Демократия: ҳокимият халқники, Ислом: салтанат умматники

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Демократиядаги “ҳокимият халқники” ва Исломдаги ”салтанат умматники”, бу икки жумла баъзи инсонларга бир-бирига маънодошдек туюлади. Бу хулоса юзаки қарашнинг натижасидир. Чунки бу жумлалар бири иккинчисидан тубдан фарқланади. Жумлалардан кўзланган маънони уларнинг асосларига боғланган ҳолда англаш бу фарқларни ёрқинлаштириб беради. Биз бу икки жумланинг бир-биридан ажратиб турувчи жиҳатларини очиб беришга ҳаракат қиламиз.

Ҳокимият халқники дейилишидан кўзланаётган мақсадга киришишдан аввал демократиянинг асосига эътибор қаратиб ўтайлик. Демократия Ўрта асрларда Европа минтақасида юз берган диний истибдоддан чарчаган халқнинг ва ўша даврдаги мутафаккирларнинг бошқарув шаклига нисбатан қаттиқ норозилиги ортидан динни ҳаётдан ажратиш фикрига асосан пайдо бўлди. Бундан англаш мумкинки, динни ҳаётдан ажратиш жамият бошқарувига динни аралаштирмасликни назарда тутади.

Ҳокимият халқники иборасида ҳам худди шу маъно эътиборга олинган бўлиб, унда халқ ўзи истаганича яшашни, яъни бошқарув халқ истаган қонунлар билан амалга ошиши кераклиги назарда тутилади. Улар бошқарувчини ўзлари танлашдан ташқари, бошқарувчига бошқарув шаклини белгилаб беришади ва шу ҳолатни ҳақиқий эркинлик, деб билишади.

Исломдаги салтанат умматники, деган ибора эса, Аллоҳ Таоло томонидан мусулмонларга бошқарувчиларни ўзлари танлашлари ҳуқуқи берилганлигини назарда тутади. Яъни шаръий бошқарувчининг шарти топилса бўлди, бу шартлар топилган ҳар бир инсонни уммат ўзи учун бошқарувчи қилиб олиши мумкин. Лекин эътибор бериладиган жиҳати шундаки, уммат бошқарувчини танлаш ҳуқуқига эга, холос, бошқарув шаклини эмас. Умматда бошқарув шаклини ўз ихтиёрича ўзгартириш ҳуқуқи йўқ, ҳар қандай ҳолатда бошқарув ва бошқа соҳалар ҳам Аллоҳнинг шариати бўйича бўлиши шарт.

Бу икки жиҳатни тушунмаслик оқибатида демократияни Исломга зид эмас, дегувчи инсонлар бўлди. Кўриб турганимиздек, бундай хулоса юзаки қараш натижасидан бошқа нарса эмас. Демократия ва Ислом худди оқ ва қора сингари бир-биридан ажралиб туради.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

25.09.2019й