بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

БАЙТУЛМОЛ

Бойликни одамлар ўртасида тақсимлаш

 (“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Бойликни одамлар ўртасида тақсимлаш

Ислом шахсий мулкчиликка рухсат бериб, мулкка эга бўлиш шаклини ҳам белгилаб қўйган. Шахсга ўз мулкини тасарруф қилиш ҳуқуқини бериб, тасарруфнинг шаклини ҳам белгилаган. Одамлардаги ақлий ва жисмоний қувватларнинг хилма-хиллигини эътиборга олиб, эҳтиёт юзасидан ожиз ва муҳтожларни қўллаш, таъминлаш мақсадида бойларнинг молларидан уларга ҳақ ажратган. Жамоат муҳтож бўладиган нарсани ҳамма мусулмонларнинг умумий мулкига айлантирган. Биронта одамнинг унга эгадорлик қилишга, ўзи ёки бошқа биров учун асраб қўйишга ҳаққи йўқ.

Шунингдек, Ислом фуқарони етарли бойлик ва хизматлар билан таъминлаш масъулиятини давлатга юклаб, унинг ҳам хусусий мулки бўлишига рухсат берди. Шу билан ҳар бир фуқаронинг ҳаёти, жамоатнинг жипслиги, одамларнинг манфаатлари, ишларнинг бошқарилуви кафолатланиб, давлатнинг иқтисодий масъулиятини адо этишдаги етарли иқтидори сақланиб қолади. Лекин бунинг учун жамиятдаги ҳар бир фуқаро етарли бойлик билан таъминланган бўлиши ҳамда барча фуқаролар биргаликда шариатнинг барча ҳукмларини ижро этаётган бўлишлари шарт.

Бугунги кунда Ислом оламида юз бераётганидек, шахслар ўртасида эҳтиёжларни қондириш борасида улкан тафовут юзага келса, тафовут ҳажмини қисқартирувчи тақсимлаш жараёнини, яъни Исломий тақсимлаш жараёнини жорий этиб, одамлар ўртасида мувозанатни вужудга келтириш вожиб.

Агар нотўғри тушуниш, тасодифий бузилиш ёки давлатнинг низомини татбиқ қилишда камчиликка йўл қўйгани боис одамлардаги шаръий ҳукмларни татбиқ қилиш тушунчаси издан чиқса ва бу нарса худбинликка, шахсий мулкчиликни суистеъмол қилишга олиб борса, натижада бойликнинг одамларга тақсимланиши адолатсиз бўлса, бу иш одамларнинг низомдан безишига, жамиятнинг мўътадил вазиятидан чиқиб кетишга олиб боради. Шунда фуқаролар ўртасидаги мувозанатни сақлаб қолиш ёки вужудга келтириш вожибга айланади.

Жамиятда бойлик фақат бойлар синфи ўртасида қўлма-қўл бўлиб қолса ёки одамларга мол берилмасдан молнинг одамлар ўртасида айланиб юриши таъқиқланса, бойлик тарқатилишида адолатсизлик юзага келади. Ислом бу икки ҳолатни ҳал этиб, бойликнинг одамлар ўртасида айланиб туришини кафолатловчи ҳамда жамиятда мувозанат бузилган пайтда бойликни қайтадан тақсимловчи шаръий аҳкомларни йўлга қўйиб берди. Шунингдек, Ислом олди-берди воситаси ҳисобланадиган олтин ва кумушни хазина қилиб сақлашни ман қилувчи ва уларни жамиятда одамлар ўртасидаги муомалага чиқаришга мажбурловчи аҳкомларни ҳам кўрсатиб берди. Шу билан издан чиққан, бузилган ёки бузилиш арафасида турган жамият тикланиб, бойликни ҳар бир фуқаронинг асосий эҳтиёжларини тўла қондирилишга етарли миқдорда тақсимлайди ҳамда асосий бўлмаган эҳтиёжларнинг ҳам қондирилишига мумкин қадар йўл очади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

01.05.2019й.