بسم الله الرحمن الرحيم

Иқтисодий кризис, унинг воқелиги ва уни Ислом нуқтаи назаридан ҳал қилиш

Биз аввалги мавзуларимизда сизларга иқтисодий кризисни келиб чиқиши, воқелиги ва уни муолажа қилиш борасидаги асосли маълумотларни тақдим қилдик ва ўйлаймизки сизларда бу ҳақида тасаввур уйғота олдик. Энди эса сизларни Мусулмонлар юртларидаги  ҳозирги қарздорлик кризисининг тўғри муолажаси билан таништирамиз. Демак, мусулмонлар юртларидаги ҳозирги қарздорлик кризисининг тўғри муолажаси қуйидагича: 

1) Қарзлардан туғиладиган устама фоизларни тўламаслик;

Чунки бу рибодир. Аллоҳ Таъоло бундай деди:

وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ

– “Агар тавба қилсангиз, дастмоянгиз ўзингизга – золим ҳам, мазлум ҳам бўлмайсиз”.  (Бақара:279)

2) Қарзларни судхўрлик фоизисиз ёпиш;

Шубҳасиз, бундай қарздорликдан қутулишнинг тўғри йўли унинг жавобгарлигини шу ҳукмда иштирок этган ва давлатнинг қарздорлик вақтида бошқарув салоҳиятига эга бўлган ҳокимлар кўтаришлари лозим. Чунки улар давлатнинг қарздорлик даврида бойишди. Шунинг учун айни қарзлар уларнинг шахсий бойликларидан, бойликларининг бир-бирларига нисбатан қанчалигига қараб, кундалик эҳтиёждаги молларидан ушлаб қолиш билан ундириб олинади. Мисол учун, бирининг бойлиги фоизи бир миллион бўлса, иккинчисининг бойлиги фоизи ярим миллион, яна бошқасиники миллионнинг тўртдан бири ва ҳоказо бўлиши мумкин. Бунинг маъноси улар қарздорликни мана бундай нисбатда кўтаришади:  1:2:4 …
Нима учун қарзлар жавобгарлиги ҳокимларга тушишига келсак, бу қуйидаги сабабларга кўрадир:

а) Исломда ҳокимнинг масъулияти ҳаётнинг барча ишларида, жумладан, иқтисодий ишларда фуқаро ишларини бошқаришдир:

كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ

“Ҳар бирингиз етакчисиз  ва ҳар бирингиз ўз фуқаросидан  жавобгардир”.

б) Бошқарувда турган ҳоким ҳеч қандай молиявий-тижорий иш билан шуғулланмаслиги лозим. Унга ўзининг ойлик моянасидан бошқа пул берилмайди. Агар ҳокимлик даврида бойиб кетса, уни шу тўғрисида муҳосаба қилинади. Ҳолбуки, бугунги воқеда барча ҳокимлар бойиб кетишган. Халифа Умар (р.а) бирор волийси ёки масъулининг олаётган ойлигидан ортиқча маблағини топиб олса, мана шу маблағни ундан мусодара қилиб олар, агар шубҳа қилиб қолгудек бўлса, уни қасам ичирар эди. Волий ва масъулларни вазифасига тайинлашдан аввал ва кейин ҳам мол-мулкларини ҳисоблаб кўрар, агар улардан шубҳа қилса, қасам ичирар, ортиқча мол топиб олса, мусодара қилиб, байтулмолга ўтказиб юборар эди. Бу иш уларнинг шахсий мулкларига тажовуз қилиш ҳисобланмайди. Чунки улар бу мулкни ношаръий йўл билан топишди. Масалан, киши ҳоким бўлса-ю, ҳокимлик вақтида кўзга ташланарли даражада бойиб кетса, шунинг ўзи унинг мулкидан бир қисмни мусодара қилиш учун етарли ҳужжат ҳисобланади. Чунки у бу бойликни ношаръий йўл билан, бошқача айтганда, ойлигидан ташқари йўл билан топди. Ҳокимлардан бошқа мулозимларга келсак, уларнинг бойликларидан ҳеч нарса мусодара қилинмайди. Аммо улар ҳам ўз бойликларини давлат хазинасидан ўмарганликлари қози тарафидан аниқ исботланса, уларнинг ҳам бойликларидан мусодара қилинади. Юқорида айтилган йўл билан ҳоким ва мулозимлардан тортиб олинган мол-мулк байтулмолга мулк қилиб ўтказилади ва ундан қарзларга тўланади.

