بسم الله الرحمن الرحيم

Капитализм мабдасидаги иқтисодий низом хусусидаги хулоса

Иқтисодий низом ва иқтисод илмининг фарқи

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Оллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Оллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Оллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос:77)

Жамиятда, одамлар орасида товар ва хизматларни тақсимлаш бир нарса бўлса, уларни кўпайтириш бошқа нарса эканлиги капиталистларнинг ҳаёлига келмади. Товар ва хизматларни, бошқа манфаатларни жамият аъзоларига тақсимлашни иқтисодий низом ҳал қилади. Товар ва хизматларни кўпайтириш, ўстириш, бозорда мўл-кўл бўлишини таъминлаш уларнинг воқеси ва моҳияти ҳақидаги баҳс бўлиб, бу жиҳатни иқтисод илми ўрганади. Иқтисодий низом билан иқтисод илми ўртасида эса жуда катта фарқ бор.

Иқтисодий низом – бойликни тақсимлаш, унга эгалик қилиш, уни тасарруф қилиш ва шунга ўхшаш нарсаларни баён қилади ва буларни баён қилишда ҳаёт ҳақидаги бир муайян нуқтаи назарга асосланади. Иқтисодий низом – воқеликни тушунишга ва муаммо-ни ҳал қилишга тааллуқли фикрлар ва ҳукмлардир. Яъни муаммони тушуниш ва ҳал қилиш учун фикр ёки ҳукмни шу муаммо воқелигига солиб кўришдир. Шунинг учун Исломдаги иқтисодий низом социализм ва капитализмдаги низомлардан бутунлай ўзгачадир. Чунки булардаги ҳар бир низом мабданинг ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назарига таянади. Бинобарин, бу низом ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назардан келиб чиққан бўлиши керак. Натижада у хос бўлиб қолади. Чунки у уммат ақидасига ва унинг ҳаёт ҳақидаги нуқтаи-назарига боғлиқдир.

Иқтисод илми эса бунинг тескарисидир. У умумий ва оламшумул бўлиб, маҳсулот ишлаб чиқариш, уни яхшилаш, кўпайтириш ва ўстириш, ишлаб чиқариш қуроллари (воситалари) ни вужудга келтириш ва уларни такомиллаштириш, замонавий технология воситалари бўйича таҳлил қилиш ҳақида баҳс юритади, изланиш олиб боради. Бу эса бошқа илмлар каби оламдаги барча миллат (халқ) лар учун умумий илм бўлиб, фақат бир мабданинг ўзигагина хос бўлмайди.

Масалан, мулкчиликка бўлган қараш капитализм низомида ўзгача, социализм низомида ўзгача ва Исломда ўзгачадир. Маҳсулот ишлаб чиқаришни яхшилаш эса бунинг тескарисидир. Чунки бир воқелик бўйича изланиш шу воқеликка илмий назар билан қарашдир. Бундай қараш эса тушунча қанчалик турли бўлмасин қараш эканлиги жиҳатидан барча одамларда бир хилдир.

Иқтисод илми билан иқтисодий низомни бир-бирига аралаш-қуралаш қилиб юборишлари оқибатида улар муаммони янада чигаллаштириб юборишди. Яъни улар манфаатлар ва хизматларни жамият аъзоларига тақсимлашни илмий изланишга, яъни тажрибавий изланишга топшириб қўйишди. Улар бу тўғрида муваффақиятга эришдик, деб ҳисоблашди. Чунки улар бозорлар рақобат ва очкўзлик асосида товарлар, хизматлар, қондириш воситалари, саноат маҳсулотлари билан тўлиб кетганини кўришди. Шуларнинг барчасидан кейин улар «туяни игна тешигидан ўтказишмоқчи» бўлишди. Улар мулк эркинлиги ва меҳнат эркинлиги бу бойликлар, манфаатлар ва хизматларни жамият аъзолари мажмуасига тақсимлашнинг кафолатидир, дейишиб, салбий муолажалар йўлига ўтишди. Бу муолажалар ёрдамида шу иқтисодий муаммони ҳал қилмоқчи бўлишди. Бунинг воқесини кейинги мавзуимизда очамиз, ин ша Аллоҳ.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салохиддин

22.09.2017й.