Сиёсий ҳокимиятнинг ички мувозанати

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Қирғизистон сиёсий майдони Марказий Осиё минтақасидаги энг беқарор ва шу билан бирга тезкор жараёнлар маркази бўлиб қолмоқда. Мамлакат бошқарув тизимида шаклланган президент Садир Жапаров ва Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси Қамчибек Ташиев иттифоқи узоқ вақт давомида давлат барқарорлигининг ягона кафолати сифатида тақдим этиб келинди. Бироқ сўнгги вақтдаги Ташиевнинг лавозимидан четлатилиши ҳақидаги хабарлар ва унга берилган расмий изоҳлар сиёсий саҳна ортида жиддий манфаатлар тўқнашуви ва ҳокимият тизгинлари учун яширин кураш кетаётганидан далолат беради.

Қамчибек Ташиевнинг сиёсий қиёфаси Қирғизистоннинг замонавий тарихида ўзига хос ўрин тутади. У нафақат давлат хавфсизлик идораси раҳбари, балки мамлакатдаги иккинчи энг қудратли шахс, амалда президент билан тенг ҳуқуқли шерик сифатида кўриб келинди. Ушбу “икки ҳокимлик” вақтинчалик барқарорликни таъминлаган бўлса-да, тизим ичида табиий равишда зиддиятларни юзага келтирмасдан қолмас эди.

Садир Жапаровнинг Ташиевни лавозимидан озод этиш ҳақидаги (кейинчалик рад этилган бўлса-да) илк хабари “давлат манфаати” ва “жамиятда бўлинишга йўл қўймаслик” важи билан асосланди. Бу ифоданинг ўзиёқ сиёсий тизим ичида дарз кетган нуқталар борлигини тан олишдир. Сиёсий таҳлил мезонларидан келиб чиқилса, “жамиятдаги бўлиниш” деганда кўпинча халқ эмас, балки ҳокимият тепасидаги нуфуз эгаларининг иккига ажралиши назарда тутилади.

Кейинчалик Президент матбуот котиби Аскат Алагозовнинг ушбу баёнотни “нотўғри тушунилган” деб баҳолаши ва айбни Ташиевнинг номидан фойдаланган учинчи шахсларга (Бекболот Талгарбеков ва Эмилбек Узакбаев) юклаши ҳар доимгидек сиёсий ҳимоя усулидир. Бу ерда бир неча муҳим мақсадлар кўзланган:

•  Икки етакчилар ўртасидаги бевосита ихтилофни жамоатчилик кўзидан яшириш.

•  Ҳокимият ичидаги инқирозни “ёмон маслаҳатчилар” ёки “номдан фойдаланувчи фитначилар” зиммасига юклаш орқали асосий шахсларнинг обрўсини сақлаб қолиш.

Бу воқеа Ташиев учун “тизгинларни тортиб қўйиш” ва унинг атрофидаги гуруҳларга президентнинг мутлақ ҳокимиятини эслатиб қўйиш вазифасини ўтади.

Агар Ташиевнинг сиёсий фаолиятига чуқур назар ташланса, зафарлар ва зиддиятларга тўла сиёсий йўлни кўриш мумкин. Унинг 2012 йилда “Қумтор” конини давлат тасарруфига ўтказиш талаби билан Оқ уй панжараларидан ошиб ўтиши – унинг зиддиятли ва ваъдабоз сиёсатчи сифатидаги қиёфасини шакллантирган эди. Бироқ ҳокимият тепасига келгач, ушбу зиддиятли ёндашув кейинчалик давлат аппаратини бошқаришда қаттиққўлликка айланди.

2022 йилдаги Қирғизистон-Тожикистон чегарасидаги қуролли тўқнашувлар Ташиев учун энг катта синов бўлди. Чегара постларини олиб ташлаш бўйича келишув мухолифат томонидан “давлат манфаатларига хиёнат” сифатида баҳоланган бўлса-да, Ташиев буни узоқ муддатли тинчлик йўлидаги тактик чекиниш деб атади. Бу ерда манфаатлар тўқнашуви яққол кўзга ташланади: бир томондан халқнинг эътирозли ҳиссиётларини қондириш, иккинчи томондан эса, ҳарбий ва иқтисодий жиҳатдан оғир бўлган очиқ урушдан қочиш эди.

Жапаров маъмуриятининг аввал баёнот бериб, сўнгра уни инкор этиши давлат бошқарувида стратегик режалаштиришнинг заифлигидан далолат беради. Бундай “иккиланиш” давлат идоралари ўртасидаги ўзаро ишончга путур етказади. Агар Ташиев чиндан ҳам четлатилса, унинг назоратидаги куч ишлатар тизимларининг муносабати қандай бўлади? Бу савол Қирғизистон барқарорлиги учун энг катта муаммодир.

