Асосий муаммонинг ечими
بسم الله الرحمن الرحيم
Асосий муаммонинг ечими
7 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
“Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар“. (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
“Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим“. (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
“Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз“.(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсонга куллий фикр беришлик асосий муаммонинг ечими ҳисобланади. Бу ерда дунё ҳаётидан олдин нима бор эди ва дунё ҳаётидан кейин нима бўлади деган нарсаларнинг тафсилотига киришишликнинг ҳожати йўқ. Бу фикр пойдеворни шакллантиради, инсон унинг устига ўзининг ҳаёт ҳақидаги фикр ва тушунчаларини қуради, шунга кўра ҳатти-ҳаракатини шакллантиради.
Биз топган ечимдан Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг инсониятга бир қанча Элчиларини юборганлиги келиб чиқади. Уларнинг вазифалари Роббиларининг буйруқларини инсониятга етказиш бўлиб, унга кўра инсонлар ўз ҳаётларини тартибга солишлари керак эди. Бу эса Аллоҳ Таолонинг розилигига эришишдек бахтга эга бўлишликка олиб келади.
Муҳаммад ибн Абдуллоҳ (с.а.в.) Пайғамбарларнинг охиргиси бўлиб, у олиб келган шариат якунловчи, шу билан бирга ўзидан олдинги келган шариатларни бекор қилди. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг сўнгги шариати Қуръон ва Суннатда ҳамда улардан келиб чиқадиган Қиёс ва Ижмода жамланган. Бу тўрт шаръий манба инсониятга Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в тарафидан етказилган. Улар атрофимизни ўраб турган дунё ҳақида тўғри тушунчаларни ўз ичига олади, мавжудотлардан бошлаб, шариат қонунлари нуқтаи назаридан одамларнинг ҳатти-ҳаракатларини баҳолаш билан якунланади. Ва охир-оқибат, буларнинг ҳаммаси инсонни бахтли қилишга ундайди. Барча исломий тушунчалар ва меъёрларни рози бўлиб уларни қабул қилиш орқали инсон ўз ҳаётида тўла қониқиш ҳосил қилишга эришади. Агар инсон тўғри тушунчаларни ташиб, ўз ишларини шариат қонунларига мувофиқ равишда ташкил қилар экан, у бу дунёда мамнун ва бахтли бўла олгани каби охират дунёсидаги бахтга ҳам сазовор бўлади. Чунки у бу амаллари орқали дўзахдаги жазолардан узоқлашиб, жаннат неъматларига яқинлашади.
Инсонда исломий тушунчалар қанчалик чуқур томир отган бўлса, ўзини Шариат қонунлари билан қанчалик кучлироқ боғласа, ҳаётида мусибатлар, қашшоқлик, очлик, муҳтожлик, оғриқлар мавжуд бўлса ҳам у бу ҳаётдан қониқишни, бахтни ҳис қилади. Буларнинг ҳаммаси инсонга яхшиликка айланиб келади ва у буларнинг ҳаммасини итоаткорлик билан қабул қилади, чунки бу дунё ҳаёти имтиҳон эканлигини тушунади.
Аллоҳ Таоло шундай дейди:
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي كَبَدٍ
“Батаҳқиқ, Биз инсонни машаққатда яратдик“. (Балад:4)
Буни тасдиқлаш учун шуни қўшимча қилиб дейди:
وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ
“Биз сизларни яхшилик ва ёмонлик ила имтиҳон учун синаймиз ҳамда бизгагина қайтарилурсиз“. (Анбиё:35)
Яна Аллоҳ Таоло шундай дейди:
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ
“У ўлим ва ҳаётни сизларнинг қайсиларингиз амалда яхшироқ эканлигингизни синаш учун яратгандир. У азиз ва ўта мағфиратлидир“. (Мулк:2).
Инсон иймонининг кучига қараб синовларга йўлиқади. Агар унинг иймони заиф бўлса, синов енгил бўлади. Иймони кучли бўлса, шунга кўра имтиҳон каттароқ бўлади, мукофот ҳам шунга яраша кўпроқ бўлади. Инсоният орасида энг кўп имтиҳонга йўлиққанлар — бу Пайғамбарлар, улардан сўнг сиддиқлар ва уларга эргашганлар.
