بسم الله الرحمن الرحيم

ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ

ИСЛОМИЙ АҚИДА АҚЛИЙ, РУҲИЙ, СИЁСИЙ АҚИДАДИР

(2-қисм)

Албатта бизнинг ақидамиз қуруқ ақлий баҳснинг ўзи ёки биз лаззат оладиган қуруқ идрокнинг ўзигина эмас. Ҳеч шубҳасиз, у нафсга ва сулук (ҳаёт тарзи)ка таъсири бўлган иймондир. Бу иймоннинг таъсири машаққатларда, қийинчиликларда, танг ҳолатларда ва бошга мусибат тушганда намоён бўлади. Дарҳақиқат, Аллоҳ бизни Унинг Ўзига ибодат қилишимиз учун яратди. Унга ибодат қилиш эса итоат қилиш билан бўлади. Ибодат жумласига Унинг Ўзигагина бандалик қилиш, Унинг динига ёрдам бериш, динни эъзозлаш ва ҳукмларини бажо келтириш киради.

Даъватчилар бу дунёда ўзларининг заифлигини, чорасизлигини, душманларининг зўрлигини кўрадилар. Улар динни эъзозлаш ва моддий имкониятларга қараб унга ёрдам бериш учун йўл беркилганини кўрадилар. Бу йўл уларнинг чекланган назарида беркдир. Агар уларнинг назари тўғри бўлган тақдирда ҳам, бу йўл дунёвий моддий ҳисоб-китобга биноан беркдир. Агар улар дин аҳкомларини ўзгартира бошласалар ва кофирларни рози қилишга уринсалар ҳамда Аллоҳ ва Росулуллоҳнинг душманларини дўст тутсалар ва Аллоҳдан кўра кўпроқ улардан қўрқсалар бу иймондаги заифлик ва иймон йўлидан чекиниш нишонасидир. Бу эса иймон хусусида Аллоҳнинг имтиҳонидан йиқилиш демакдир.

Мўъмин даъватчилар қачонки ўзларидаги мавжуд заифлик, ночорлик, сон жиҳатидан ва аслаҳа-анжомдаги етишмовчилик, ер, уй-жой, ризқ ва хавфсизликдаги танглик ва йўлларнинг беркилиши, уларнинг иймонларини имтиҳон қилиш эканлигини, шунинг учун уларга Аллоҳнинг амрини мукаммал адо этишлари ва дунёвий сабаблар ва оқибат-натижалар, ҳисоб-китоби бўйича канчалик арзимас бўлмасин тоқатлари етганича тадбир излашлари ҳамда бор имкониятни Аллоҳнинг ибодатига, Унинг нусратига ва динини эъзозлашга сарфлашлари вожиблигини, чунки улар қазо ва қадар, ризқ ва омонлик қўлида бўлган ҳаёт берувчи ва ўлдирувчи, азиз қилувчи ва хорловчи, ҳамма нарсага қодир Зотнинг Ўзигагина таваккул қилган инсонлар эканликларини англаб етсалар, шундагина иймоннинг ҳақиқий маъноси ярқ этиб кўринади, иймонининг шуъуридаги таъсири муносабатларда ва сулукда ўз ифодасини топади. Агар куфр кучли бўлса, Аллоҳ унданда кучлидир. У ҳар қандай ҳолатда ва ҳар лаҳзада ҳозиру нозир Зотдир. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَمَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِندِ اللّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ

– „Аслида ғалаба-ёрдам фақат қудрат ва ҳикмат эгаси бўлган Аллоҳ ҳузуридан келур” (Оли Имрон:126)

У Зот яна дейди:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ

– „Эй мўъминлар, агар сизлар Аллоҳга ёрдам берсанглар (яъни Унинг йўлида жиҳод қилсанглар), У зот ҳам сизларга ёрдам берур ва жанг майдонида қадамларингизни собит-барқарор қилур“.   (Муҳаммад:7)

Аллоҳга ёрдам бериш эса, Унга иймон келтириш ва итоат қилиш ҳамда ана шунда собит туришдир. Шу билан бирга, тайёргарлик кўришни ва сабабларни мусаббабот (сабаб натижалари, оқибатлари)га боғлашни ҳам четлаб ўтиш жоиз бўлмайди. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

