Жамиятдаги алоқалар
Жамиятдаги алоқалар
Судхўрлик
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Бугун деярли барча мусулмон ўлкаларидаги жамият капиталистик тузум асосида яшаяпти. Табиийки, ўзаро иқтисодий муносабатлари фойда зарарга асосланган. Муҳит шундай. Шу сабабли инсонлар наздида рибога асосланган банкларнинг бўлиши ҳаёт заруратларининг бири бўлиб кўриняпти. Чунки аксар мусулмонлар ўзларининг иқтисодий муаммоларини ечимини айнан шу банклар томонидан бериладиган фоизли қарзлар ёрдамида ҳал қилишга интилмоқдалар. Уй қуриш бўладими, савдоми, тўй қилишми ёхуд автомобиль сотиб олишми фарқи йўқ. Уларнинг наздида бу нарсаларни узоқ муддатга маълум фоиз эвазига бериладиган маблағ эвазига сотиб олиш маъқул иш бўлиб кўринмоқда, сабаби тежаб қолинган нақд пулни бошқа мақсадга сарфлаш имкони бу ишни янада жозибадор қилиб кўрсатмоқда. Бу иш шу даражага етдики, банклардан ташқари шахслар ҳам бу иш билан шуғулланиши оддий ҳолга айланди. Судхўрлик нафақат оддий ҳолга, балки фахрли ишга айланди. Ҳаттоки судхўрларнинг исми ҳурмат билан тилга олиниб, давраларнинг тўри уларники бўлиб қолди.
Жамиятдаги инсонлар эса, ўзлари моҳияти ва оқибатини англамаган ишга бошлари билан шўнғидилар, алоқалар фақатгина фойда олиш ва зарарни даф қилиш мақсадида шаклланадиган бўлиб қолди. Мусулмонлар ўзлари учун моддий жиҳатдан фойдаси тегадиган инсонларга ҳайру эҳсон қиладиган, маълум ҳақ эвазига омонатини сақлаб бериб, уларга нисбатан одоб-аҳлоқ доирасида чиройли, ростгўй муомала қиладиган бўлдилар. Жамиятда судхўрликни табиий натижаси бўлган иккиюзламачилик, фирибгарлик, ўзгани ҳаққини ейиш кенг қулоч ёйди. Мусулмонлар эса, ўзлари яшаётган жамият бу қусурлар сабабли тобора таназзулга юз тутаётганини, Охиратда эса, аламли азоб борлигини англамайдиган даражада тубанлашиб кетдилар. Бунинг ягона сабаби эса, улар ўзаро алоқаларидаги муаммоларига ечимни ўзлари учун бегона ва ботил ақидадан олишга уриниб, инсон муаммоларига энг тўғри ва қалбни хотиржам қилувчи ечимларни берадиган Ислом ақидасидан узоқлашганларидадир.
Рибо (судхўрлик) – одамлар меҳнати эвазига фойда олиш дегани. У меҳнатсиз даромад бўлиб, устига фоиз қўйилаётган маблағдан ҳеч қандай зиён кўрмаган ҳолда фойда олишдир. Жамиятни ичидан чиритиб инсонларни залолатга етакловчи судхўрлик каби қусурлар Исломда жуда чиройли ва оддий ҳал қилинган. Рибо (судхўрлик) йўқ қилинса, бугунги мавжуд банкларга ва судхўрлик билан кун кўрувчиларга ҳожат қолмайди. Чунки Исломда Байтулмолнинг ўзи қарз сўровчининг молдан фойдаланиш имконияти борлигини текшириб билганидан кейин фоиз қўймасдан қарз бераверади. Шариат миқдори оз ёки кўп бўлишидан қатъий назар судхўрликни қатъий тақиқлайди. Унинг пули аниқ ҳаромдир. Қуйидаги оятлар судхўрликнинг ҳаромлигига далилдир.
Аллоҳ Таоло айтади:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
– “Судхўр бўлган кимсалар (қиёмат куни қабрларидан) турмайдилар, магар жин чалган мажнун каби турадилар. Бунга сабаб уларнинг: “Бай (олди-сотди) ҳам судхўрликнинг ўзи-ку?” – деганларидир. Ҳолбуки, Аллоҳ байни ҳалол, судхўрликни ҳаром қилган. Бас, кимга Парвардигоридан мавъиза-насиҳат етгач (судхўрликдан) тўхтаса, у ҳолда аввал ўтгани ўзига ва унинг иши Аллоҳга (топширилади, яъни Ўзи хоҳласа афв қилар) ва ким (судхўрликка) қайтса, ўшалар жаҳаннам эгаларидир ва унда абадий қолажаклар”. (Бақара:275)
Яна Аллоҳ Таоло айтади:
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنْ الرِّبَا إِنْ كُنتُمْ مُؤْمِنِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَلا تُظْلَمُونَ
– “Эй мўминлар, Аллоҳдан қўрқинг ва агар чиндан мўмин бўлсанглар, судхўрлик сарқитларини тарк қилинг. (Яъни одамларга берган қарзларингиздан чиқадиган фойдани олманг). Энди, агар (фармонимизни) қилмасангиз, у ҳолда Аллоҳ ва пайғамбари томонидан бўлган урушни билиб қўйинг! Агар тавба қилсангиз, (дастмоянгиз) ўзингизга, золим ҳам, мазлум ҳам бўлмайсиз”. (Бақара:278,279)
Бундан кўринадики, рибо (судхўрликни)ни тарк этиш Исломий жамиятнинг ёки Исломий давлатнинг ё қарз берадиган одамнинг борлигига қараб қолган иш эмас. Рибо қатъиян ҳаромдир. Исломий давлат ё Исломий жамият ёки қарз берадиган одам бўладими, йўқми, уни тарк қилиш вожиб.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
22.06.2019й