Инсон еб-ичиш, кайфу-сафо қилиш, сарой ва қасрлар қуриш учун яратилган деб ўйлашлик нотўғри. Бу фақат яшаш учун бир восита холос, ҳаётнинг мақсади эмас. Аллоҳ Таоло ҳар бир инсоннинг ризқини белгилаб қўйган. Қандай қилиб шу ризқни қўлга киритиш учун бўлаётган ҳаракатда инсоннинг бу дунёда яшашдан мақсади ва ҳаётидаги асосий муаммонинг ечими яширинган деб ўйлаш мумкин? Аслида бу ҳаётдаги ҳар бир инсоннинг ташвиши, ғами Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг розилигига эришишдир. Чунки инсон фақат шундагина бахт ва ютуққа эришиши мумкин, Аллоҳ Таолонинг норозилиги ва ғазаби эса муқаррар равишда инсонни балоларга гирифтор қилади, уни умидсизликка олиб келади.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди :
أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ
“Наҳотки, Бизнинг сизни яратишимиз беҳуда бўлган ва сиз Бизга қайтарилмасиз, деб ҳисобласангиз?!” (Мўъминун:115)
Яна У шундай дейди:
أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَن يُتْرَكَ سُدًى
“Инсон беҳуда тарк қилинишнинг ҳисобини қилурми?” (Қиёмат:36)
Инсон вақтичоғлик қилиш учун яратилмади, балки у санаб бўлмайдиган даражадаги кўрсатган барча марҳамати учун АллоҳТаолога шукр келтириши лозим. Хўш, нега инсон ҳаётидаги энг муҳим нарсаларни жой-жойига қўйиш учун нима учун яратилганини ва қаерга қайтиб келишини ўрганмаслиги керак?
فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى
“Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида, ким ҳидоятимга эргашса, адашмас ва бадбахт бўлмас“. (Тоҳа:123)
Тўғри йўлга эргашишлиги учун:
قُلْ إِنَّ هُدَى اللّهِ هُوَ الْهُدَىَ وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ
“Сен: “Албатта, Аллоҳнинг ҳидояти ҳақиқий ҳидоятдир. Одамларнинг Роббисига таслим бўлишга амр қилинганмиз“, деб айт“. (Анъом:71)
Ким Аллоҳнинг йўлига эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Бундан келиб чиқиб бу оятнинг муқобили — ким Аллоҳнинг йўлига эргашмаса, у адашган ва бадбахт кимсадир. Бошқача қилиб айтганда, инсонларнинг адашишлиги ва азобланишининг сабаби, уларнинг нафсу-ҳаволарига эргашишлигидадир.
Инсоннинг асосий муаммосини тўғри ва оқилона ечими Муҳаммад с.а.в олиб келган шариатда деб айтиб ўтдик. Келгуси мавзуларда Муҳаммад с.а.в олиб келган шариат инсоннинг асосий муаммосига жавоб бериб, иккинчи даражали муаммоларга қандай ечим берганини кўриб чиқамиз, инша Аллоҳ.
Ундан ташқари инсоннинг бу ҳаётда мавжудлиги ва уни ўраб турган барча нарсалар, унинг ўзидан олдинги ва ўзидан кейинги нарсалар билан чамбарчас боғланган.
Инсон ҳаётидаги асосий муаммонинг ечимидан ажралган ҳолда яшаб фаолият кўрсатар экан, турли хил муаммоларга дуч келади. Кейин, табиийки, ҳар бир амални бажарар экан, “нима учун?“, “нима мақсадда?“ деб унга тинчлик бермайдиган саволларни келтириб чиқараверади. Бу — иккинчи даражали муаммоларининг келиб чиқиш илдизи ҳисобланади.
Инсон, ҳаёт ва коинот бир-бири билан ҳамда буларнинг ҳаммасидан илгари аввалдан бор нарса билан чамбарчас боғланган. Бу алоқа бу объектларнинг барчасининг яратилишида ифодаланади. Ҳамда бутун атрофимизни ўраб турган нарсалар бу ҳаётдан кейинг нарсалар билан боғлиқ, чунки инсон ўлимдан кейин қайта тирилади. Бундан ташқари, Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва қайтариқларида ифодаланган бошқа боғлиқликлар ҳам мавжуд. Улар инсоннинг ҳаётида амаллари чизиғини ёки унинг турмуш тарзини белгилайди ва унинг ҳар бир амалини Қиёмат куни билан боғлайди.
Шундай қилиб, инсон бу дунёда Аллоҳ Таолонинг буйруқларини бажаришлиги учунгина мавжуддир. Агар у буни қилмаса, унда:
- у ҳаёти ва фаолиятини асосий муаммонинг ечимидан ажралган ҳолда олиб боряпти;
- унинг ҳаётида иккинчи даражали муаммолар келиб чиқади;
- ҳар бир амални бажарар экан, “нима учун?“, “нима мақсадда?“ деган саволлар уни қийнайверади.
Биз бу муаммоларни батафсил кейин кўриб чиқамиз ва Ислом бу муаммоларга қандай ечим берганини кўрсатиб ўтамиз.
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
