“Исломда ижтимоий алоқалар” туркумидан

Кўпхотинлик

(2-қисм)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Рукнимизнинг ўтган сонларида никоҳи ҳалол бўлган аёллар хусусидаги аҳкомлар билан танишишни бошлаган эдик. Бугун ҳам ушбу мавзумизни  давом эттирамиз.

Аллоҳ Таоло Ўзининг муқаддас Китобида дейди:

فَانكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاِّ تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلاِّ تَعُولُوا

– “Сизлар учун никоҳи ҳалол бўлган аёлларга иккита, учта, тўрттадан уйланаверинглар. Энди агар (улар орасида) адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, бир аёлга (уйланинг) ёки қўл остингиздаги чўри билан (кифояланинг). Мана шу жабру зулмга ўтиб кетмаслигингизга яқинроқ ишдир”. (Нисо:3)

Оят кўпхотинликка рухсат бериб, уни тўрттага чеклаб қўяди. Лекин уларнинг ўртасида адолатли бўлишга буюради ва адолатсизлик қилиб қўйишдан қўрққан вақтда битта билан кифояланишга тарғиб қилади. Чунки адолатсизликдан қўрққан вақтда биттага чекланиш зулм қилмасликка яқинроқдир ва бу эса мусулмон киши ўзида гавдалантириши лозим бўлган сифатлардан биридир.

Лекин шуни эсда тутиш лозимки, кўпхотинликка рухсат берилишида адолат шарт эмас, балки адолат қилиш, уйлангандан сўнг қилинадиган иш бўлиб, никоҳнинг шартларидан эмас. Никоҳдаги шартлар гувоҳлар, маҳр ҳамда ижоб ва қабулдир. Яъни адолат бир неча аёлга уйланган кишининг ҳолати бўлиб, бундай ҳолатда риоя қилиши лозим бўлган ишнинг ҳукмидир ҳамда адолатсизлик қилиб қўйиш хавфи бўлганда битта аёлга чекланишга қилинган тарғибдир.

Бунинг сабаби шуки:

طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ

– “Сизлар учун никоҳи ҳалол бўлган аёлларга иккита, учта, тўрттадан уйланаверинглар”,                                             (Нисо:3)

дейилиши билан жумла тамом бўлади. Бунинг маъноси – кўпхотинлик мутлақ жоиз. Сўнг жумла тугаб, кейинги жумла янгидан бошланади:

فَإِنْ خِفْتُمْ

– “Энди агар… қўрқсангиз…”.  (Нисо:3)

Бу жумла шарт бўлиши мумкин эмас, чунки у олдинги жумлага шарт бўлиб боғланмаган, балки у янгидан бошланган жумладир. Агар Шореъ унинг шарт бўлишини хоҳлаганда эди: «Агар адолат қилсангиз, ўзингиз ёқтирган аёллардан иккита, учта ва тўрттадан уйланинглар», деган бўлар эди. Оятда эса, бундай дейилмаган. Демак, адолат шарт эмас. Балки адолат қилиш аввалги ҳукмдан бошқа, алоҳида шаръий ҳукмдир. Чунки биринчи ҳукм тўрттагача уйланишга рухсат беради ва кейин бошқа ҳукмни келтириб, киши «кўпхотинли бўлсам, улар ўртасида адолат қила олмайман», деб билса, биттага чекланиши яхшироқ эканини баён қилади.

Бундан маълум бўладики, Аллоҳ Таоло кўпхотинликка бирор чекловсиз, шартсиз ва иллат баён қилмасдан рухсат берган. Ҳар бир мусулмон ўзи хоҳлаганича иккита, учта ва тўртта аёлга уйланиши мумкин. Шунинг учун Аллоҳ Таоло:

مَا طَابَ لَكُمْ

– “Сизлар учун никоҳи ҳалол бўлган”,   (Нисо:3)

деганини кўрамиз, яъни «сизлар ёқтирган аёллардан», демакдир.

Яна маълум бўладики, албатта Аллоҳ Таоло бизларни аёллар ўртасида адолат қилишга буюради ва улар ўртасида зулм қилишдан қўрқса, битта хотин билан кифояланишга тарғиб қилади, чунки битта билан чекланиш зулм қилмасликка яқинроқдир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим  

04.08.2019й