ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ
ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ
(Бошқарув ва идора)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Олтинчи: Ички хавфсизлик
(4)
Ички хавфсизлик идорасининг вазифалари (якуний қисм)
Амалий ёки ҳукман муҳориб кофирлар билан алоқада бўлиб турган кишилар шубҳали шахслардир. Гап шундаки, ҳарбий сиёсат жиҳатидан қаралганда ва мусулмонларга зарар бўлиб қолишининг олдини олиш учун муҳориб кофирларга қарши жосуслик қилиш жоиз. Бу ҳақдаги шаръий далиллар аҳли ҳарбларнинг ҳаммасига тааллуқлидир. Зеро, агар улар амалий аҳли ҳарб бўлсалар, уларга қарши жосуслик қилиш давлатнинг вазифаси экани ўз-ўзидан маълум, агар улар назарий аҳли ҳарб бўлсалар, бу иш жоиздир. Чунки улар хоҳлаган пайтларида амалий аҳли ҳарбга айланишлари мумкин.
Шу билан муҳориб кофирлар билан алоқада бўлиб турган ҳар бир фуқаро шубҳа остига олинади. Негаки, у унга қарши жосуслик қилиш мумкин бўлган шахс билан боғланяпти. Бунинг тафсилоти қуйидагича:
1. Амалий муҳориб кофирларга қарши жосуслик қилиш давлатга вожиб. Буни «Вожиб нима билан амалга ошса, ўша нарса ҳам вожибдир», деган қоида ҳам таъкидлайди. Зеро, душманни мағлуб этиш учун унинг кучи, режалари, мақсадлари ва стратегик жойлашувидан воқиф бўлиш шарт. Бу иш билан ҳарбий идора шуғулланади. Амалий аҳли ҳарб кофирлар билан алоқада бўлиб турган фуқароларга нисбатан ҳам жосуслик қилинади. Негаки, уларнинг амалий аҳли ҳарблар билан алоқада бўлишлари одатий ҳол эмас. Чунки биз улар билан уруш ҳолатидамиз.
2. Аҳли ҳарб ҳукмида бўлганларга нисбатан жосуслик қилиш жоиздир. Зарар келтириш хавфи, масалан, уларнинг амалий муҳорибларга ёрдам беришлари ёки уларга қўшилиб кетишлари хавфи туғилиб қолган пайтда бу жоиз иш вожиб ишга айланади. Ҳукман аҳли ҳарб кофирлар икки турли бўлади:
Биринчиси, ўз юртларида яшайдиган ҳукман муҳориб кофирлар. Уларга нисбатан жосуслик қилиш билан ҳарбий идора шуғулланади.
Иккинчиси, элчилик қилиш, битим тузиш каби ишлар билан бизнинг юртимизга кириб келган ҳукман аҳли ҳарб кофирлар. Уларга нисбатан жосуслик қилиш билан ички хавфсизлик идораси шуғулланади.
Ички хавфсизлик идораси ҳукман муҳориб кофирларнинг раҳбарлари билан ёки уларнинг юртимиздаги вакиллари билан мулоқотда бўлган фуқароларни кузатиб, уларга нисбатан ҳам жосуслик ишларини олиб боради. Айни пайтда ҳарбий идора худди шу ишни ўз юртларида ҳукман муҳориб кофирларнинг раҳбарлари ёки уларнинг вакиллари билан мулоқотда бўлган фуқароларга нисбатан қилади. Бироқ бундай қилишнинг икки шарти бор:
Биринчидан, ҳарбий идора ва ички хавфсизлик идораси ўша фуқароларни кузатиб, ҳукман муҳориб кофирларнинг раҳбарларини бу фуқароларнинг улар билан мулоқотда бўлиб туришлари ғайриоддий ва эътиборни тортадиган иш эканидан огоҳлантириб қўйишлари.
Иккинчидан, мазкур ҳар икки идора назоратчи қозига мурожаат қилиши ва қози бу мулоқот Ислом ва мусулмонларга зарар келтириши мумкин, деб хулоса чиқариши.