в) Ҳеч шубҳа йўқки, қарз олиб, одамларни қарзга ботириб қўйиш Умматга зарар етказади. Росулуллоҳ с.а.в. шундай дедилар:

لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ

 “Зарар кўриш ҳам бўлмасин, зарар етказиш ҳам бўлмасин”. Ибн Можа ривояти.

Зарар кўриш ҳануз давом этяпти. Демак, унинг бартараф қилиш масъулияти шу зарарга сабабчи бўлган шахс бўйнига тушади.

3) Ҳеч қандай янги қарз олмаслик;

Чунки маблағ билан таъминлашни хорижий қарз воситасида қилиш юртлар учун энг хатарли воситадир. Аввалги замонда қарз юртларни мустамлакачи давлатлар томонидан тўғридан-тўғри мустамлака қилиб олишга восита эди. Ҳозирда эса қарзни уларга ўз нуфузларини ўтказиш ва уларга қарши тил бириктириш учун восита бўлиб турибди. Одатда қарз берувчи давлатлар қарзларни беришдан аввал албатта ўша қарз сўраётган давлатларнинг иқтисодий сир-асрорларини ўрганиб чиқиш учун иқтисодчи мутахассисларни жўнатиб, шундан сўнг қарзлар сарфланадиган лойиҳаларни аниқ белгилаб олмагунларича, қарз берилмайди. Бу қарз берувчи давлатлар қарз олувчи давлатларга муайян шартларни мажбуран тиқиштириш орқали шундай бир лойиҳаларни белгилашиб беришадики, оқибатда бу қарзлар қарздор давлатларни қашшоқлик ва абгорликка олиб бориб қўяди, бойишларини келтириб чиқармайди. Бунга далил, масалан, Миср миллиардлаб қарз олган. Унинг иқтисодий аҳволи эса жуда қолоқ. 

Бундан маълум бўляптики, қарз олиш давлатни иқтисодий ривожланишига олиб бормайди, аксинча, уни қарз берган давлатларга қарам давлатга айлантириб қўяди.

Қарзлар ҳар қандай ҳолатда ҳам хатарли. Ҳатто у ишлаб чиқариш лойиҳаларига сарфланса ҳам. Чунки қарзлар ё қисқа муддатли қарз ё узоқ муддатли қарз бўлади. Агар давлат қисқа муддатли қарз олса, маҳаллий валюта зарб қилишга мажбур бўлиб, чигал ҳолатга тушиб қолади. Чунки олинган қарз маҳаллий валютада эмас, балки ажнабий валютада тўланади. Кўпинча бу давлатлар ўзларида ажнабий валютанинг етишмаслиги боис қарзларини ўша валютада тўлолмай қолишади. Натижада хорижий валютани қиммат нархда сотиб олишга мажбур бўлишади-да, бу билан ўзларининг маҳаллий валютаси курси тушиб кетади… Ана шунда халқаро валюта фондига мурожаат қилишади. Халқаро валюта фонди эса бу давлатлар иқтисоди устидан Америкага маъқул келадиган сиёсат бўйича ҳукм чиқаради. Мақсад, жаҳон бозорига Америка ҳукмрон бўлсин. Баъзида қарздор давлат қарзини тўлаш учун хорижга арзон нархда товар чиқаришга мажбур бўлади ва бу билан иқтисодий зарар кўради.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

07.03.2018й.