Самарқанд саммити юртимизга нима берди?

بسم الله الرحمن الرحيم

Дунёнинг диққат марказида турган Россия ва Хитой раҳбарларининг Самарқандда Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти (ШҲТ) саммитида учрашгани бу галги йиғиннинг жаҳон бўйлаб муҳокама қилинишига сабаб бўлди. Рус матбуоти Россия-Хитой дохил барча иттифоқчиларни Ғарбга қарши бирлашишга ва кучларни ҳар соҳада бирлаштиришга чақирганини ёзаётган бўлса, Хитой тарафи кўпроқ иқтисодий манфаатларга урғу бераётганини кузатиш мумкин. Саммитда иштирок этган Эрдўғон Ўзбекистонга ташрифи якуни бўйича берган баёнотида: «Туркия Шанхай ҳамкорлик ташкилотига аъзо бўлишни режалаштирмоқда» деди, деб ёзди «Haberturk» газетаси. Бироқ туркияликлар диктаторлар бошқарадиган давлатларга босқинчи Россия ва коммунистик Хитой етакчилик қилувчи бу ташкилотга қўшилиш Туркияга манфаат келтиришидан шубҳа билдирмоқда. Зотан, Эрдўған ҳукумати Хитойнинг уйғур мусулмонларини қийнаб ўлдираётганига қарши амалий қадам ташламаётганидан ва Россиянинг Туркия ҳарбийларини қатл қилаётганига нисбатан жавоб қайтармаётганидан туркиялик фаоллар ғазабда. Жорий йилнинг 28 февраль куни Суриянинг Идлиб шаҳрида Россия ҳарбийлари уюштирган сўнгги ҳужумда 33 турк аскарини ҳалок қилган эди. Бу аламли ҳодисани Сурияга чегарадош бўлган Хатай вилояти ҳокимигина изоҳлади. Унинг айтишича, Россия тарафи «улар сизларнинг ҳарбийларингиз экани ҳақида бизга хабар берилмади» деган. Шу ўринда табиий савол туғилади, сунъий йўлдош орқали минтақани тўла кузатиш имконига эга бўлган Россиянинг Туркия ҳарбий бўлинмаларини танимаслиги мумкинми?! Эрдўған ҳукумати Американинг минтақадаги (Исроилдан) кейин турувчи энг яқин иттифоқчиси ҳамда НАТОнинг фаол аъзоси бўлиши етмаганидек, Хитой ва Россия хўжайин бўлган ташкилотга аъзо бўлишга киришиб, ўзининг Ислом ва мусулмонларга хиёнат қилишда Марказий Осиё ҳукмдорларини ҳам доғда қолдиришини исботламоқда. Унинг халқи эса, демократияни Исломга зид эмас, бу бир восита (арач) деб қаттиқ адашгани боис, Эрдўған Исломни тиклайди, деб ҳануз ишониб ўтирибди.

Келгуси йили ШҲТга аъзо бўлиши кутилаётган Эрон эса, энг аввало Россия, Хитой ва бошқа аъзо давлатларнинг имтиёзли товар ва маҳсулотларига эришиш учун бу ташкилотга йўналмоқда. Бироқ Америка нуфузи остидаги Эрон, Покистон, Ҳиндистон ва Туркия каби давлатларнинг ШҲТга яқинлашишини уларнинг тўла ихтиёри билан амалга ошяпти, деб бўлмайди. Шу сабабдан улар фурсати етганда АҚШ фойдасига ташкилот ичкарисида турли келишмовчиликларни келтириб чиқариши мумкин.

Ўзбекистон эса, бу йил ШҲТга раислик қилиб бир нечта тадбирларга, айниқса Самарқанд саммитига мўлжаллаб барпо қилган «Боқий шаҳар» мажмуасига халқнинг миллиардлаган пулларини сарфлади. Саммитни ҳаддан зиёд ҳашамат билан ўтказишнинг ташқи дунёга ва Ўзбекистон ичкарисига қаратилган мақсадлари бор, дейиш мумкин. Мирзиёев ҳукумати бир тарафдан дунёга гўё Ўзбекистон мустақиллиги мустаҳкамланаётганини ва иқтисоди ривожланаётганини кўрсатишга уринган бўлса, бошқа тарафдан Хитой ва Россияга ҳурмат, эҳтироми рамзи сифатида саммитни фавқулотда дабдаба билан ўтказди. Бунга ҳам кифояланмай, Ўзбекистонда таъсис этилган «Олий Даражали Дўстлик» орденининг биринчисини Си Цзиньпинга топшириш учун алоҳида маросим уюштирди. Шунингдек, Мирзиёев Путиндан Александр Невский орденини қабул қилиб олар экан, «Қанчалик қийин бўлмасин, (қимматга тушмасин) биз (Россия ва Ўзбекистон билан боғлиқ) масалаларни биргаликда ҳал қилиш учун туташиш нуқталарини топамиз», – деди. Бироқ бу саммит пайтида тожик-қирғиз чегарасида шубҳали тарзда ҳарбий можаро юзага келди. Икки тарафдан инсонлар ҳалок бўлаётган бир пайтда Тожикистон ва Қирғизистон президентлари бу масалани айланиб ўтишди. ШҲТга раислик қилаётган Ўзбекистон эса, тожик-қирғиз чегарасидаги муаммоларни бартараф этиш ШҲТ зиммасидаги вазифа эканлиги тўғрисида чурқ этмади. Аксинча Мирзиёев бу ҳодисалардан ваҳимага тушиб ШҲТнинг (ғарбга қарши) блокка айланмаслиги кераклиги хусусида чиқиш қилди.

