“Динда мажбурлаш йўқ” оятининг хозирги малай хокимлар томонидан жамиятда шариатни татбиқ қилишда нотўғри далил қилиб келтирилаётгани хусусида
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
“Динда мажбурлаш йўқ” оятининг хозирги малай хокимлар томонидан жамиятда шариатни татбиқ қилишда нотўғри далил қилиб келтирилаётгани хусусида
Қуйида, Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ливандаги расмий вакили, устоз Ахмад ал-Қассос жанобларининг мазкур мавзуда қилган нутқларидан таржима келтирамиз.
Бугунги кундаги мусулмон хукм эгаларининг шариатни жамият бошқарувида татбиқ қилишда Исломий хукмларни татбиқ қилишга кўнмасликларига келтираётган баҳоналари нима?
Хозир мен сизларга ушбу баҳоналардан бирини гапириб бераман. Айтадиларки, لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ – “Динда мажбурлаш йўқ”(Бақара. 256) ва давлат инсонларни улар хоҳламаган нарсага мажбурлай олмайди. Яъни давлат инсонларни улар нимани хоҳласа ўша нарса бўйича бошқаради. Агар ушбу кунимизда инсонлар, парламент сайловлари орқали, ўзларининг вакиллари(депутатлар) орқали, шариат буйруқларини жорий қилишни талаб қиладиган бўлса, унда давлат ушбу талабни жорий қилади, агар инсонлар парламентдаги вакиллари бўлмиш депутатлар орқали, шаръий қонунларни жорий қилишни исташмаса, давлат ҳам бундай қила олмайди чунки, жамият фуқаролик жамияти, яъни фуқароларнинг ўзлари ишонган депутатлари орқали рози бўлган тузумлари жорий қилинадиган жамиятдир. Шулар, хозирги кунимиздаги мусулмон, хокимларимиз шариат хукмларини ижро этишдан ман қилинишда бизга келтираётган сабаблари.
Бунга мен айтаманки, бу бузиб ўзгартирилган, Ғарб сақофатидан олинган, Ғарб маданияти ва дунёқарашини ва ҳамма нарсани Ғарб тушунчасидан таъсирланган холда тузумни татбиқ қилувчи тушунчадир.
Юқоридаги мазкур шиорларига Исломдан далил келтирадилар لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ – “Динда мажбурлаш йўқ”(Бақара. 256). Лекин ушбу оятга бундай тафсирни Ислом тарихида биронта муфассир, биронта фақиҳ, биронта олим журъат билан айтмаган. Агар бу тафсир, яъни “Динда мажбурлаш йўқ” деб туриб, инсонларга Ғарб тузумини татбиқ қилиш жоиз бўладиган бўлса, Абу Бакр розияллоҳу анҳу Қуръонга хилоф қилган бўлиб чиқади, Хулафои Рошидинлар розияллоҳу анҳум Қуръонга хилоф қилган бўлиб чиқадилар ва Ислом тарихидаги барча ўтган халифалар Қуръонга хилоф қилиб келган бўлади. Нима учун?! Чунки улар жамиятда шариатни татбиқ қилишликда бирон марта одамлар билан ёки уларнинг вакиллари билан маслаҳатлашиб ўтиришмаган. Чунки Абу Бакр розияллоҳу анҳу, Исломдаги рошид халифаларнинг биринчиси, қачонки Халифалик ўрнига ўтирган вақтларида, араб яриморолининг аксари у кишига қарши кўтарилди, шу пайтда Абу Бакр розияллоҳу анҳу “Динда мажбурлаш йўқ” демадилар. Ва айтмадиларки, инсонлар ўзлари хоҳламайдиган нарсага уларни мажбурлаб бўлмайди, демадилар. Балки ушбу, ўндан ортиқ, шаръий хукуматга қарши кўтарилган қабилаларга қарши кучли уруш очдилар. Бу тарихда “Муртадларга қарши жанг” номи билан қолди. Абу Бакр розияллоҳу анҳу, уларга Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам жорий қилган нарсани бутунлигича татбиқ қилиш учун шундай қилдилар. Бу воқеа хусусида Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг шундай сўзлари машҳур: و الله لو منعونى عقالا كانوا يؤدونه رسول الله صلى الله عليه و سلم لقاتلتهم علي – агар улар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга (яъни шариатга амал қилиш кўзда тутилаяпти) беришлари керак бўлган хачирнинг боғичичалик нарсани мендан ман қилсалар ҳам уларга қарши урушаман – дедилар. (Бухорий ривояти). Хачирнинг боғичи, эътибор беринг, агар улар мендан хачирнинг боғичичалик нарсани ман қилсалар – яъни бермасалар, шариатнинг шунчалик даражадаги кичик хукмига кўнмасалар – уларга қарши урушаман демоқдалар.
