بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

ҚЎРИҚХОНА УМУМ МАНФААТИДАНДИР

 (“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Қўриқхона умум манфаатидандир

Одамлар умумманфаатлардан улар нима мақсадда бино қилинган бўлса, улардан ўша мақсадларда фойдаланишлари мумкин. Масалан, йўлдан дам олиш ёки савдо қилиш мақсадида фойдаланиш мумкин эмас. Чунки у бундай мақсадларда бино қилинмаган. Йўловчиларга ҳалақит бермайдиган даражада фойдаланилса, ҳечқиси йўқ. Яна бир мисол, фақат суғориш учун фойдаланиладиган дарёдан кема қатнови учун фойдаланиш мумкин эмас. Ҳар иккаласи учун ҳам ишлатиладиган Нил, Дажла, Фирот каби дарёлардан иккала мақсадда ҳам фойдаланиш мумкин.

Шунингдек, яйлов, масжид, денгиз каби умумманфаатларининг бир қисмини қўриқхона қилиб олишга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ.  

Пайғамбар с.а.в.:

لاَ حِمَى إِلاَّ لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ 

“Қўриқхона қилишга Аллоҳ ва Расулидан бошқа ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ”, деганлар. Бу ҳадисни Абу Довуд Саъб ибн Жусомадан ривоят қилган.

Арабларда қўриқхона аслида мана бундай бўлган: уларнинг бир бошлиғи серҳосил жойга қўнади-да, бир итни баланд жойда ҳурдиради. Унинг овози етиб борган жойни ҳамма тарафдан ўрайди, яъни қўриқхона қилади. Кейин у жойда бошқаларнинг ҳайвон боқишига йўл қўймайди. Ўзи эса, бошқаларнинг жойларида ҳам ҳайвонини боқаверади.

Қўриқхона “қўриқланадиган жой” деганидир. Рухсат этилганнинг зидди. Ислом келиб умумий мулклардан маълум қисмини қўриқхона қилиб олишни тақиқлади. Ҳадиснинг маъноси, мусулмонларнинг умумий мулкига алоқадор нарсани қўриқхона қилиб олишга Аллоҳ ва Расулидан бошқанинг ҳаққи йўқ, деганидир. Негаки, Аллоҳ ва Расулининг хоҳлаган жойини қўриқхона қилиб олишга ҳаққи бор.   Пайғамбар с.а.в. айрим жойларни қўриқхона қилганлар. Ибн Умар ривоят қилади:

أَنَّ النَّبِىَّ حَمَى النَّقِيعَ لِخَيْلِ الْمُسْلِمِينَ 

“Пайғамбар с.а.в. Нақиъни мусулмонларнинг отлари учун қўриқхона қилганлар”, бу ҳадисни Абу Убайд “Амвол”да ривоят қилган. Яъни Пайғамбар с.а.в. Нақиъ номли жойни қўриқхона қилганлар. У ер сув тўпланадиган, серҳосил жой бўлиб, Мадинадан йигирма фарсах узоқликда жойлашган. Одамларни у ердаги ўлик ерларни тирилтиришлари, яйловларни кўпайтириб, ҳайвонларни боқишлари ман қилинган. Чунки у ер Аллоҳнинг йўлида ғазот қиладиган отлар учун қўриқхонага айлантирилган.

Пайғамбар с.а.в.дан кейин халифалар ҳам айрим жойларни қўриқхона қилганлар. Умар ва Усмон умумий мулкнинг бир қисмини қўриқхона қилган. Бу иш саҳобалар орасида машҳур бўлишига қарамасдан ҳеч ким уни инкор қилмаган. Шунга кўра, у ижмоъдир.

(давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

31.03.2019й.