Ёшлар томонидан содир этилаётган жиноятларнинг асосий сабаби – Ғарб демократик қонунларидир

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

ИИВ Криминология тадқиқот институтида бўлиб ўтган матбуот анжуманида институт раҳбари, полковник Бахтиёр Бердиалиев 2025 йилнинг январь-июнь ойларида вояга етмаганлар томонидан 971 та жиноят содир этилгани ва уларнинг аксарияти мактаб ўқувчилари бўлиб, асосан, ўғриликка қўл урилгани ҳақида маълум қилди.

“Вояга етмаганларнинг жиноятга қўл уришининг муҳим сабабларидан бири шуки, ота-она боласини қандай тарбия қилишни билмайди. Тадқиқотда қатнашган 90 фоизга яқин ота-она [ўз фарзандига] намуна эмас. Агар ота-она боласига вақтида тарбия бериб, унинг ўқишга нисбатан қизиқиши ёки машғулотлари устидан назорат ўрнатганида ва бу оила учун фойда келтиришини билганида эди, боласи жиноят йўлига кирмасди ёки жиноят содир қилишни тўхтатган бўларди”, – дейди у.

Шунингдек, Криминология тадқиқот институти бош илмий ходими Умид Мирзатиллаевга кўра, бугунги кунда Ўзбекистондаги умумий жиноятчиликнинг 1,5 фоизи вояга етмаганлар ҳиссасига тўғри келмоқда. У ҳам болалар асосан ўғрилик жиноятини содир этаётганини таъкидларкан, бунга сабаб бўлаётган қатор омилларни санаб ўтди:

Биринчи омил – мактаб ва бошқа таълим муассасаларида олиб борилаётган тарбиявий ишлардаги муаммолар.

Иккинчи омил – айрим ота-оналарнинг фарзанд тарбиясига нисбатан эътиборсизлиги ва лоқайдлиги, фарзанди бўш вақтида нималар қилаётганига қизиқмай, назоратсиз қолдираётгани.

Учинчи омил – баъзи ота-оналарнинг тирикчилик мақсадида чет давлат ёки бошқа вилоятларда ишлаб, боласини назоратсиз қолдираётгани.

Бундан ташқари, Мирзатиллаевга кўра, вояга етмаганларнинг тарбиясига оилавий ажримлар ҳам сабаб бўлмоқда. (gazeta.uz)

Ёшлар ҳар қандай жамиятнинг келажаги учун энг муҳим қатлам ҳисобланади. Ҳар бир ота-она ўз фарзандининг бузуқи, ўғри, фирибгар, қотил бўлишини ёки бошқа жиноят турларига берилиб кетишини ҳеч қачон истамайди. Аксинча, улар фарзандларининг одобли, илмли, катта-кичикни ҳурмат қиладиган инсон бўлишини хоҳлайди. Бироқ афсуски, жамиятимизда ёшлар ҳолати шундайки, унга қараб ачинмасликнинг иложи йўқ. Хабарларда келтирилган кўрсаткичлар ҳам буни тасдиқлайди. Энг эътиборлиси, бу фақат расмий аниқланган ҳолатлар бўлиб, асл воқелик бундан ҳам ёмон бўлиши мумкин. Криминология институти ходимларининг фикрларидан шуни англаш мумкинки, фарзанд тарбиясида оиланинг ўрни беқиёс. Бу борада улар ҳақ. Расулуллоҳ ﷺ Саид ибн Ос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда шундай деганлар:

“Ота ўз фарзандига унга берган чиройли одобидан кўра, ёки уни қабиҳ нодонликдан тийиб қолганидан кўра афзалроқ ҳеч нарса совға қилмаган”. (Аҳмад)

