بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ислом инсонга ижтимоий вужуд сифатида қарайди

Инсон муаммоларига берилган ечимлар жиҳатидан Ислом тузуми бошқа тузумлардан яққол устунлик қилиши ҳар бир холис инсонга сир эмас. Бу борада бошқа тузумлар Ислом билан рақобатлашиш тугул, ҳатто унга яқин ҳам йўлай олмайди. Яна шундай бир жиҳат борки, бу борада ҳам Ислом тузумига тенг келадигани топилмайди. Одамлар шундай муаммолар билан тўқнаш келадиларки, буни очиқ айтишга уяладилар ёки бошқа бир сабабларга кўра билдирмайдилар. Бундай муаммоларни бошқачасига нозик муаммолар, десак ҳам нотўғри бўлмайди. Бироқ бундай муаммолар ўз вақтида муолажа қилинмаса, улар охир-оқибат жамиятда бузуқликлар ва яна янгидан-янги муаммоларни келтириб чиқаради. Бундай ҳолат жамиятнинг емирилишига ва ҳалокатга юз тутишига олиб келиши ҳам мумкин. Бу ўринда татбиқ этилаётган тузумдан инсон табиати ва эҳтиёжларини диққат билан ўрганиш орқали юзага келган муаммонинг асл илдизини аниқлаш ҳамда унга ечим беришда нозиклик ва алоҳида ғамхўрлик билан ёндашиш талаб қилинади. Ислом мана шу жиҳатдан ҳам, яъни инсонга ижтимоий вужуд, деган эътиборда қарашда ҳам бошқа тузумлардан фарқланиб туради.

Ислом тарихида инсон муаммосига эътибор беришда унинг ижтимоий вужуд эканлигини ҳисобга олган ҳолда берилган ечимларга далил ва мисоллар жуда кўп. Масалан, Умар р.а. халифалиги даврида жиҳодда қатнашиш муддатини тўрт ой қилиб белгилаган. Бунга сабаб эса, кечаси шаҳар айланиб юрган пайтда бир аёлнинг уйидан эшитиб қолган ноласи бўлган. У аёлдан эри жиҳодга кетганига анча вақт бўлганини, уни соғинганини билганидан сўнг қизи Хафса р.а. нинг олдиларига бориб, аёлнинг эрисиз қанча муддат сабр қила олишини сўрайди. Қизлари қўллари билан “тўрт ой” ни кўрсатадилар. Шу куннинг ўзида иккинчи рошид халифа Умар р.а. барча қўмондонларга жиҳодга борган эркакларни тўрт ойдан кечиктирмай уйига – аҳли оиласининг ёнига қайтариб жўнатишларини буюриб хат ёзади. Бу билан хулафои рошидин жамиятда бузуқлик, фоҳишалик, ахлоқсизликнинг илдиз отишини олдини олди. Чунки у зот бундай муаммога бугун эътиборсизлик қилинса, эртага оқибати жуда ёмон бўлишини, жамиятнинг бузилишига олиб келишини олдиндан кўра олди. Шунингдек, йигит-қизларни балоғатга етиши билан никоҳлаш, очарчилик йилларида ўғрини қўлини кесмаслик ва ҳоказо ҳукмлар ҳам шулар жумласидандир.

Инсон муаммосига бунчалик даражада эътибор берадиган ҳамда унга нозиклик ва ғамхўрлик билан ечим берадиган яна қандай тузум бор? Инсонни йўқдан бор қилган Аллоҳ Таолодан бошқа ким инсонни яхшироқ билиши мумкин? Ўз бандалари табиати ва феълига мос ечимларни Аллоҳдан бошқа ким бериши мумкин?

Бугунги кунда барча жамиятлар Исломнинг инсон муаммосига қаратган эътибори ва шу эътибор натижасида муаммони ғамхўрлик билан муолажа қилишидан мосуво ҳолда яшамоқда. Ва бунинг оқибатини кўзимиз билан кўриб турибмиз, ваҳоланки, бу воқелик ичида ўзимиз ҳам яшаяпмиз. Бу воқеликнинг ўзгаришини, яъни исломий ҳаётга қайтишни бутун дунё муштоқ бўлиб кутмоқда. Зеро, дунё адолат, яхшилик, тўғриликни жуда соғинган.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

29.04.2019й.