بسم الله الرحمن الرحيم

МУЛККА ЭГА БЎЛИШНИНГ ТЎРТИНЧИ САБАБИ

Давлат ўз молидан фуқароларга бермоғи

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Биз аввалги мақолаларимизда мулкка эга бўлишнинг Меҳнат, Мерос ва Яшаш учун молга бўлган эҳтиёж бўлимларини кўриб чиқдик. Бугунги мавзуимизда Давлат ўз молидан фуқароларга бермоғи борасидаги маълумотларни тақдим этамиз.

Фуқаролар ўз эҳтиёжларини қондиришлари ёки мулкларидан фойдаланишлари учун давлат уларга байтулмолдан мол бермоғи ҳам мулкка эга бўлиш сабабларидандир. Эҳтиёжларини қондириш учун, дегани ерларига экин экиш учун ёки қарзларини тўлашлари учун мол берилиши деганидир. Умар ибн Хаттоб Ироқдаги деҳқонларга қайтариб олмасликка мол бериб, бу билан уларнинг ерларига экин экишларига ёрдам берган ва эҳтиёжларини қондирган эди.

Жамоатнинг бир киши мулкидан фойдаланишга эҳтиёж сезиши эса, давлат ўзининг фойдаланилмай бекор ётган мол-мулкларидан уммат аъзоларига мулк қилиб берганда юз беради. Бунда давлат эгаси йўқ ерларнинг бир қисмини бўлиб беради. Расулуллоҳ с.а.в. Мадинага келганларида қилганлари каби. Ўшанда Зубайрга, Абу Бакр ва Умарга ер ажратиб берган эдилар. Зубайрга оти югурганча жойни Нақиҳнинг ўлик ерларидан бўлиб берганлар, унга дарахтлар ва хурмолари бор ердан ҳам ажратиб берганлар, пайғамбаримиздан кейин хулафои рошидинлар ҳам мусулмонларга ер бўлиб беришган. 

Давлат бир шахсга бўлиб берган бу ер унинг мулкига айланади. Чунки жамоат фойдаланиш, шахсни жамиятга фойда келтирадиган меҳнат билан таъминлаш, унинг зеҳний ва жисмоний қувватини жамоат манфаатларига хизмат қилдириш учун шу мулкчиликка муҳтождир. Иқто (бўлиб бериш) сўзининг бу ерда ишлатилиши фиқҳий ва луғавий маънода ишлатиш бўлиб, Исломда мавжуд бўлмаган феодал тузумга алоқаси йўқ.

Давлат шахсларга берадиган нарсалар жумласига жангчиларга тақсимланадиган ўлжалар ва эгалик қилишга имом (халифа) рухсат берган хос ўлжалар ҳам киради.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

07.12.2018