Мана шу икки шарт бажарилганидан кейин ички хавфсизлик идораси ҳукман муҳориб кофирларнинг раҳбарлари билан ёки уларнинг юртимиздаги вакиллари билан мулоқотда бўлган фуқароларни кузатиб, уларга нисбатан жосуслик ишларини олиб бориши, айни пайтда ҳарбий идора худди шу ишни ўз юртларида ҳукман муҳориб кофирларнинг раҳбарлари ёки уларнинг вакиллари билан мулоқотда бўлган фуқароларга нисбатан қилиши мумкин бўлади. Бунга далил қуйидагилардир:
1. Мусулмонларга нисбатан жосуслик қилиш
وَلاَ تَجَسَّسُوا
– “… жосуслик қилиб юрманглар…”, (Хужурот:12)
ояти билан ҳаром. Бу оятда жосусликдан қайтариш умумий маънода келган. Модомики, уни хослайдиган далил йўқ экан, у умумийлигича қолаверади. Буни Аҳмад ва Абу Довуд ўз санади билан Миқдод ва Абу Умомадан ривоят қилган ҳадис ҳам таъкидлайди. Ҳадисда Пайғамбар ﷺ шундай деганлар:
«إِنَّ الْأَمِيرَ إِذَا ابْتَغَى الرَّيْبَةَ مِنَ النَّاسِ أَفْسَدَهُمْ»
«Агар амир одамлардан шубҳа қидирса, уларни бузади». Шунинг учун мусулмонга нисбатан жосуслик қилиш ҳаром. Бу ҳукм давлат фуқароси бўлган аҳли зиммага ҳам тааллуқлидир. Демак, мусулмон бўлиши ёки бўлмаслигидан қатъий назар, фуқарога нисбатан жосуслик қилиш ҳаром.
2. Амалий муҳориб кофирларга қарши ҳамда юртимизга омонлик сўраб ёки битим тузиш учун ва ё элчи сифатида кириб келган ҳукман муҳориб кофирларга қарши, шунингдек, ўз юртларида яшаётган ҳукман муҳориб кофирларга қарши жосуслик қилиш жоиз. Ҳатто амалий муҳориб кофирларга қарши, зарар хавфи туғилган пайтда эса, ҳукман кофирларга ҳам қарши жосуслик қилиш вожибдир. Бунга далиллар Пайғамбар ﷺнинг сийратларида кўп:
- Ибн Ҳишомнинг «Сийрат» китобида Абдуллоҳ ибн Жаҳшнинг сарийяси ҳақида айтилишича, Пайғамбар ﷺ унга бир хат ёзиб бериб, то икки кун юрганидан кейингина уни очиб ўқишни буюрганлар. Абдуллоҳ ибн Жаҳш икки кун юрганидан кейин Пайғамбар ﷺнинг хатларини очиб қараса, унда шундай дейилган бўлади:
«إِذَا نَظَرْتَ فِي كِتَابِي هَذَا, فَامْضِ حَتَّى تَنْزِلَ نَخْلَةً بَيْنَ مَكَّةَ وَالطَّائِفِ, فَتَرَصَّدْ بِهَا قُرَيْشاً, وَتَعَلَّمْ لَنَا مِنْ أَخْبَارِهِمْ»
«Менинг бу мактубимга қараган бўлсанг, Макка билан Тоиф ўртасидаги хурмо дарахтигача юриб бориб, ўша жойга манзил қур. Кейин Қурайшни пойла, бизга у ҳақда хабар бер».
- Ибн Ҳишом «Сийрат»ида Бадр ғазоти ҳодисалари ҳақида ибн Исҳоқ шундай дейди:
«رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ t حَتَّى وَقَفَ عَلَى شَيْخٍ مِنَ الْعَرَبِ, فَسَأَلَهُ عَنْ قُرَيْشٍ وَعَنْ مُحَمَّدٍ وَأَصْحَابِهِ وَمَا بَلَغَهُ عَنْهُمْ, فَقَالَ الشَّيْخُ لا أُخْبِرُكُمَا حَتَّى تُخْبِرَانِي مِمَّنْ أَنْتُمَا؟ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ إِذَا أَخْبَرْتَنَا أَخْبَرْنَاكَ. قَالَ أَذَاكَ بِذَاكَ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ الشَّيْخُ: … وَبَلَغَنِي أَنَّ قُرَيْشاً خَرَجُوا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا, فَإِنْ كَانَ الَّذِي أَخْبَرَنِي صَدَقَنِي, فَهُمْ الْيَوْمَ بِمَكَانٍ كَذَا وَكَذَا لِلْمَكَانِ الَّذِي فِيهِ قُرَيْشٌ, فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ خَبَرِهِ قَالَ: مِمَّنْ أَنْتُمَا؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ نَحْنُ مِنْ مَاءٍ, ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ, قَالَ يَقُولُ الشَّيْخُ: مِنْ مَاءٍ, أَمْ مِنْ مَاءِ الْعِرَاقِ؟ ثُمَّ رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِلَى أَصْحَابِهِ, فَلَمَّا أَمْسَى بَعَثَ عَلِىَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَسَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ, رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ, إِلَى مَاءِ بَدْرٍ يَلْتَمِسُونَ الْخَبَرَ عَلَيْهِ, أَيْ عُيُوناً عَلَى قُرَيْشٍ»
