавий маъноси ҳам, Қуръон оятларидан тушуниладиган маъноси ҳам шудир.

(Давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

05.03.2019й.