Сабрнинг асл моҳияти
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Сабрнинг асл моҳияти
(…давоми)
Айрим одамлар кишининг ўзи билан ўзи овора бўлиб, одамлардан четга чиқиб, бошқаларнинг ҳаром амалларни қилаётганларини, Аллоҳнинг ҳадларига тажовуз этаётганларини кўриб туриб, уларга нисбатан ўзининг аниқ бир муносабатини билдирмасдан, ўзини четга олаётгани ва бу билан наҳий мункарни тарк этаётганини ҳам сабрлилик деб тушуниб қолмоқдалар.
Яна айримлар Аллоҳнинг душманларига йўлиқишдан келиб чиқадиган зарардан ўзларини эҳтиёт қилиб, ҳақ гапни гапириш ёки Аллоҳ рози бўладиган амални қилишга журъат этмасдан, бир бурчакка тиқилиб, жим ўтиришни сабрлилик деб билмоқдалар.
Бу сабр эмас. Аллоҳ жаннатни бундайларга тайёрлаб қўймаган.
إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَاب
„Ҳеч шак-шубҳа йўқки, сабр-тоқат қилувчиларга ажр-мукофотлари ҳисоб-китобсиз тўла-тўкис қилиб берилур“ (Зумар. 10)
оятидаги сабрлилар булар эмас. Аксинча, бу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам паноҳ тилаган ожизликдир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَالْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَغَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ
“Мен ожизликдан, дангасаликдан, қўрқоқликдан, бахилликдан, ғамдан, хафаликдан, қарзнинг енгиб қўйишидан, кишиларнинг зўравонлигидан Аллоҳдан паноҳ сўрайман.”
Сабр – бу ҳақ гапни гапирмоқ, ҳақ ишни қилмоқ, Аллоҳнинг йўлидаги озорларни эгилмасдан, букилмасдан, оҳ-воҳ қилмасдан кўтармоқдир.
Сабр – бу тақво билан ёнма-ён турадиган мақомдир. Аллоҳ Таъоло айтади:
إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِين
“Дарҳақиқат, кимда-ким Аллоҳдан қўрқиб, сабру қаноат қилса, албатта Аллоҳ бундай чиройли амалларни қилгувчи кишиларнинг ажру мукофотини зое қилмас.” (Юсуф. 90)
Сабр бу – мужоҳидларнинг энг яқин ҳамроҳидир. Аллоҳ Таъоло айтади:
وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِين
“Қаначадан-қанча пайғамбарлар ўтганки, улар билан биргаликда кўпдан-кўп художўйлар (кофирларга қарши) жанг қилганлар. Ҳамда Аллоҳ Йўлида ўзларига етган машаққатлар сабабли сусткашлик-заифлик қилмаганлар ва (кофирларга) бўйин эгмаганлар. Аллоҳ мана шундай сабр қилгувчиларни севади”(Оли Имрон. 146)
Сабр бу – бало-қазо чоғида титраб, қалтирамасдан янада мустаҳкам бўлиш, Қуръонни тарк этмасдан янада маҳкамроқ ушлаш, Парвардигордан узоқлашмасдан янада яқинлашиш демакдир.
فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنْ الظَّالِمِينَ
“Қоронғу зулматларда туриб: «Ҳеч илоҳ йўқ, магар Ўзинг бордирсан, эй пок Парвардигор, дарҳақиқат мен (ўз жонимга) жабр қилгувчилардан бўлиб қолдим», деб нидо қилган (пайтини эсланг)” (Анбиё. 87)
Сабр бу — ҳимматни чархламоқ, ўзни тобламоқ ва жаннат йўлини яқинлаштирмоқдир.
Сабр бу — Билолнинг, Хаббобнинг, аҳли Ёсирнинг сабридир.
Сабр бу – “Аллоҳга қасамки, мен оилам билан саломат бўла туриб, Муҳаммадга бир тикан киришига ҳам рози бўлмайман” – деган Хубайбнинг, Зайднинг сабридир.
