بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

20 – қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

     Жуда кўп инсонлар ризқнинг сабабини ишда ва қаттиқ меҳнат қилишда деб тушунадилар. Яхши режа, ҳисоб-китоб, хавф-хатарни ҳисобга олиш, чора-тадбир олишлик ризқни қўлга киритишга олиб келади деб тушунадилар. Қорунга ўхшаган одамлар эса “Мен эга бўлган илмим туфайли ҳамма нарса менга берилди” деб айтишади.

     Бироқ Қоруннинг бундай сўзларидан кейин Аллоҳ Таоло ерга Қорунни уйи, бор молу-мулки билан ютиб юборишни буюрди. Аллоҳга қарши курашишда унинг ёнида тарафдорлар бўлмади. Кечагина унинг ўрнида бўлишни истаганлар: “Ҳолимизга вой бўлсин! Роббим ризқни Ўз бандаларидан кимни ҳоҳласа ўшанга кенг қилур ва тор қилур”. (Сабаъ: 39) дедилар.

     Ер Қорунни уйи ва молу- мулки билан ютиб юборгандан сўнг, одамлар  фақат Аллоҳ Таологина Ўз ҳикмати билан истаган бандасининг ризқини кенг ёки тор қилишига ишонч ҳосил қилдилар.

     Ризқни берувчи ва тақсимловчи фақат Аллоҳ Таоло эканлигига иймон келтирмоқ лозим. Ризққа эришишнинг сабаби иш ёки мерос, режалаштириш ёки ҳисоб-китоб қилиш эмас, унинг ягона сабаби – бу Аллоҳ Таолонинг олдиндан белгилаган тақдиридир. Булар Аллоҳ белгилаган ризқнинг шароитлари, сабаби ҳам эмас. Демак, ишни йўқотиш ризқни йўқотиш эмас экан. Аллоҳ Таоло Ўзига маълум бўлган ҳар қандай шароитда бандаларига ризқ берур.

      Аллоҳ Таоло ризқни Ўз иродаси ва қадарига кўра тақсимлади. Иймон ва куфр, тақво ва бузуқлик, ҳаракатчанлик ва ялқовлик ризқни келтириб чиқарувчи омиллар эмас.

      Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай марҳамат қилади:

مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاء لِمَن نُّرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاهَا مَذْمُومًا مَّدْحُورًا ، وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُم مَّشْكُورًا، كُلاًّ نُّمِدُّ هَـؤُلاء وَهَـؤُلاء مِنْ عَطَاء رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاء رَبِّكَ مَحْظُورًا، انظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلاً

“Ким шошган (дунё)ни истаса, унга бу дунёда ирода қилган кишимизга нимани ҳоҳласак, шошилинч берурмиз. Унга жаҳаннамни берурмиз. Унга хор ва кувғинга учраган ҳолда кирур. Ким охиратни истаса ва унга эришиш учун мўъмин бўлган ҳолида керакли ҳаракатини қилса, бас, ана ўшаларнинг ҳаракатлари мақбулдир. Барчага – манавиларга ҳам, анавиларга ҳам Роббингнинг атою неъматлари маън бўлган эмас. Баъзиларини баъзиларидан қандай афзал қилиб қўйганимизга назар сол. Албатта, охират даражаси ва афзаллиги каттароқдир”.                                                      (Исро: 18-21)

     Кимки бу дунё ҳаётини афзал кўрса, Аллоҳ Ўзи ҳоҳлаган нарсасини берур, шунингдек, Охират дунёсига интилаётганларга ҳам. Аллоҳ улардан ҳар бирига неъматлар беради, улардан бирини бошқасидан афзал қилади. Аммо Охират дунёси қийматлироқдир. Ҳақ Таоло тақводорларнинг бу дунё ҳаётидаги ишларини енгиллаштиришга ваъда берди.

وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا، وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ

“Ким Аллоҳга тақво қилса, У Зот унинг йўлини очиб қўюр. Ва унга ўзи ўйламаган тарафдан ризқ берур”.                                                         (Талоқ: 2-3)

     Тақводорлар учун Аллоҳ Таоло ҳар қандай ҳолатдан чиқиш йўлини беради, ўзи кутмаган ердан ризқини еткизади. Аллоҳ Таоло улар учун Ўзи ҳоҳлаган тарафдан эшик очади, тақводорлар ўзлари ҳоҳлаган еридан эмас.

