ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ
بسم الله الرحمن الرحيم
ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ
ОДАМЛАР ҚАНДАЙ КАСБ ҚИЛИНАДИ
Одамлар қалбини касб қилишдаги набавий воситалар
(давоми)
Ўнинчи восита: рифқ-юмшоқлик, меҳрибонлик (давоми)
Биринчидан: одамларнинг аҳволи ва шарт-шароитларига риоя қилмаслик нотўғри. Росулуллоҳ с.а.в. бу ишдан огоҳлантириб даъватчилар жамоасига бундай дедилар:
إذا صلى أحدكم للناس فليخفف فإن فيهم الضعيف والسقيم وذا الحاجة ، وإذا صلى أحدكم لنفسه فليطول ما شاء
“Биронтангиз одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиса енгил ўқисин, чунки уларнинг ичида заиф, бемор, кексалар бўлади. Биронтангиз ёлғиз ўзи ўқиса хоҳлаганича узоқ ўқийверсин”. Бу шу уммат даъватчиси бўлган Пайғамбар алайҳи афзалус солати вассаламнинг ҳамма даъватчиларга бу диннинг энг муҳим рукнларидан бири борасида қилган васиятидир. Шунинг учун, демак, мартаба жиҳатидан бу рукндан қуйироқ турадиган ибодатлар ва муомалаларда одамлар аҳволига риоя қилишимиз янада авлороқдир. Қуйида эътиборингизга бу васиятдан ғафлатда қолиш одамларни безитиб, қочиришга олиб келишига, гоҳида эса солиҳ амални тарк қилишларига ёки ундан ўзларини орқага тортишларига сабаб бўлишига далолат қиладиган ушбу ҳодисани ҳавола қиламиз:
أن معاذ بن جبل رضي الله عنه كان يصلي مع النبي صلى الله عليه وسلم ثم يأتي قومه فيصلي بهم الصلاة ، فقرأ بهم البقرة قال : فتجوّز رجل فصلى صلاة خفيفة ، فبلغ ذلك معاذا ، فقال : إنه منافق فبلغ ذلك الرجل فأتى النبي صلى الله عليه وسلم ، فقال : يا رسول الله إنا قوم نعمل بأيدينا ، ونَسْقِي بنواضحنا ، وإن معاذا صلى بنا البارحة فقرأ البقرة ، فتجوزت فَزَعَم أني منافق . فقال النبي صلى الله عليه وسلم : يا معاذ أفتان أنت ثلاثا ، اقرأ والشمس وضحاها ، وسبح اسم ربك الأعلى
“Муоз Набий с.а.в. билан бирга намоз ўқир, сўнгра келиб қавмга имомлик қиларди. Бир кеча Набий с.а.в. билан хуфтон намозини ўқиди, сўнгра келиб қавмига имомлик қилиб Бақара сураси билан бошлади. Шунда бир киши салом бериб ёлғиз ўзи намоз ўқиди-да уйига қайтди. Одамлар унга эй фалончи мунофиқ бўлдингми? – дейишди. У: йўқ, Аллоҳга қасамки, албатта Росулуллоҳ с.а.в. ҳузурига бориб бу ҳақда у кишига хабар бераман, деди. Шундан кейин у Росулуллоҳ с.а.в. ҳузурларига келиб: ё Росулуллоҳ, биз тер тўкувчи кишилармиз, кундузи ишлаймиз. Муоз сиз билан хуфтонни ўқиб келиб Бақара сураси билан бошлади, деди. Шунда Росулуллоҳ с.а.в. Муозга қараб: “Сен фитналантирувчимисан?!” – дедилар. Бундай-бундай ўқи, дедилар. (Бошқа бир ривоятда эса бундай дейилган: сен фитналантирувчимисан?! – деб уч марта айтдилар, сўнг Вашшамси вазуҳаҳани, Саббиҳисма Роббикал аълони ва шунга ўхшаш сураларни ўқи, дедилар)”.
Иккинчидан: дунё матосига ва зийнатларига боғланиб қолиш. Бу ҳам йироқлатиб қочиради (яъни даъватчи дунё матоси ва зийнатларига боғланиб қолса, одамлар йироқлашиб ундан қочади). Даъватчи бундан сақланиши керак. Бунга асос Росулуллоҳ с.а.в. нинг ушбу ҳадислари:
ازهد في الدنيا يحبك الله، وازهد فيما عند الناس يحبك الناس
“Дунё борасида зоҳид бўл, Аллоҳ сени яхши кўради, одамлар қўлидаги нарса борасида зоҳид бўл, одамлар сени яхши кўради”. Росулуллоҳ с.а.в. бу ҳадисда бизга одамларни қандай касб қилишимиз ва уларнинг муҳаббатига қандай эришишимиз кераклигини таълим беряптилар. Бу уларнинг қўлидаги нарса борасида зоҳид бўлиш (яъни улар ўша нарсадан берармикан, деб таъма қилмаслик) билан бўлади. Чунки биз агар уларга ўзлари яхши кўрадиган нарсани тарк қилиб қолдирсак, улар бизни яхши кўради. Зеро, улардан кўпчилигининг қалби дунё муҳаббатига табиатланиб қолган. Кимки инсондан унинг маҳбубини талашса, инсон бу кимсани ёмон кўради, кимки бундай қилмаса, инсон уни яхши кўради. Ҳасан Басрий бундай деган эди: киши одамларга доим карим (ҳурматли) бўлади, модомики у уларнинг қўлидаги нарсани таъма қилмаса, агар таъма қиладиган бўлса, одамлар уни менсимай қўйишади, сўзини ёқтиришмайди ва ўзини ёмон кўришади. Бир аъробий Басра аҳлидан: сизларнинг саййидингиз ким? – деб сўради. Улар: Ҳасан, деб жавоб беришди. Аъробий: у сизларга нима сабабли саййид бўлди? – деб сўради. Басра аҳли: одамлар унинг илмига муҳтож бўлди, у эса уларнинг дунёсидан ўзини беҳожат санади. Шунда аъробий: бу қандай ҳам гўзал, деди.
Учинчидан: қўполлик ва дағаллик. Бу ҳам одамларни йироқлатиб қочиради. Ундан сақланишимиз кераклигига асос Ҳақ Азза ва Жалланинг даъватчилар саййиди бўлмиш Пайғамбаримизга – алайҳи афзалус солати вассалам – айтган ушбу қавл:
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
“(Эй Муҳаммад) Аллоҳ томонидан бўлган бир марҳамат сабабли уларга (саҳобаларингизга) юмшоқ сўзли бўлдингиз. Агар қўпол, қаттиқ дил бўлганингизда эди, албатта атрофингиздан тарқалиб кетган бўлар эдилар”. (Оли Имрон -159)
Одамларни ҳаққа қўполлик ва дағаллик билан даъват қилишдан ҳам кўра уларни ҳақ ва яхшиликдан қочириб юборадиган нарса йўқ. Яъни уларни ҳақ ва яхшиликдан энг кўп қочириб юборадиган ёмон хулқ қўполлик ва дағалликдир. Баъзи мухлис даъватчиларнинг одамларга таъсир қилиш доираси торайиб қолганига ва ҳақни одамларга етказа олмай қолишганига сабаб шуки, улар одамлар қалбини ва ақлини очишда ўзларига ёрдам берадиган услубни қўлламай хато қилишади. Чунки бу даъватчиларга одамлар билан қўпол тарзда тортишиш, дағал ва кескин қарши чиқиш ғолиб бўлиб қолган.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
28.11.2017й.
