Пардоз, ясан-тусан маъносини ойдинлаштириб бериш ҳақидаги саволга жавоб
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Пардоз, ясан-тусан маъносини ойдинлаштириб бериш ҳақидаги саволга жавоб
Савол:
Фазилатли шайхимиз, Ассаламу алайкум ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ
Мен сизнинг яқин кишилар олдида шим кийиб юриш ҳақида у ношаръийдир деб ёзганингизни ўқидим. Лекин сиз унга бирон далил келтирмагансиз… Лекин сиз у ясан-тусанга киради дегансиз. Ҳолбуки биз ясан-тусан, пардознинг маъноси эътиборни тортадиган барча нарсадир, деб ўқиганмиз. Жамиятнинг пардоз, ясан-тусанга бўлган қараши эса бир юртда бошқа юртдагига нисбатан бошқача бўлади. Масалан хос ижтимоий ҳаётимизда яқинлар ўртасида шим кийиб юриш – менинг билишимча – эътиборни тортмайдиган нарса бўлади. Чунки хос ҳаётда ҳамма узун кўйлак ва шим кийиб юради, шунинг учун у эътиборни тортмайдиган бўлиб қолган, чунки ҳамма бизга ўхшаган. Шунинг учун кийиладиган либос ясан-тусанми ёки йўқми, яъни эътиборни тортадими ёки йўқми, буни ўзимиз яшаётган жамият белгилаб беради. Сиздан шунга ойдинлик киритиб беришингизни илтимос қиламан…
Сизга Аллоҳ яхшиликни мукофот айласин ва ёрдам берсин, сизни Ўз нусрати аҳли билан қувватласин.
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ.
Ясан-тусан, пардоз деб луғатда аёл ўз зийнатларини ва гўзалликларини эркакларга кўрсатишини айтилади. Лисонул арабда қуйидагилар келган: «التبرج ясан-тусан, пардоз: бегона одамларга зийнатни кўрсатиш бўлиб, у мазмум-қоралангандир, аммо ўз эрига кўрсатиши мазмум эмас». Қомусул муҳитда эса қуйидагилар келган: «تَبَرَّجَتْ аёл ясан-тусан, пардоз қилди: ўз зийнатини эркакларга кўрсатди». Мухтор сиҳоҳда эса қуйидагилар келган: «التبرج ясан-тусан, пардоз аёлнинг ўз зийнатларини ва гўзалликларини эркакларга кўрсатишидир.»… Мақойисул луғатда эса қуйидагилар келган: «(بَرَجَ): (البروز яққол кўриниб туриш) ва (الظهور пардоз)…, التبرج ҳам шундан бўлиб, аёлнинг ўз гўзалликларини кўрсатишидир». «البروز Кўрсатиши» ва «الظهور яққол кўриниб туриши» деган сўзлардан зийнатнинг гўё у эркакларга ўз жилоси билан жилваланиб тургандек эътиборни тортадиган бўлиши тушунилади. Шаръий маъно эса бундан бошқачадир. Чунки масалан Аллоҳ Субҳанаҳу бундай деди:
وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ
«Яна яширган зеб-зийнатлар билинсин учун оёқларини (ерга) урмасинлар!» [Нур 31]
Демак аёл ҳаракатланишида оёғини ерга қаттиқ урмаслиги керак, у юрган пайтда оёғига таққан тақинчоқ овозини чиқаришдир, натижада эркак аёлнинг кийим остида болдирига зийнат тақиб олганини билади. Буларнинг барчаси пардоз-андоз луғатда ва Шариатда эътиборни тортадиган зийнат маъносини билдиришини англатади.
Энди мана шу маънони хос ҳаётда маҳрам бўлмаган яқинлар олдида – улар Шариат маъқуллаган ҳайит байрамига ўхшаган ҳолатларда ўз яқинларига совға-салом қилиш каби қариндошчилик алоқасини боғлаш учун уйларга келишган пайтда – шим кийиб юришга татбиқ этадиган бўлсак, агар уни устидан шимнинг икки сон юқорисидаги очиладиган қисмини ёпиб турадиган узун кўйлаксиз кийиб олса у эътиборни тортадиган бўлади. Чунки аёл шим кийиб олган бўлса ва икки сондан юқоридаги очилиш қисми кўриниб турса бу аёл эътиборни тортадиган бўлади. Аммо агар кўйлак шимнинг икки сондан юқоридаги очилиш қисмини ёпиб турадиган бўлса ноодатий ҳолатларни мустасно қилганда одатда эътиборни тортмайди.
Хос ҳаётда маҳрам бўлмаган яқинлар олдида шим кийиб юриш пардоз-андоз эканлиги айтилган бирон насснинг келган бўлиши зарур эмас, балки юқоридаги далилларда пардоз-андоз воқеси, унинг нима эканлиги айтилган. Бу шимнинг икки сондан юқорисидаги очилиш қисмини ва шунга ўхшаш жойни ёпиб турадиган кўйлаксиз шим ва блуза (енгил матодан тикилган кофта)га ҳам тўғри келади. Шунинг учун саволнинг жавобида қуйидагилар келган эди: «Шим кийиш пардоз-андоз, зийнатланишга киради, шунинг учун маҳрам бўлмаган яқинлар олдида – улар қариндошчилик алоқасини боғлаш учун ёки ҳайит билан табриклаш учун келишган пайтда – шим билан кўриниш жоиз бўлмайди…». Демак жавоб шимни ва блузани кийиш, яъни устидан кўйлак киймай кўрсатиб кийиш ҳақида бўлган эди. Бу жавоб баъзи опа-сингилларимизга тушунарсиз бўлгани учун улардан баъзилари бу мавзуни тиниқлатиб беришни сўрашди, шунинг учун қуйидаги жавобни ҳам юборган эдим:
«Ҳизб сайтида уйда маҳрам бўлмаган яқинлар олдида шим кийиб юриш ҳақида нашр қилинган нарса шуки, у зийнатланиш, пардоз ҳисобланади, демак уларнинг олдида жоиз бўлмайди… Агар шим очиқ бўлса, яъни шим ва блуза, чунки шим очиқ кўриниб турса бу ҳолатда зийнатланиш ҳисобланади. Шунинг учун уни уйда маҳрам бўлмаган яқинлар олдида – улар масалан ҳайит байрамларида қариндошчилик алоқасини боғлаш учун келишган пайтда – кийиб юриш жоиз бўлмайди. Аммо агар шим устидан уни ёпиб турадиган ёки ундан катта қисмини ёпиб турадиган ва эътиборни тортмайдиган юбка кийилса ўзининг уйида маҳрам бўлмаган яқинлар олдида зийнатланиш бўлмайди, жавоб шу…».
Саволдан унинг соҳиби мана шу жавоб билан танишиб чиқмагани аниқ кўриниб турибди.
Табиийки бу жавоб умумий ҳаёт ҳақида эмас, уйлардаги ҳолат ҳақидадир. Чунки умумий ҳаётда кийиладиган либос маълумдир. Унда қуйидаги уч иш бўлиши вожиб: авратни ёпиш, пардоз ва зийнат бўлмаслиги ва шаръий жилбоб бўлиши. Биз буни олдин бошқа жавобларда батафсил баён қилганмиз.
Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рашта
22 сафар 1436ҳ
14 декабр 2014м