Матбуот котиби тилга олган Талгарбеков ва Узакбаев каби шахсларнинг ўртага чиқиши – ҳокимият ичида бир нечта таъсир доиралари мавжудлигини кўрсатади. Бир гуруҳ Ташиевни президентга рақиб сифатида тайёрлаётган бўлса, бошқа гуруҳ уни заифлаштириш орқали ўз молиявий манфаатларини ҳимоя қилишни кўзламоқда. Бу ерда гап фақат шахслар ҳақида эмас, балки мамлакатнинг молиявий захиралари ва хавфсизлик тизими устидан назорат ўрнатиш ҳақида кетмоқда.

Қирғизистон сиёсий тизими шахсларга ҳаддан ташқари боғланиб қолган. Давлат бошқаруви (қонун устуворлиги ва тизимли ишлаш) ўрнини шахсий садоқат ва келишувлар эгаллаши давлатни доимий равишда тўнтаришлар ва ички низолар ёқасига олиб келади. Ташиевнинг тақдири – бу нафақат бир амалдорнинг қисмати, балки бутун бошли бошқарув тизимининг аксланишидир.

Эндиликдаги воқеалар ривожи ёки жипслашув: Жапаров ва Ташиев ташқи хавфлар ёки ички мухолифатга қарши туриш учун ўз иттифоқларини қайта мустаҳкамлайдилар. Бунда Ташиевнинг ваколатлари бироз чекланиши, лекин у асосий ўйинда қолиши мумкин.

Ёки аста-секин четлатиш билан якун топади. Ушбу “тушунмовчилик” Ташиевни сиёсий майдондан суриб чиқаришнинг биринчи босқичи бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда куч ишлатар идоралар ичида бўлиниш ва янги сиёсий инқироз юзага келиши эҳтимоли юқори.

Қирғизистон президенти ва Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раҳбари атрофидаги бугунги мавҳумлик – давлат бошқарувида “икки ҳокимлик” тизими ўз умрини ўтаб бўлганидан далолат беради. Сиёсий қарорлар кимнинг манфаатига хизмат қилишидан қатъий назар, уларнинг очиқ ва мантиқий бўлмаслиги жамиятда хавотир ва гумонларни кўпайтиради.

Ташиев шахси атрофидаги баҳслар шуни кўрсатадики, мамлакатда сиёсий ислоҳотлар, яъни ҳокимиятни шахслардан институтларга ўтказиш жараёни ҳали амалга ошмаган. Расмий баёнотлардаги зиддиятлар эса, ҳокимият тепасидаги гуруҳлар ўртасидаги “тинчлик шартномаси” дарз кетганини англатади. Бундай вазиятда давлат манфаати шахсий амбициялардан устун қўйилмаса, оқибатлар нафақат Қирғизистон, балки бутун минтақа учун кутилмаган бўлиши мумкин.

Эй азиз Уммат фарзандлари!

Бугун Қирғизистон кўчаларида адолат излаб сарсон бўлган минглаб мусулмонларнинг дарди ягона: биз яшаётган тузум чириб битди! Бу тузум на ҳақиқатни ҳимоя қилди, на фақирнинг кўз ёшини аритди. У фақат бир гуруҳ манфаатпараст ва ҳақир кимсаларнинг ҳамёнини тўлдиришгагина хизмат қилмоқда.

Азиз Уммат фарзандлари!

Англаб етингки, шунчаки раҳбарларнинг алмашиши – нажот эмас! Юзлар ўзгаради, лекин зулм ўша-ўша. Чириган дарахтга сув қуйиб бўлмайди, уни фақат таг-томири билан суғуриб ташлаш керак!

Биз учун ягона нажот йўли фақатгина Шариат асосидаги Рошид Халифаликдир! Бу шунчаки орзу эмас, бу – илоҳий адолат намунаси ва золимларнинг заволи бўлмиш ҳақ тузумдир.

Бироқ аччиқ ҳақиқатга боқинг: биз ҳали ҳам тарқоқмиз!

Ҳар ким ўз доирасида, ўз шиори билан овора. Билингиз: парокандалик – бу заифлик, заифлик эса мағлубиятдир!

Бизнинг танловимиз ягона:

Ёки ягона мақсад атрофида мустаҳкам жипслашиб, онгли равишда ҳаракат қиламиз ёки яна ўн йиллар давомида хорлик ва зулм ичида яшашга рози бўламиз!

Тўхтанг ва ўйланг! Нажот фақат Исломда!

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا ۚ وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

– “Аллоҳнинг арқонини, жам бўлган ҳолингизда, маҳкам тутинг ва бўлинманг. Аллоҳнинг сизларга қилган неъматини эсланг: сизлар душман эдингиз, бас, У зот қалбларингизни бирлаштирди. Унинг неъмати билан биродарларга айландингиз. Сизлар дўзах жарининг ёқасида эдингиз, бас, У зот сизларни ундан қутқарди. Ана шундай қилиб Аллоҳ сизларга оятларини баён қилади, шоядки ҳидоят топсангиз”. (Оли Имрон:103)

Ҳаётуллоҳ

12.02.2026й