Маълумки, Россиянинг ҳориждаги энг катта ҳарбий базаси Тожикистонда жойлашган. Шу боисдан Тожикистоннинг жанговар ҳарбий ҳаракатлари расмий Москванинг таъсири ёки розилиги билан амалга ошиши табиийдир. Чегарадаги қонли ҳодисалар эса, мустамлакачи Россиянинг ва Садир Жапаров халлослаб бориб ёрдам сўраган Американинг ички ишларимизга бурун суқишига олиб келиши тайин. Унинг зарари ва асорати мусулмон халққа бўляпти. Бу муаммо қасддан алангалатилиши сабабли эндиликда бу можарога қозоқларни тортиш ҳам имконли ишга айланиб боряпти.

Юртларимиз минтақавий ва халқаро ташкилотларнинг барчасига аъзо бўлишига қарамай, мусулмонларнинг бирор муаммоси ечилмади. Бу ташкилотларнинг фаолияти қанчалар кенгайса мустамлакачининг нуфузи ва малайларининг ҳокимияти шунча мустаҳкамланди. Ўзбекистон ҳукумати ҳам референдум арафасида юртнинг ривожланаётгани ва катта имкониятлар яратилаётгани ҳақида халқда тасаввур уйғотиш учун ШҲТ саммитини ҳаддан ташқари тантана билан ўтказди. Халқни эса, бу ташкилотлардан «турмуш даражасини ва кундалик ҳаётини ўзгартиришини» кутадиган қилиб қўймоқда. Бу нарса мусулмонларни Исломий дунёқарашдан оғишига олиб келади. Чунки Ислом эътиқодида ҳаёт қорин тўйғизишдан иборат эмас, балки Аллоҳ нозил қилган ҳукмларга тўла амал қилиб, бу рисолатни бутун дунёга ёйишдан иборатдир. Мана шу ҳаёт ғоясини йўқ қилиш учун демократик низом мажбуран татбиқ қилинмоқда. Мирзиёев ҳам ўз чиқишларида очиқчасига «бизнинг халқимиз маҳалла раисини ҳам сайлай олмайди» дея халқнинг руҳиятини синдиришга уринмоқда. Бироқ мана шу ҳукумат ижтимоий тармоқлардаги муҳокамалар сабабли тезкор муносабат билдиришга ва қарорларини зудликда ўзгартиришга мажбур бўлмоқда. Демак, халқимиз сиёсийлашмоқда, давлат сиёсатига ва ҳаёт ишларига таъсир ўтказмоқда. Шундай экан, мусулмонлар ўзларига демократияни эмас, Исломни асос қилишлари лозим. Мусулмонлар демократик ҳуқуқларни эмас, Аллоҳ нозил қилган Ислом тузуми ўрнатилишини талаб қилишлари зарур. Чунки демократия ҳукмрон табақанинг манфаатларини таъминлаш учун инсонлар ўйлаб топган қонунлар мажмуасидир. Ислом эса, инсонларнинг дунё-ю Охират ишларини тартибга солиш учун Аллоҳ тарафидан юборилган мукаммал тузумдир. Шу тузум ўрнатилсагина биз мусулмонлар азизликка эришамиз, азизликнинг бундан бошқа йўли йўқ! Иккинчи рошид халифа Умар розияллоҳу анҳу бундай деган эди:

"نحن قوم أعزنا الله بالإسلام فمهما ابتغينا العزة فى غيره أذلنا الله"

«Биз шундай бир қавммизки, бизни Аллоҳ Ислом билан азиз қилди, шунинг учун қачонки азизликни ундан бошқасида истайдиган бўлсак бизни Аллоҳ хор қилади!»

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Абдураҳмон

26.09.2022й