Исломий дунёқарашда “авлод” тушунчаси ва “Иймон авлоди” ғояси

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Бугунги кунда дунёда одамларни муайян “авлод”ларга бўлиб ўрганиш кенг тарқалган. Масалан, Ғарбда:

• Бейби Бумерс
• Икс авлод
• Миллениаллар
• Зет авлод
• Алфа авлод

каби номлар қўлланилади. Бу номлар инсонларнинг дунёни кўриш услуби, одатлари, иқтидори ва қизиқиши, телефон ва компьютердан фойдаланиш даражаси, қиймат тушунчаларига қараб белгиланади.

Лекин Ислом дунёқараши бундан тубдан фарқ қилади. Чунки Исломда инсонга – оддий биологик мавжудот ёки истеъмол маҳсулотлари истеъмолчиси, деб қаралмайди. Исломий тушунчага кўра, инсон – Аллоҳ таоло томонидан ер юзида халифа этиб яратилган, ўз масъулияти ва қадр-қийматига эга мавжудотдир. Шу боис, Исломда “авлод”ни белгилаш мезонлари Ғарбникидан мутлақо бошқача.

“Иймон авлоди” нима?

“Иймон авлоди” деганда шундай ёшлар тушуниладики:

ҳаётининг асосий мезони сифатида Аллоҳга ишончни қўйган;

ахлоқни, тозаликни ва ҳалолликни биринчи ўринга қўйган;

жамоатга (яъни жамиятга) фойда келтиришни ўз бурчи деб билган;

дунёвий нарсаларга эмас, маънавиятга таянган.

Иймон авлоди – Аллоҳнинг ердаги халифаси эканини англаб, шу мақомга муносиб яшашга интилувчи авлоддир.

Исломда “авлод” тушунчаси

Қуръон ва Ҳадисда “авлод”, “насаб”, “заррийя” сўзлари нафақат биологик наслни, балки руҳий, ахлоқий ва маънавий меросни ҳам англатади. Аллоҳ таоло айтади:

وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا

– “Улар (ўз динлари йўлидаги бало-кулфатларга) сабр-тоқат қилишгач, Биз улардан (одамларни) ҳидоят қиладиган пешволарни чиқардик”.  (Сажда:24)

Исломда авлод – наслнинг иймон, илм ва одоб-ахлоқдаги давомийлиги.

Ғарб атамалари ёшларни қандай ўзгартиради?

Z ва Алфа каби номлар ёшларни қуйидаги белгилар асосида баҳолайди:

гаджет ва интернетга боғлиқлик;

истеъмол одатлари (нимани кўп сотиб олиши);

ўзини намоён қилиш услуби;

шахсий эркинликни энг юқори қадрият деб билиши.

Исломда эса:

жамоат-мусулмонлар манфаатини шахсий манфаатдан устун қўйиш;

масъулиятни биринчи ўринга қўйиш;

камтарлик ва қаноатни улуғлаш;

иймон-эътиқодни асос қилиб фикрлаш, ибодат ва амаллар ҳамда тавозуни инсон етуклигининг белгиси деб билиш – асосий талаблардир.

Z авлод атамаси ортидаги яширин мақсадлар

Ижтимоий соҳа мутахассислари бу атамалар ортида қуйидаги мақсадлар борлигини таъкидлайдилар:

ёшларни руҳан алоҳида қилиш;

ёшларни истеъмолчига айлантириш;

диний ва миллий ўзликдан узилиш;

глобал бошқарув учун қулай авлод тайёрлаш;

ота-оналар билан авлодлар орасида “маданий шок” яратиш.

Мусулмон жамияти учун хавфлар:

Иймон ва маънавиятдан узилиш;

Оилавий боғлиқликнинг сусайиши;

Уммат туйғусининг заифлашиши;

Ёшларнинг руҳий етуклигига таъсир;

Маънавий раҳбар излаш ўрнига блогерларга эргашиш.

Исломий муқобил тушунчалар

Исломда ёшлар қуйидаги номлар билан аталади:

Собиқунал аввалун – аввалги пешқадамлар;

Тобиъун – саҳобалардан илм ва ахлоқ меросини олганлар;

Фидаийун – жасоратли ва фидойи авлод;

Иймон авлоди – маънавий етук, ахлоқли ва Аллоҳга содиқ ёшлар.

Бу номлар ёшни иймонида, ахлоқида, жамоага фойдасида, илмга интилишда баҳолашга хизмат қилади.

Хулоса:

Исломий қарашда авлод – илм, иймон, ахлоқ ва ибодат давомчилари. Ёши ёш ё кекса бўлишидан қатъий назар, ҳар бир мусулмон авлод Ислом ақидасига иймон келтиради ва шаръий ҳукмларни ҳаётида татбиқ этади. Бунинг олий мақсади – Роббиси розилигига эришишдир.

“Ҳар бир ишда фақат Аллоҳга юзланинг ва Роббингизга юринг”. (Ҳадис: Имоми Термизий, Саҳиҳ ибн Ҳиббон)

Аббос Абдуллоҳ

07.12.2025й