Бироқ институт ходимларининг яна бир мулоҳазаси – ота-оналарнинг 90% фарзандларига намуна бўлолмаётгани – афсуски, ҳақиқатга яқин. Дарахт илдизидан қандай озуқа олса, шундай ўсгани каби, фарзанд ҳам отаси ва онасидан намуна олади. Агар ёшлар ана шу таъсирчан даврларида ота-онадан маънавий озуқа олмаса, уни албатта “кўчадан” излайди. Бугун эса бу “кўча” – телефондаги турли дастурлар, ўйинлар ва интернет орқали тарқалган турли зарарли таъсир манбалари ҳисобланади. Натижада ёшлар, хабарларда айтилганидек, жиноят оламининг “аъзолари” сифатида вояга етишлари мумкин. Хўш, нега ота-оналар ўз фарзандларига яхши намуна бўлолмаяпти? Сабаблар кўп. Улардан бири – кўплаб ота-оналарнинг тирикчилик излаб хорижда бўлиши ва фарзандларининг энг муҳим тарбия оладиган ёшлик даврида уларнинг ёнида бўлолмаслиги. Шунингдек, оилавий ажримлар ҳам бу жараёнга салбий таъсир қилади. Аммо муаммонинг асл илдизи – бугун ҳаётимизга татбиқ этилаётган ва динни ҳаётдан ажратиш асосига қурилган капиталистик демократия тузумидир. Ана шу тузум инсонларни манфаат ортидан қувувчи, маънавий жиҳатдан қашшоқ шахсларга айлантиради. Бундай муҳитда ҳаётнинг асосий мақсади пул топиш бўлиб қолади. Чунки капитализмда яхшилик, ёмонлик, ҳурмат ва эътибор бойлик билан ўлчанади. Натижада ота-оналар фарзандларига фақат мол-дунё орттириш йўлида намуна кўрсата олади, аммо Аллоҳдан қўрқиш, тақво қилиш, охират учун тайёргарлик кўриш, бировнинг ҳаққига тажовуз қилмаслик ва одоб-ахлоқ борасида намуна бўла олмайди. Чунки капиталистик демократияда ҳаётда инсоний, ахлоқий ва руҳий қийматларга умуман ўрин қолдирилмаган. Бунинг аянчли оқибати фақат Ўзбекистонда эмас, балки ушбу тузум татбиқ қилинаётган бошқа барча мамлакатларда ҳам ёшлар жиноятининг ўсиши тимсолида намоён бўлмоқда. Масалан, 2025 йилда АҚШнинг Нью-Йорк шаҳрида отишмада яраланган ёки унда иштирок этган ўсмирлар сони 1 йил ичида 15%га, 2018 йилга нисбатан эса 67%га ошган. Вашингтон шаҳрида (D.C.) эса 2023 йил августидан бери қурол билан автомобил ўғирлаш жинояти учун ушланганларнинг 56%и ёшлар (шу жумладан, 12 ёшдагилар) ташкил қилади. (Нью-Йорк пост) Демак, капиталистик демократия татбиқ қилинаётган давлатларда ёшлар томонидан содир этилаётган жиноятлар кўпайиши табиий ҳолат. Шу боис, Ўзбекистонда ҳам айни шу тузум амалда бўларкан, ёшлар тарбиясидаги муаммолар учун асосий айбдор қилиб фақат ота-онани кўрсатиш – ноўрин ва нотўғри ёндашувдир. Ҳатто буни одамларни чалғитиш деб ҳам аташ мумкин.

Жамиятимизда Аллоҳнинг қуйидаги оятига амал қилиб, фарзанд тарбиясига қаттиқ эътибор қилаётган ота-оналар ҳам оз эмас:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلاَئِكَةٌ غِلاَظٌ شِدَادٌ لاَّ يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

– “Эй мўминлар, сизлар ўзларингизни ва аҳли оилаларингизни ўтини одамлар ва тошлар бўлган дўзахдан сақлангизки, у (дўзах) устида қаттиқдил ва қаттиққўл, Аллоҳ ўзларига буюрилган нарсага итоатсизлик қилмайдиган, фақат ўзларига буюрилган нарсани қиладиган фаришталар турур”. (Таҳрим:6)

Бироқ жамиятимизда бузуқ демократик қонунлар ҳукмрон бўлиб тургани ва Ғарбнинг бузуқ сақофати вирус каби узлуксиз кириб келаётгани сабабли, Исломий тарбия бера оладиган ота-оналарнинг кўпайиши амримаҳол иш бўлиб қолмоқда. Бу эса ўз-ўзидан ёшлар тарбиясига салбий таъсир кўрсатмасдан қолмайди.

Шунинг учун Аллоҳдан қўрқувчи ҳар бир мусулмон одам Исломий муҳитни барпо этиш йўлида жиддий ҳаракат қилишга бел боғлаши зарур. Чунки жамиятимизда Исломий муҳит ҳукмрон бўлмас экан, жиноятчиликни илдизидан қуритиб бўлмайди. Бунинг учун Ислом қонунлари ва бошқарувини ҳокимият тепасига олиб келиш лозим бўлади. Аллоҳ таоло дейди:

فَإِمَّا يَأۡتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدٗى فَمَنِ ٱتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشۡقَىٰ * وَمَنۡ أَعۡرَضَ عَن ذِكۡرِي فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةٗ ضَنكٗا

– “Бас, сизларга Мен тарафдан ҳидоят келганида, ким Менинг ҳидоятимга эргашса йўлдан озмас ва бахтсиз бўлмас. Ким менинг эслатмамдан юз ўгирса, бас, албатта, унинг учун танг-бахтсиз ҳаёт бўлур”.  (Тоҳа:123-124)

Салоҳиддин

15.08.2025й

+1

0

Related posts:

Қачон Ислом билан яшашни ўйлаймиз? Ислом тузумигина бугунги жирканчликларга батамом барҳам беради Деновдаги орган ходимларининг ваҳшийлик билан одам ўлдириши якка шахснинг жинояти эмас, балки мавжуд тузумнинг чириклиги оқибатидир Болаларни чет элга Исломий таълим олишга жўнатиш энди жиноят ҳисобланади