Аллоҳ Таоло шундай дейди:

وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا

“Ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмас”.     (Луқмон: 34)

     Тақводор мусулмон ҳамма нарсани қурбон қилишга арзийдиган ҳақиқий ризқ бу дунёдаги эмас, охиратдаги ризқ деб қатъий ишонади.

     Аллоҳ Таоло дейди:

وَبَشِّرِ الَّذِين آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقاً قَالُواْ هَـذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

“Иймон келтирган ва солиҳ амаллар қилганларга, улар учун остидан анҳорлар оқиб турган жаннатлар борлигининг башоратини бер. Қачонки уларнинг мевасидан баҳраманд бўлсалар, бундан аввал ҳам ризқланган эдик, дейишади. Уларга ўхшаш нарсалар берилгандир. Уларга бу ерда покиза жуфтлар бор ва улар у ерда абадий қолурлар”.                                            (Бақара: 25)

     Шуни айтиб ўтиш керак-ки, яна бир томондан кўпчилик одамлар ризқ масаласида нотўғри тасаввурга тушиб қолишади. Улар ризқ фақат мол-мулкда бўлади, ёки ризқни қаттиқ меҳнат билан қўлга киритиладиган нарса деб ҳисоблашади, ёки ризқ – бу ўзи учун  ҳаётни маълум бир фаровон даражага олиб чиқиш учун кўпроқ пул топишга ҳаракат қилиш деб тушунади. Шундай тасаввур пайдо бўлади-ки, гўёки бу инсонлар қандай шароитларда қанча миқдорда ризқни қўлга киритишлари кераклиги ҳақида Аллоҳга шарт қўяётгандай бўладилар. Аслида инсон нимани ҳоҳлаётганини ўзи билмаётган бўлса-да, Ислом аллақачон бу масалани ҳал қилиб бўлган.

   Пайғамбар с.а.в. шундй деди:

مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ مُعَافًى فِيْ جَسَدِهِ، آمِناً فِيْ سِرْبِهِ عِنْدَهُ قُوْتُ يَوْمِهِ فَكَأَنَّمَا حِيْزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيْرِهَا

“Ораларингизда ким вужуди соғлом, қалби хотиржам тонг оттирса ва бир кунлик ризққа эга бўлса, у бутун дунёга эгалик қилибди”.    (Бухорий)

     Хотиржамлик, соғлик ва бир кунлик ризқдан бошқа инсонга яна нима керак?

 Абдуллоҳ ибн Шиххир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

يَقُولُ ابْنُ آدَمَ : مَالِي مَالِي، (قَالَ) وَهَلْ لَكَ، يَا ابْنُ آدَمَ مِنْ مَالِكَ إِلا مَا أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ، أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ، أَوْ تَصَدَّقْتَ فَأَمْضَيْتَ

    «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларига борсам, у зот «Алҳакумут такосуру» сурасини ўқиётган эканлар. Шунда у зот: «Одам боласи молим, молим, дейди. Эй одам боласи, молингдан еб тугатганинг ва кийиб эскитганинг ҳамда садақа қилиб сарф этганинг ўзингникидир (қолгани эса бошқаларникидир)», дедилар.      (Имом Муслим ривоятлари)

     Инсон қанчалик кўп молу- дунёга эгалик қилмасин, унга фақат уч нарса тааллуқли бўлади: еган таоми, кийган либоси, қилган садақаси. Булардан бошқаси унга тегишли бўлмайди.

     Юқорида айтиб ўтилганидек, киши ўз ризқи учун хавотирланмай яшаб, Аллоҳнинг амрларини бажариш ва қайтариқларидан четланишдек ишларга ўзини бағишлаши керак. Чунки унинг ажали – Аллоҳнинг қўлида, унинг ризқи – Аллоҳнинг қўлида, уни ҳеч ким тўсиб ҳам, кўпайтириб ҳам ололмайди.

Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад).