بسم الله الرحمن الرحيم

ФИКРИЙ УЙҒОНИШ ДАВР ТАЛАБИ

Инсоният тарихига теран назар ташлаган киши гувоҳ бўладики, ҳар бир жамиятнинг фаровонлиги, салоҳияти, равнақи унинг фикрий уйғонишга бўлган муносабатига боғлиқ. Ўтган ўн асрлар давомида яшаган аждодларимиз Ислом асосида уйғониб, ана шу уйғонишга асос бўлган ақидаларининг кўрсатмаларига амал қилган даврларида қўллари узун, тиллари ўткир, мартаба-мақомлари баланд бўлган. Қачонки, мабдаларидан юз ўгириб, лоқайдлик ва танбалликка юз буришганида қўлларидан нусрат, салтанат кетиб азизлик улардан юз ўгира бошлади.

Шу ўринда тарихга назар соладиган бўлсак, милодий IХ-ХII асрларда Ғарб аҳолисининг аксари мутлақо саводсиз бўлган, диний ҳодимлар ва роҳиблар қўлларига қалам тутишни ҳам билмаган бир пайтда, Ислом ўлкаларидан бутун дунё тан оладиган олимлар, муфассирлар, мужтаҳидлар ҳамда барча соҳаларда етук мутахассислар етишиб чиққан. Худди шу даврда Ислом етиб бормаган ўлкаларда саноқли бир неча олим бўлгани ҳолда, Ислом оламида илмнинг турли соҳаларида 86 минг йирик олим фаолият кўрсатган. Уйғонган халқни барча соҳада аввалги сафларда бўлишини бир мисол билан таққосласак, ўша даврда Европа Қироллик кутубхонасида атиги 100 дона китоб бўлгани ҳолда Марв, Қоҳира, Андалус, Бағдод, Тароблус кутубхоналари ҳар бирининг жавонларида 1-2 миллион нусхадан китоб сақланган.

Ҳатто ғайримусулмон бўлган олимлар ҳам Ғарб Ислом цивилизациясидан сув ичди, Андалусиядан тарқалган илм Европани юксак тараққиёт чўққисига олиб чиқди. Эркенсал бундай деган: “Замонавий илмларнинг тамал тошини қўйишдек шарафли вазифа мусулмонларга тегишлидир”. Аллен Дебус эса: “Мусулмонлар Уйғониш даврига дебоча бўлажак технологик ўсишлар эшигини очиб беришди”, деб ёзади.

Сўнгги уч асрда  мусулмонлардан бу улкан имкониятлар бой берила бошлади. Яъни ақидаларидан балқиб чиққан тузум татбиғига беэътибор бўла бошлаганларидан сўнг, золим қавмлар истибдодига учрашди. Эътиқодларига бегона тушунчалар сизиб кира бошлаши натижасида, фикрий қолоқлик қаърига мудҳиш суратда қулай бошладилар.  Фикрий танбаллик, лоқайдлик қалбларидан дин қайғуси, уммат шарафи, азизлигини унуттира бошлади.

Ваниҳоят,  бизнинг асримизга келиб иш шу даражага етиб келдики, мусулмонлар ўзларини илоҳий мабдаларини унутиб, “Дин ҳаётимизга аралашмасин” дейишга ҳижолат бўлмайдиган ҳолга келдилар. Ҳатто дин олими замона илмини ўрганишни ор билиб, унга бепарво бўлди. Дунё олими, аксинча, эътиқодсизликни, моддапарастликни "чин илм" ҳисоблаб қаттиқ адашди. Натижада бир пайтлар дунё карвонини бошқарган Ислом юртлари бугунги кунга келиб “учинчи олам” вакилларига айландилар.

Хулоса ўрнида айтамизки, фикрий уйғониш бўлмас экан, бу уммат ҳеч қачон ўзининг унутилган азизлигига қайта олмайди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин.

24.12.2018