Маҳалла ва геосиёсат

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Тошкентда БМТнинг Аҳоли жаҳон жамғармаси (UNFPA) томонидан Ўзбекистон маҳаллалари уюшмаси билан ҳамкорликда ташкил этилган “Маҳаллада гендер тенглиги: ҳуқуқий, диний ва психологик ёндашувлар” мавзусида уч кунлик ўқув тренинги бўлиб ўтди. Лойиҳа Британиянинг Тошкентдаги элчихонаси кўмагида амалга оширилиб, фаолияти 90 дан ортиқ давлатни қамраб олган Британиянинг Халқаро хавфсизлик жамғармаси (UKISF) дастурлари доирасида ташкил этилди.

Шавкат Мирзиёевнинг 2023 йил 21 декабрда имзолаган “Маҳалла институтининг жамиятдаги ролини тубдан ошириш ва унинг аҳоли муаммоларини ҳал этишда биринчи бўғин сифатида ишлашини таъминлашга қаратилган чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармонига кўра, маҳалла демократик қадрият ва қонунларни тарғиб ва ижро қилишда халқ ва давлат ўртасидаги воситачи институт бўлиши керак. “…Дунёдаги ноёб демократик тузилма бўлган маҳалла институти имкониятларидан самарали фойдаланиш, унинг ваколатларини янада кенгайтириш, пировард натижада маҳаллани жамиятимизнинг ҳал қилувчи бўғинига айлантириш вазифасини ўз олдимизга қўймоқдамиз”,  деди президент.

2023 йил Тошкентда вазирлик масъуллари, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари, Жаҳон банки, UNICEF ва БМТ Тараққиёт дастурининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси вакиллари иштирок этган Халқаро форум бўлиб ўтди. Тадбирда маҳалла институтининг жамият ҳаётида тутган ўрни амалий ишлар мисолида таҳлил этилди, мазкур институтни демократик институт сифатида янада такомиллаштириш борасида олиб борилаётган ишлар, хорижий тажрибалар ҳақида маълумотлар берилиб, ўзаро тажрибалар алмашилди.

Алалоқибат, маҳалла Ғарб ташкилотлари учун халқ афкори оммасини бевосита назорат қилиш ва унга таъсир ўтказиш учун воситага айланди. Шунинг учун Тошкентда ўтказилган “Маҳаллада гендер тенглиги: ҳуқуқий, диний ва психологик ёндашувлар” мавзусидаги уч кунлик ўқув тренинги ортида БМТнинг Аҳоли жаҳон жамғармаси (UNFPA) ҳамда Британиянинг Халқаро хавфсизлик жамғармаси (UKISF) турганлиги ҳам бежиз эмас.

UNFPAнинг расмий мақсадлари уставига биноан қуйидагилардан иборат:

– Репродуктив саломатлик, жумладан, она саломатлигини муҳофаза қилиш, оилани режалаштириш ва жинсий саломатлик;

– Аҳолишунослик стратегиялари – мамлакатларга сиёсат ишлаб чиқишда демографик масалаларни ҳисобга олиш, аҳоли ҳаёт сифатини яхшилаш стратегиясини ишлаб чиқиш, миллий салоҳиятни такомиллаштириш ва аҳолишунослик дастурларини ишлаб чиқишда ёрдам бериш;

– Тарғибот-тушунтириш фаолияти – аёллар тенглигини тарғиб қилиш, сиёсий чораларни қўллаб-қувватлаш, шунингдек, аҳолишунослик ва ривожланиш муаммоларини ҳал қилиш учун хабардорликни ошириш ва ресурсларни кўпайтириш.

Маълумки, Ғарбда туғилиш даражасининг пасайиб кетганлиги, ер аҳолисининг кўпайиши эса асосан мусулмон мамлакатлари ҳисобига тўғри келиши мустамлакачи Ғарбни ташвишга солмоқда. Шунинг учун UNFPA орқали мусулмонлар юртларида демографик чекловни йўлга қўйиш ва асрлар давомида Ислом ақидаси асосида шаклланган оила тушунчасини парчалаш мақсадида ижтимоий бузуқлик уруғини экадиган секуляристик “гендер тенглик” тушунчасини тиқиштираётганини кўрсатади. Бунинг учун ҳуқуқий, диний ва психологик каби ҳар қандай ёндашувларни қамраб олган амалий тренинг машғулотлари ўтказмоқда.