– „Айтинг: «Амални қилинглар. Бас, Аллоҳ, Унинг пайғамбари ва мўъминлар қилган амалларингизни кўриб турар» “.      (Тавба:105)

Аллоҳ Таъоло дейди:

إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ

– „Аниқки, то бирон қавм ўзларини ўзгартирмагунларича, Аллоҳ уларнинг аҳволини ўзгартирмас “. (Раъд:11)

Шунинг учун тайёргарлик кўриш ва ишга киришиш вожибдир. Аллоҳ Таъоло бу тўғрида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламдан намуна олиб, у кишига эргашишимизни буюради. Мўъминларнинг чораси ва имкониятлари заиф бўлгани учун динни ўзгартириш, уни бузиб кўрсатиш ва тоатдан юз ўгириш аҳволни ўзгартирмайди. Чунки бу нарса маъсият (осийлик), Аллоҳ Таъолонинг ғазабини келтириш ва иймондаги заифликдир. Бундай ҳолатда талаб қилинадиган иш иймонни кучайтириш, уни янада мустаҳкамлаш, амални кўпайтиришга қаттиқ киришишдир:

الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَاناً وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ * فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُواْ رِضْوَانَ اللّهِ وَاللّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ

– „Ундай зотларга айрим кимсалар: «Одамлар сизларга қарши (саноқсиз лашкар) тўплаган, қўрқинг!» – деганларида, бу гап уларнинг иймонларини  зиёда қилди ва: «Бизга ёлғиз Аллоҳнинг Ўзи кифоя. У Зот энг яхши ишончли вакилдир!» – дедилар. Бас, у юришдан бирон нохушлик етмай Аллоҳнинг неъмати ва фазли билан қайтдилар“. (Оли Имрон:173-174)

Дунёвий ҳисоб-китоблар бўйича бу нарсалар ва мусаббабот нусратнинг сабаби ва ғояни рўёбга чиқариш воситаси эмасдир, балки фақат нусратнинг шартларидир, холос. Уларни мукаммал тарзда эътиборга олиш эса, Аллоҳ Субҳанаҳунинг амрини бажаришдир ва уни амалга ошириш эса, Аллоҳга итоат қилиш ва Унга ёрдам бериш жумласига киради. Шунга кўра, даъватчи мўъминлар тоқатлари етган барча нарсаларни тайёрлайдилар, агар заиф ёки бечораҳол бўлсалар, у ҳолда олға босишда давом этадилар, сабот-қатъият кўрсатадилар ва Аллоҳнинг нусратига қаттиқ ишонган ҳолда сабр қиладилар. Мана шу олға юриш, сабот-матонат ва сабр Аллоҳ буюрган сабаблардандир ва унга ёрдам беришимиздир ҳамда Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таъолонинг Ўз нусратини туширишининг шартларидандир.

Албатта бизнинг ақидамиз руҳий ақидадир. У эса Аллоҳнинг амрини, қайтариқларини, муроқабани (доимо Ундан қўрқиб Унга қараб туришни), Унинг ҳисоб сўрашини доимо ёдимизда тутишимизни, Унинг чексиз куч- қудратини, Буюк азаматини, ваъдасини, бирга эканлигини ва нусрат беришини унутмаслигимизни англатади. Мана шундай ҳолатдагина ва сулукда гавдаланиб шаклланишига қараб Аллоҳга яқинлик ҳосил қилинади ва ҳаёт кечириш ҳам олий Зотнинг биргалиги, Унинг ҳифзу-ҳимояти ва ғамхўрлиги билан бўлади.

Иймоннинг мана шу мартабасини яхши англаб етмоқ, унга маҳкам ёпишмоқ, доим ёдда тутмоқ, Умматни ундан огоҳ этиб, унга даъват қилмоқ жуда зарурдир. Иймон ўзимиздаги ёки бошқа бировдаги нарсага эмас, Аллоҳ хузуридаги нусратга, кўриб турган нарсаларга эмас, Аллоҳ хузуридаги ёруғ кунларга, ўзимиздаги эмас, Аллоҳ хузуридаги тинчлик-омонликка ва қўлларимиздаги эмас, Унинг қўлидаги ризққа ишонишдир. Бу фақат тилдагина эмас, сулук (ҳаёт ишлари)да ҳам яққол кўзга ташланишидир.