Демак, бошқарув, хокимият ёки Исломга, шариатга, Аллоҳнинг динига бўлади, ёки айтаётганларидек, инсонларнинг ҳавою хоҳишларига, фуқаролик жамиятига бўлади.
Абу Бакр розияллоҳу анҳу араб яриморолида Ислом давлати устунларини ўрнатганларидан кейин, муртад бўлиб динга, закотга, халифага қарши чиққанларга юқоридаги муомалани қилдилар ва натижада Ислом фатхлари Рим ва Форс империялари томон бўй чўзди.
Биронтангиз биласизми, Умар ибн ал-Хаттоб давридан бошлаб, Усмон ибн Аффон, Али ибн Абутолиблар розияллоҳу анҳум даврларида, кейин Умавийлар, кейин Аббосийлар ва бошқа Ислом фатхларини кенгайтирган халифалик даврларида, ўша ўтган халифалардан бирортаси, ўша ўзлари фатх қилган шаҳарлардаги одамларнинг биронтасидан, уларнинг устига шариатни жорий қилиш ёки қилмасликни сўраганми? Нега улар, ўтган халифалар, ўтган фуқаҳолар ва муфассирлар, ушбу оятнинг тафсирини, لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ нинг тафсирини, хозирги мусулмон бошлиқлар тушунаётгандек тушунмаганлар. Чукни оят ўзининг соддалиги ва балоғати билан аниқ кўриниб турибдики, Исломда бирон инсонни мажбурлаб иймонга киргазилмайди. Нуқта, бундан бошқа гап йўқ. Ушбу маъно жами муфассир уламоларнинг наздида бир ҳил тафсир қилинган. Бундан бошқача маъноларга буришлар йўқ. Яъни инсонни Исломга мажбурлаб киргизилмайди. Бу тўғрида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، قَالَ : " كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ : إِنَّهُ مَنْ كَانَ عَلَى يَهُودِيَّةٍ , أَوْ نَصْرَانِيَّةٍ , فَإِنَّهُ لا يُفْتَنُ عَنْهَا ، وَعَلَيْهِ الْجِزْيَةُ … الخ
Урва ибн Зубайрдан, у киши дедилар: “Росулуллоҳ солаллоҳу алайҳи ва саллам Яманликларга хат ёздилар, яъни ким насроний ёки яҳудий динида бўлса, уни динидан қайтарилмайди…” яъни одамларни Исломга мажбур билан олиб кириш жоиз бўлмайди. لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ – “Динда мажбурлаш йўқ” оятининг маъноси шугина холос. Оят давомида шундай келади: قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدمِنَ الْغَيّ — Батаҳқиқ, ҳақ ботилдан ажради. Яъни иймон куфрдан ажради. Бу ерда инсонларга иймонни мажбурланмаслиги хақида гап кетаётгани аниқ кўриниби турибди. Аммо Исломни, шариатни татбиқ қилиш, бу бошқа масала.
Дунёнинг бирон ерида, шундай қонун бормики, уни инсонларга куч билан, хукумат билан жорий қилинмаса?! Ёки бирон ерда махкамага борган одамдан қози “Сиз қандай қонунни танлайсиз?” – деб сўрайдиган жой борми?! Қонунлар, дунёнинг ҳамма ерида, хамма замонда, тарихда ҳам хозирда ҳам, барча ердаги қонунлар бир ҳил, хукумат томонидан куч билан жорий қилинувчи қонунлар бўлади. Ислом шариати ҳам қонун – Аллоҳ Таъоло томонидан мусулмонларга нозил қилинган қонун. Инсонларнинг, барча инсонларнинг, мусулмон бўладими ёки кофирми, ҳамма муаммоларига ечим айтишга салоҳиятли қонундир.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, юқоридаги шубҳа, яъни “динда мажбурлаш йўқ” оятини Ғарб қонунларини жорий қилишга имкон топиш учун далил қилиш шубҳаси, шубҳа эмас балки, ёлғон тухмат буткул ноўрин бўлади.
Арабчадан Муслим таржима қилди
17.04.2014й.