Британиянинг ҳалқаро хавфсизлик жамғармаси (UKISF) эса, мамлакатда ва хориждаги миллий хавфсизликка таҳдид солувчи энг устувор муаммолар билан шуғулланувчи умумдавлат жамғарма ҳисобланади. UKISF 2024 йил 1 апрелдан бошлаб Конфликтлар, барқарорлик ва хавфсизлик жамғармаси (CSSF) ўрнига ташкил этилган. У 2015 йилдан бери фаолият юритган CSSF’нинг ютуқларига асосланади. CSSF Британия ҳукуматининг хориждан келаётган энг жиддий миллий хавфсизлик таҳдидлари, жумладан, можаролар, трансмиллий таҳдидлар ва душманона давлат фаолияти билан курашишини яхшилашга ёрдам берди. UKISF 90 дан ортиқ мамлакат ва ҳудудларда фаолият юритиб, Британия ҳукуматининг тинчликпарварлик операциялари ва жойлардаги жойлашувларини молиялаштиради ҳамда Тезкор жавоб механизми (RRM)ни бошқаради. RRM Британия ҳукуматининг бир неча йирик халқаро инқирозларга жавоб беришини қўллаб-қувватлади. Шу жумладан, Россиянинг Украинага ноқонуний бостириб киришига қарши ҳукуматнинг тезкор жавоб чораларини молиялаштирди. UKISF ҳукумат даражасида фаолият юритади. Ташқи ишлар, Ҳамдўстлик ва ривожланиш вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Мудофаа вазирлиги ва бошқа департаментлар унинг дастурларини бошқаради. UKISF Бош вазир девонига кирувчи Комплекс хавфсизлик жамғармаси бўлими томонидан бошқарилади. Унинг раҳбарлик кенгашига турли ҳукумат вазирлари киради ва улар Миллий хавфсизлик кенгашига ҳисоб беради.

Вазирлар Маҳкамаси аъзоси Абена Оппонг-Асаре UKISF учун парламент олдида масъул ҳисобланади. Дастурнинг катта масъул раҳбари эса, миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи ўринбосаридир.

UKISF Афғонистон, Украина, Сурия каби давлатларда “барқарорлик”, “тинчлик қурилиши” шиори остида фаолият юритиб, Британиянинг геосиёсий таъсирини мустаҳкамлаш воситаси сифатида хизмат қилмоқда. Унинг асосий фаолият йўналишлари қуйидагича:

1. Конфликтларнинг олдини олиш. Афғонистонда плюралистик сиёсатни ривожлантириш, фуқаролик жамияти ва инсон ҳуқуқларини қўллаб-қувватлаш, келажакдаги конфликтларни камайтиришга қаратилган лойиҳаларга 2024-2025 молиявий йили учун 2 миллион фунт стерлинггача бўлган грантлар нотижорат ва нодавлат ташкилотларига тақдим этилган.

2. Трансмиллий таҳдидлар – терроризм, уюшган жиноятчилик, кибержиноятчиликка қарши курашиш.

а) Глобал миқёсда: Киберхавфсизлик стратегияларини ишлаб чиқиш, душман давлатларнинг киберҳужумларига қарши курашишда иттифоқчиларга ёрдам бериш.

б) Иқтисодий тўхтатувчи чоралар: Санкцияларни қўллашни кучайтириш ва санкциялардан қочишга уринувчиларга қарши курашиш.

3. Мақбул бошқарув: қонун устуворлиги ва инсон хуқуқлари. Масалан, Ўзбекистонда гендер зўравонлигига қарши курашиш ва аёлларнинг сиёсий иштирокини таъминлашга қаратилган халқаро дастур доирасидаги ташаббуслари.

4. Маълумотларни таҳлил қилиш ва мониторинг. Фаолиятини янада самаралироқ қилиш учун маълумотларни таҳлил қилиш ва мониторинг қилиш тизимларига ҳам сармоя киритади. Бу лойиҳаларнинг таъсирини баҳолаш ва кейинги қарорлар қабул қилиш учун муҳим.

Демак, “Маҳаллада гендер тенглиги: ҳуқуқий, диний ва психологик ёндашувлар” мавзусидаги ўқув тренинг маккор Британиянинг кичик доирада, лекин катта геосиёсий мақсадларига эришиш йўлида Британия ва унинг фуқароларини ташқи таҳдидлардан ҳимоя қилиш учун, энг аввало, сиёсий Исломга қарши зарба беришга қаратилган тадбирдир. Чунки Британия ўзининг малайи Мустафо Камол қўли билан Халифалик давлатини йўқ қилиб, Исломий юртларни бўлакларга бўлиб ташлаган куфрнинг боши ва Исломнинг ашаддий душманидир. Унинг ҳаётий жон томирлари Глобал Жануб, Осиё ва Африкада бўлиб, бу жон томирларини ўзаги билан қирқиб ташлайдиган куч фақатгина Халифалик эканлигини жуда яхши билади. Шунинг учун унинг юртимиздаги ҳар бир қадамига, ҳатто арзимас кўринса-да, хатари катта деган эътиборда қарашимиз ҳамда жон томирларини кесиб ташлайдиган Рошид Халифалик давлатини тиклаш учун жидду жаҳд қилишимиз зарур.

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Иззатуллоҳ

12.06.2025й