بسم الله الرحمن الرحيم

Бу дунё ҳаёти ўзи бир синовдир

Сиздан инсон бу дунёга нимага келди, деб сўралса, нима деб жавоб берасиз? Кўпчилик яшаш учун келди, деган жавобни айтса керак. Тўғри, юзаки қараганда шундай. Инсонни воқелигига юзаки қараганда унинг бутун умри яшаш учун ҳаракат қилиш билан ўтаётгандек кўринади. Лекин инсонни яратган Аллоҳ Таоло уни бу дунёга синовдан ўтказиш учун келтирди. Одам алайҳиссалом Ерга туширилган кундан бошлаб то қиёматгача неча миллиардлаган инсон бу дунёда яшаб ўтса, улардан ҳар бирининг оқибати икки нарсадан бошқаси бўлмайди: жаннат ёки жаҳаннам. Аллоҳ Таоло айтади:

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الآنْهَارُ أُكُلُهَا دَائِمٌ وَظِلُّهَا تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوا وَعُقْبَى الْكَافِرِينَ النَّارُ

– “Тақво эгалари учун ваъда қилинган жаннатнинг мисоли (будир): унинг остидан дарёлар оқур, мевалари ва соялари боқийдир. Бу тақво-парҳез билан ўтган зотларнинг оқибати – келажагидир. Кофирларнинг оқибати эса дўзахдир”.  (Ар-Раад:35) 

Ҳар бир инсоннинг ана шу оқибатлардан қайси бирига лойиқ эканлигини эса, бу дунёда яшаб ўтган умри белгилайди. Шундай экан, бу дунё ҳаёти аслида имтиҳондир.

Лекин бу имтиҳон бугунги кундаги ўқиш ёки ишга кириш учун топшириладиган имтиҳонлардан кескин фарқ қилади. Масалан, ўқишга киришда асосан тест синовлари ўтказилади ва бу синовдан қандай қилиб муваффақиятли ўтиш мумкинлиги ҳам билдирилади, яъни имтиҳондан ўтишнинг йўли кўрсатилади. У ҳам бўлса, иложи борича кўпроқ билимга эга бўлишдир. Шунда имтиҳондан ўтиш имконияти ортади. Кимдир имтиҳонга бир йил, кимдир икки ё уч йил, яна кимдир мактабданоқ тайёргарлик кўришни бошлайди. Имтиҳонга умуман тайёргарлик кўрмай, таваккалига кирадиганлар ҳам талайгина. Имтиҳон куни келганда ҳаяжон ҳам шунга яраша бўлади. Озми ёки кўпми ҳаммада имтиҳондан ўта оламанмикин, деган қўрқув бўлади. Буни умрида бир марта бўлса ҳам ўқишга имтиҳон топширганлар яхшироқ ҳис қилади. Яхши тайёргарлик кўрганлар жуда катта умид ва ишонч билан, тайёргарлиги ўртача бўлганлар ҳам шунга яраша кайфиятда имтиҳонга кирадилар. Умуман тайёргарлик кўрмаганларга эса барибир, уларни йўқотадиган ҳеч нимаси йўқ. Нима бўлганда ҳам, имтиҳондан ўтишни ҳамма хоҳлайди, тайёргарлиги борми ёки йўқми, буни умуман фарқи йўқ. Лекин ўқув маскани ҳаммани қабул қила олмайди, ажратилган квоталарни чегараси бор.

Аллоҳни имтиҳони эса, инсонни бутун ҳаётини ўз ичига олади, яъни имтиҳон муддати инсон умрига тенгдир. У ўзининг бутун умри давомида турли синовлардан ўтишига тўғри келади. Аллоҳ синов берганига яраша улардан муваффақиятли ўтишнинг йўлини ҳам билдириб қўйди. Бу йўл инсон ўзига яхшилик ёки ёмонлик, мусибат ёки хурсандчилик етганда, умуман ҳар қандай ҳолатда ҳам Аллоҳнинг итоатидан чиқмай, ўзига етган нарсаларга У Зот буюрганидек муносабатда бўлишдир. Аллоҳга иймон келтирган инсон ўзига яхшилик ва хурсандчилик етганда шукр қилади, ёмонлик ва мусибат етганда сабр қилади. Буларнинг барчасини Аллоҳдан, деб билади, Роббисига итоатда давомли бўлади. Аллоҳ айтади:

لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنْ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنْ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الآمُورِ

– “(Эй мўминлар), албатта молу жонларингизда имтиҳон қилинурсизлар (яъни Аллоҳ Таоло мол ва жонларингизга хилма-хил офату балолар юбориб, сизларнинг иймонингизни текшириб кўрар) ва албатта сизлардан илгари китоб берилган кимсалар томонидан ва мушриклар томонидан кўп азият ва маломатлар эшитажаксизлар. Агар (озорларига) сабр-тоқат қилсангизлар ва Аллоҳдан қўрқсангизлар (нажот топурсиз). Чунки бу иш (яъни сабр-тоқатли бўлиб, Аллоҳдан қўрқиш) ишларнинг мақсадга мувофиғидир”.    (Оли Имрон:186)

Юқорида айтиб ўтилган ўқиш ёки ишга киришдаги имтиҳондан ўта олмаган одам жаҳаннамга кирмайди. Ёки аксинча, ўта олган одам ҳам жаннатга кирмайди. Шунга кўра, ундай имтиҳонлар қўрқинчли эмас. Ҳақиқий қўрқув соладигани Аллоҳнинг имтиҳонидан ўта олмасликдир. Аллоҳ бутун инсониятни ҳисоб-китоб қилиш учун тўплаганда, ҳатто шу кунга яхши тайёргарлик кўрган одам ҳам қўрқувдан қулоғигача терга ботиб кетар экан. Кўнгилдагидек тайёргарлик кўрмаган ёки умуман тайёргарлиги бўлмаган инсонларни айтмаса ҳам бўлади. Улар инсон сифатида ҳисоб бериш ўрнига ҳайвон бўлиб тупроққа айланиб кетишни афзал кўрадилар.

Агар инсон ўқиш ёки иш ёки яна бошқа имтиҳонлардан ўта олмаса, уни яна қайта топшириши мумкин, яна ҳаракат қилиши мумкин. Бироқ инсон бу дунё ҳаётида берилган умри давомида Аллоҳ томонидан берилган синовлардан ўта олмаса, унга бошқа имконият берилмайди, уни қайта топшириб бўлмайди. Шу боисдан биз Аллоҳ берган умрни охир-оқибатимиз ҳайрли бўлиши учун, яъни жаннат эгаларидан бўлиш учун сарфлашимиз лозим.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

12.12.2018