Сабр бу – хушбахт, сараланган, олий ҳиммат саҳобаларнинг сабридир.
Сабр бу – Роббим Аллоҳ, деган сўзида қаттиқ туриб, уй-жойларини ташлаб, Ҳабашистонга ҳижрат қилганларнинг сабридир.
Сабр бу – ширк аҳлига қарши, Форсу Румга қарши жиҳод ичида яшаб ўтган муҳожиру ансорларнинг сабридир.
Сабр бу – Абдуллоҳ ибн Абу Ҳузофа гуруҳидаги асирларнинг сабридир.
Сабр бу – содиқ, мўмин, мужоҳидларнинг сабридир.
Сабр бу – яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармоқ демакдир. Аллоҳнинг йўлидаги озорлар қаршисида букилмаслик, синмаслик деганидир.
Сабр бу – Аллоҳнинг душманларига қарши урушаётган мусулмон қўшин ичидаги бир оддий аскар бўлмоқ демакдир.
لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنْ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنْ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الآمُورِ
“(Эй мўминлар), албатта молу жонларингизда имтиҳон қилинурсизлар (яъни, Аллоҳ Таоло мол ва жонларингизга хилма-хил офату балолар юбориб, сизларнинг иймонингизни текшириб кўрар) ва албатта сизлардан илгари Китоб берилган кимсалар томонидан ва мушриклар томонидан кўп азият ва маломатлар эшитажаксизлар. Агар (озорларига) сабр-тоқат қилсангизлар ва Аллоҳдан қўрқсангизлар (нажот топурсиз). Чунки бу иш (сабр-тоқатли бўлиб, Аллоҳдан қўрқиш) ишларнинг мақсадга мувофиғидир.” (Оли Имрон. 186)
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَ أَخْبَارَكُمْ
“Албатта Биз, то сизларнинг орангиздаги (Бизнинг Йўлимизда молу жонлари билан) жиҳод қилгувчи ва (яхши-ёмон кунларда) сабр қилгувчи зотларни билгунимизча ҳамда сизларнинг ҳоли-хабарларингизни текшириб — юзага чиқаргунимизча, сизларни имтиҳон қилурмиз.” (Муҳаммад. 31)
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنْ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنْ الآمْوَالِ وَالآنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرْ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ * أُوْلَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُهْتَدُونَ
“Албатта Биз сизларни хавфу хатар, очлик, молу жон ва мева-чеваларни камайтириш каби нарсалар билан имтиҳон қиламиз. (Эй Муҳаммад алайҳис-салом), бирор мусибат келганда: «Албатта биз Аллоҳнинг (бандаларимиз) ва албатта биз У Зотга қайтгувчилармиз», дейдиган сабирли кишиларга хушхабар беринг! Ана ўшаларга Парвардигорлари томонидан саловот (мағфират) ва раҳмат бордир. Ана ўшалар Ҳақ Йўлни топгувчилардир.” (Бақара. 155 – 157)
Сабр бу – мазкур оятларнинг ҳаётдаги амалий тасдиғи бўлмоқ демакдир.
Бугунги кундаги биз мусулмонлар учун сабр – юқоридаги оятларни ҳаётимизда жорий бўлиши, деб тушунишимиз керак. Биз Исломимиз ҳаётимизга қайтиб келиши учун, бор имконимизни ишлатиб, ҳаётимизни ҳатарга қўйиб бўлса ҳам, Роббимиз розилиги учун жонимизни фидо қилишимиз ва бу йўлда дуч келадиган имтиҳон ва синовларни бардош билан, Аллоҳ учун кўтаришимиз ҳақиқий сабрдир.
Ин ша Аллоҳ ҳаммамизга Аллоҳнинг дини ҳаётимизга қайтиши учун сабрли бўлиш насиб қилсин.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
01.02.2014й.
