Нарсаларни бирлаштириб турган мақсад ва вазифа
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Нарсаларни бирлаштириб турган мақсад ва вазифа
Ҳеч кимга сир эмаски, бу олам муайян қонун ва тартиботлар асосида ҳаракатланади. Уларнинг баъзилари илмий томондан кашф ҳам қилинган ҳамда дарслик сифатида мактаб дастурларига киритилган. Олий ўқув юртларида ҳам ўргатилади, тадқиқот марказларида эса, янги қонуниятлар кашф қилиш борасида изланишлар олиб борилади. Лекин шундай бир қонуният борки, уни мактаб дастурларидан ҳам, бошқа таълим даргоҳлари дастурларидан ҳам топа олмайсиз. Балки уни қонуният деб аташ илмий жиҳатдан унчалик тўғри бўлмас, лекин аҳамияти жиҳатидан қарайдиган бўлсак, унинг инсонни ўзини англашида ўз ўрни бор. Шунинг учун уни шартли равишда қонуният, деб аташни лозим топдик. Гарчи у тўғрисида номзодлик диссертациялари ёқланмаган бўлса ҳам, бу унинг аҳамият даражасини ҳеч ҳам туширмайди. Яна бир жиҳат борки, бу қонуниятни инсон ўзи мустақил равишда англаб олиши лозим. Чунки бунга жуда катта илм талаб қилинмайди. Ҳар қандай онгли инсон уни ҳеч бир қийинчиликсиз идрок қила олади. Атрофига кўпроқ эътибор бериб, фикрлаш талаб қилинади холос.
Демак, шартли равишда қонуният, деб номлаганимиз нима эканлигини очиқлаймиз. Бу оламдаги ҳар бир нарсага эътибор бериладиган бўлса, у албатта муайян мақсад билан яратилганини ёки ясалганини, бир сўз билан айтсак, пайдо бўлганини кўриш мумкин. Ҳар қандай нарсага – у жонли бўладими ёки жонсиз бўладими – назар ташлаш билан унинг бекордан бекорга мавжуд бўлиб турмаганига амин бўламиз. У албатта муайян вазифани – у каттами ёки кичикми, фарқсиз – бажараётганини ҳам кўриш мумкин. Бир нарса кўп вазифаларни бажараётган бўлиши ҳам мумкин, лекин эътиборлиси шуки, ҳар қандай нарса энг камида битта вазифани бажараётган бўлади. Масалан, кулолнинг чойнак ясашдан, деҳқоннинг кўчат экишдан, устанинг уй қуришидан, тадбиркорнинг маиший техника ишлаб чиқаришидан мақсади бор ва ҳоказо. Ўз навбатида, ясалган чойнакнинг, экилган кўчатнинг, қурилган уйнинг, ишлаб чиқарилган маиший техниканинг, хуллас ҳамма-ҳаммасининг белгиланган вазифалари бор. Ҳатто тузилиши ва кўринишидан ҳеч қандай вазифани бажармаётгандек кўринаётган нарсаларга ҳам чуқурроқ киришиб кўрилса, улар ҳам муайян мақсадда мавжуд бўлиб турганини ва маълум вазифани бажараётганини аниқлаш мумкин. Хуллас бу оламда жонли-ю жонсиз, ўта баҳайбат ва ўта майда нарсалар ҳам муайян мақсадда яратилган ёки ясалган ҳамда улар мураккаб ёки содда бўлишидан қатъий назар, ўзларига юклатилган вазифаларни бажармоқдалар. Мана шу икки омил, яъни барча нарсаларда мақсад ва вазифа борлиги уларни бирлаштириб тургани сабабли биз буни ўзига хос бир қонуният, деб номлашга жазм қилдик.
Юқоридаги мулоҳазаларимизнинг энг муҳим нуқтасига етиб келдик. Энди инсон ўзига бир боқсин. Атрофидаги нарсаларнинг ҳеч бири мақсадсиз пайдо бўлмаганини ва пайдо бўлиб қолмаётганини тушуниб олганидан сўнг ўзини яратилиш мақсади ҳақида ҳам бир фикрлаб кўрсин. Инсон ўзини англаши учун шу масала устида жиддий фикрлаши лозим. Шунингдек, яратган Яратувчи унга қандай вазифа юклаганини ҳам шу орқали англаб олади. Ушбу масалани очиқ қолдирган ҳолда ҳукмингизга ҳавола қиламиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
11.02.2019й.