«Пайғамбар ﷺ Абу Бакр р.а. билан бирга отланиб, бир араб чол олдига бориб тўхтадилар. Ундан Қурайш ҳақида, Муҳаммад ва унинг асҳоблари ҳақида сўраб суриштирдилар. Чол, ўзинглар кимлардан эканингизни айтмагунингларча ҳеч нарса айтмайман, деди. Пайғамбар ﷺ, сиз айтсангиз, биз ҳам айтамиз, дедилар. Чол, бошма-бошми, деди. Пайғамбар ﷺ, ҳа, дедилар. Шунда чол, … менга хабар берган одам ёлғон гапирмаган бўлса, Қурайш фалон-фалон куни йўлга чиққан, улар бугун фалон-фалон жойда, деб Қурайшнинг турган жойини айтди. Кейин, сизлар кимлардансиз, деди. Пайғамбар ﷺ, биз сувданмиз, дедилар-да, қайтиб кетдилар. Чол, сувданми ёки Ироқ сувиданми, деганича қолди. Кейин Пайғамбар ﷺ саҳобаларининг ёнига қайтдилар. Кеч киргач, Али ибн Абу Толиб, Зубайр ибн Аввом, Саъд ибн Абу Ваққос ва бир неча саҳоба р.а.ларни хабар билиб келишлари, яъни Қурайш устидан жосуслик қилишлари учун Бадр сувига юбордилар».
- Ибн Ҳишом нақл қилишича, ибн Исҳоқ Басбас ибн Амр ва Адий ибн Абиз-Зағбонинг жосуслик қилганлари ҳақида шундай дейди: «Адий ва Басбас бу гапни (яъни икки жориянинг сув олдида Қурайш ҳақида айтган гапларини) эшитгач, туяларига ўтирдилар-да, Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бориб, эшитганларини айтиб бердилар».
Бу далиллар гарчи амалий муҳориб Қурайш ҳақида бўлса-да, уруш бўлиб қолиши эҳтимолидан келиб чиқилганда ҳукман муҳорибларга ҳам тўғри келади. Фарқ шундаки, амалий муҳорибларга қарши жосуслик қилиш вожиб бўлса – негаки, душманни мағлуб қилиш учун ҳарбий сиёсат шуни тақозо этади – ҳукман муҳорибларга қарши жосуслик қилиш жоиздир, негаки, улардан уруш қилиб қолишларини кутиш мумкин. Агар зарар хавфи туғилса, масалан, амалий муҳорибларга ёрдам беришлари ёки уларга қўшилиб кетишлари эҳтимоли вужудга келса, уларга қарши жосуслик қилиш давлатга вожиб бўлади.
Шундай қилиб, мазкур ҳадислардаги Пайғамбар ﷺнинг буйруқлари ва «Вожиб нима билан амалга ошса, ўша нарса ҳам вожибдир», деган қоидага биноан муҳориб кофирларга қарши жосуслик қилиш мусулмонларга жоиздир, давлатга эса, бу ишни охирига етказиш вожибдир.
Мусулмон ёки зиммий бўлишидан қатъий назар, бизнинг юртимиздаги ёки ўз юртларидаги амалий ёки ҳукман муҳориб кофирлар билан алоқада бўлган шахслар шубҳали шахслар ҳисобланиб, уларни кузатиш, улар устидан жосуслик қилиш жоиз. Негаки, улар устидан жосуслик қилиниши жоиз бўлган кимсалар билан мулоқотда бўляптилар. Бундан ташқари, улар кофирларнинг жосуслари бўлиб чиқсалар, давлатга зарар бўлиб қолиши хавфи ҳам бор.
Лекин фуқаро устидан жосуслик қилиш мазкур икки шарт топилганидан кейингина жоиз бўлади.
Ҳарбий идора амалий муҳориблар билан, шунингдек, кофирлар юртидаги ҳукман муҳориб масъул кофирлар ёки уларнинг вакиллари билан мулоқотда бўлаётганлар устидан жосуслик ишларини олиб борса, ички хавфсизлик идораси ўзимизнинг юртимиздаги ҳукман муҳориб кофир масъуллар ёки уларнинг вакиллари билан мулоқотда бўлаётганлар устидан жосуслик ишларини олиб боради.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими
11.08.2021й
