2026 йил 1 майдан янгича тартиб халқни ўз тупроғида мардикор қилиш режасими?
2026 йил 1 майдан янгича тартиб халқни ўз тупроғида мардикор қилиш режасими?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Ўзбекистон ҳукумати қишлоқ хўжалиги соҳасида навбатдаги йирик “ислоҳот” босқичини эълон қилди. Расмий хабарларга кўра, 2026 йил 1 майдан бошлаб мамлакатнинг барча ҳудудларида қишлоқ хўжалиги ерларини ижарага беришнинг янги тартиби жорий этилади. Президентнинг 2025 йил 3 февралдаги фармонига мувофиқ, Қорақалпоғистон Республикаси ва қатор вилоятларда тажрибадан ўтган ушбу тизим эндиликда бутун республикага татбиқ этилади. Янги тартибга кўра, ер участкалари электрон онлайн аукцион орқали 49 йил муддатга ижарага берилиши белгиланган. Ижарага олувчиларга экин турини мустақил белгилаш, ерни иккиламчи ижарага бериш ва дала четида 20 сотихгача бўлган кичик иншоотлар қуриш ҳуқуқи тақдим этилади. Шунингдек, 50 гектардан 500 гектаргача бўлган ерлар саноат плантациялари ва чорвачилик учун ажратилиши, қиймати 10 миллион доллардан кам бўлмаган йирик лойиҳалар учун эса, ерлар Вазирлар Маҳкамаси томонидан тўғридан-тўғри инвесторларга берилиши белгиланган. Давлат бу чораларни “ердан фойдаланиш самарадорлигини ошириш” ва “деҳқонларга эркинлик бериш” деб талқин қилмоқда. (daryo.uz).
Бироқ ушбу расмий баёнотларга диққат билан назар ташланса, ҳукуматнинг асл мақсадлари ва бу ислоҳотнинг халқ учун истиқболдаги оқибатлари бутунлай бошқача экани намоён бўлади. Ҳукуматнинг ерларни аукционга чиқариш ва янги тизим ҳақидаги гаплари аслида ер ресурсларини кичик деҳқонлар қўлидан чиқариб, йирик капитал эгалари ва хорижий корпорациялар ихтиёрига ўтказишнинг ҳуқуқий механизмидир. 10 миллион долларлик инвестиция шарти билан ерларнинг тўғридан-тўғри берилиши – бу Ўзбекистон тупроғининг бой қатламларини халқаро ва ҳукуматга яқин маҳаллий олигархлар ўртасида тақсимлаб олиш демакдир. Оддий ўзбек деҳқонида бундай катта маблағ йўқ ва бўлиши ҳам амримаҳол. Натижада, асрлар давомида шу ерда меҳнат қилган халқ ўз ерида ижарачи ёки йирик плантацияларда арзон ишчи кучига айланиб қолади. Аукцион тизими эса, адолатли рақобат эмас, балки кимнинг пули кўп бўлса, ўшанинг ҳукми юришини англатади. Ернинг бошланғич нархини босқичма-босқич пасайтириш механизми ҳам аслида ерни арзонгаровга “ўзиникилар”га расмийлаштириб бериш учун хизмат қиладиган қулай воситадир. Бу ерда яширин мақсад – ерни ҳақиқий эгаси бўлган халқдан тортиб олиб, уни иқтисодий товар сифатида йирик банклар ва инвестиция компанияларининг гаров мулкига айлантиришдир.
Бугунги кунда Ўзбекистондаги фермерларнинг аҳволи шундоқ ҳам аянчлидир. Улар йиллар давомида давлатнинг режавий иқтисодиёти, пахта ва ғалла сиёсати ҳамда банкларнинг кредит занжири остида эзилиб келди. Янги фармондаги ижара ҳуқуқидан ихтиёрий воз кечиш банди фермерларга берилган имконият эмас, балки уларни ердан маҳрум қилишнинг юмшоқ йўлидир. Фермернинг қарздорлиги бўлмаслиги ҳақидаги шарт эса, аслида ҳозирги тизимда деярли имконсиз талабдир. Чунки тизим фермерни атайлаб қарзга ботириш учун қурилган. Экин турини мустақил белгилаш эркинлиги ҳам нисбийдир. Чунки сув ресурслари, ўғит, техника ва энг муҳими – маҳсулотни сотиш бозори ҳамон давлат назоратидаги ёки ҳукуматга яқин бўлган кластерлар қўлида қолмоқда. Шоли етиштиришда анъанавий усуллардан мажбурий воз кечиш эса, қишлоқ хўжалигини тўлиқ технологик қарамликка солишдир. Бу деҳқонни қимматбаҳо техника ва хорижий технологияларни сотиб олишга мажбурлайди, бу эса яна банк кредити ва яна молиявий қуллик демакдир. Ўзбек ҳукуматининг ушбу ер “ислоҳоти” – бу халқни ўз тупроғидан айириш ва қишлоқ хўжалигини глобал капиталнинг кичик бир бўлагига айлантириш режасидир. Бугун бизга таклиф қилинаётган 49 йиллик ижара ва аукционлар аслида келажак авлодларимизнинг ҳаққини бойларга гаровга беришдир.
Кўриниб турибдики, янги фармон ерни эркинлаштириш баҳонасида қишлоқ хўжалигини тўлиқ капиталистик рельсларга ўтказиш ва уни йирик маҳаллий ҳамда хорижий инвесторлар назоратига топширишнинг навбатдаги босқичидир. Бу жараёнда оддий халқ манфаатлари эмас, балки капитал манфаати биринчи ўринга чиқарилган. Демак, биз бугун бу тузумнинг асл моҳиятини англамас эканмиз, ерларимиз ва бойликларимиз устидан назоратни бутунлай бой беришимиз мумкин.
Капиталистик демократияда ер давлатнинг ёки бойларнинг мулки ҳисобланса, Исломда ерни бошқаришнинг мутлақо адолатли тизими мавжуд. Пайғамбаримиз ﷺнинг “Ким ўлик ерни тирилтирса, у ўшаникидир” деган ҳадисларига биноан, Исломда ерга эгалик қилиш ҳуқуқи аукциондаги пул билан эмас, балки меҳнат ва ерни ўзлаштириш билан белгиланади. Ким ерга экин экса, уни обод қилса, у ўша ернинг ҳақиқий эгаси бўлади. Давлат бу ерни ижарага бермайди, балки уни ишлата оладиганларга бепул ажратиб беради. Агар кимдир ерни эгаллаб олса-ю, лекин уч йил давомида уни ишлатмаса, Халифалик давлати у ерни олиб, ишлата оладиган бошқасига беради. Бу ернинг бойлар қўлида тўпланиб қолишининг олдини олади. Ислом давлатида деҳқондан ердан фойдалангани учун солиқ ундирилмайди. Фақат ернинг турига қараб ушр ёки хирож олинади. Шунингдек, Халифалик давлати деҳқонни сармоя олдида ожиз қолдирмайди. Давлат деҳқонларни суғориш тизимларини қуриш, уруғ ва техника билан таъминлашни жуда енгил шартларда амалга оширади, ҳозиргидек бор-будини шилиб, ўзини қарзга тиқишни ҳаром, деб билади. Исломда давлат деҳқонни соғиш учун эмас, балки уни даромадли қилиш учун хизмат қилади.
Салоҳиддин
09.05.2026й