Саййидимиз Мусо алайҳиссалом ва у киши билан бирга бўлган мўъминларни Фиръавн ва унинг шафқатсиз тўдаси камситиб хўрлади. Мусо қавми денгизга етиб боришгач, у киши билан бирга бўлганлар:

إِنَّا لَمُدْرَكُونَ

– „Бизлар аниқ тутилдик“      (Шуаро:61)

дейишди. Чунки моддий ҳисоб-китоблар орқада, Фиръавн орқамизда, олдинда денгиз, демак, нажот топишнинг имкони йўқ, дер эди. Мусо алайҳиссалом Фиръавнни ҳам, денгизни ҳам, шунингдек Аллоҳни ҳам кўриб турар эди. Нажот қандай келишини, оғир ҳолатдан қандай чиқиб кетилишини, ёрдам қандай келишини у киши билар, бошқалар билиши шарт эмасди. Лекин Аллоҳнинг амрини, ваъдасини Унинг фақат Ўзигина биладиган аскарлари борлигини доим ёдда тутишимиз зарур. Шунинг учун Мусо алайҳиссалом ўзининг тобеларига мана бу сўз билан рад жавобини берди: 

قَالَ كَلَّا إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ

– „Йўқ, аниқки мен билан бирга Роббим бор. Албатта У мени (нажот) йўлига бошлар“.      (Шуаро:62)

Шунда денгиз иккига бўлиниб йўл очилди, Мусо ва у киши билан бирга бўлганлар нажот топишди. Фиръавн ва у билан бирга бўлганлар эса мағлуб бўлди. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ

– „Бизнинг (йўлимиз)да жиҳод қилган-курашган зотларни албатта Ўз йўлларимизга ҳидоят қилурмиз“.   (Анкабут:69)

У Зот яна айтади:

وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجاً

– „Ким Аллоҳдан қўрқса, У зот унинг учун (барча ғам-кулфатлардан) чиқар йўлни (пайдо) қилур“.      (Талоқ:2)

Саййидимиз Нуҳ алайҳиссаломга Аллоҳ унинг қавмидан саноқли кишилардан бошқа ҳеч ким иймон келтирмаслигини ваҳий қилди ва унга:

وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا

– „Бизнинг хифзу-ҳимоямизда бир кема ясагин‘‘   (Ҳуд:37)

деб амр қилди. Кофирлар у кишининг ёнидан ўтар эканлар, сув бўлмаган маконда ва денгиз сира ҳам етиб келмаган жойда кема қуряпти, деб у кишини масхара қила бошладилар. Лекин Нуҳ алайҳиссалом уларга:

إِن تَسْخَرُواْ مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ

– „Агар (бугун) сизлар биздан кулсангиз, бас, яқинда худди сизлар кулганингиз каби, биз ҳам сизлар (нинг устингиз)дан кулурмиз“  (Ҳуд:38)

дер эди. Чунки у киши воқеликка таъсир ўтказувчи ва уни ўзгартирувчи бошқа омил (сабаб) ларни кўрар эди. Улар моддий ўлчов, ҳисоб-китобларнинг қуруқ ўзи эътиборга олинмаган омиллар жумласига кирар эди. Ҳақиқатда, Нуҳ ва кемага чиқариб олинган кишилар нажот топдилар ва кофирлар эса ғарқ бўлдилар. Бу нарсада мўъминлар учун ибрат йўқми ахир?!

مَّا كَانَ اللّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنتُمْ عَلَيْهِ حَتَّىَ يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللّهَ يَجْتَبِي مِن رُّسُلِهِ مَن يَشَاءُ فَآمِنُواْ بِاللّهِ وَرُسُلِهِ وَإِن تُؤْمِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ

– „Аллоҳ мўъминларни сизлар бўлган мана шу ҳолатда (яъни ким мўъмину, ким мунофиқлиги маълум бўлмаган ҳолатда) ташлаб қўювчи эмас, ҳали У (Уҳудда мунофиқларни ажратиб қўйгани каби) нопокни покдан ажратади“.      (Оли Имрон:179)

(давоми бор)

Ал-Ваъй (Онг) журналининг 156-сонидан олинди

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

16.04.2018й.