Асосий муаммонинг ечими
بسم الله الرحمن الرحيم
Асосий муаммонинг ечими
3 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсоннинг асосий муаммоси нима ва унинг ечими ҳамда унинг қачон тўғри бўлишлиги ҳақида гапириб ўтдик. Энди инсоннинг иккинчи даражадаги муаммолари қаердан келиб чиқишини ўрганамиз.
Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари ундаги узвий эҳтиёж ва ғаризалари туфайли келиб чиқади, қачонки:
- узвий эҳтиёж ва ғаризаларни қондирмаса;
- уларни нотўғри қондирса;
- уларни ғайритабиий қондирса.
Қачонки инсонда узвий эҳтиёж ва ғаризалардан бири қўзғалганда бу уч ҳолат ҳар қандай инсонда кузатилиши мумкин. Тўртинчи вариант эса инсондаги асосий муаммони ечилишига кўра узвий эҳтиёж ва ғаризаларни тўғри равишда қондирилишидир. Бундай тўғри қондиришлик ортидан инсонда муаммо ва безовталик туғилмайди. Ва охирги, бўлиши мумкин бўлган бешинчи вариант — агар инсонда қайси бир узвий эҳтиёж ва ғаризанинг тури қўзғалмаса, унда уни қондириш эҳтиёжи ҳам бўлмайди, чунки унда муаммо ва қийинчиликлар мавжуд эмас.
Шу ўринда савол туғилиши мумкин, муаммо ва қийинчиликларнинг борлиги ўз узвий эҳтиёж ва ғаризаларини қўзғалган пайтда қондирмаган инсонлар билан боғлиқми? Унда нима учун инсон фитратини қондирмаслик ҳақиқати уни қондиришлик, аммо нотўғри ёки ғайритабиий усулда қондиришлик ҳақиқати билан бир хил равишда кўриб чиқилмоқда?
Бу ажойиб инсон қандай яратилганига боқиб бу саволнинг жавобини топасиз. Инсон асосий муаммосини тўғри ечиб, узвий эҳтиёж ва ғаризаларини унинг асосида тўғри қондирмас экан, у ҳақиқий бахтга эриша олмайди. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:
وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Ким Менинг эслатмамдан юз ўгирса, бас, албатта унинг учун танг – бахтсиз ҳаёт бўлур…" (Тоҳа:124)
Биз гапириб ўтган нарсаларни кўплаб оятлар ва шаръий матнлар тасдиқлайди.
Ҳа, дарҳақиқат, бу ерда эътироз туғилиши мумкин, далилларнинг бундай турлари мусулмонлар ичида тарқалади ва бу фақат илоҳий шаръий матнлар ва манбаларга ишонганларга таъсир ўтказиши мумкин. Мусулмон бўлмаганларга узвий эҳтиёж ва ғаризаларини қондирадими ёки йўқми, бундай қатъий назар, уларнинг бахтсиз эканлигини қандай тушунтириш мумкин?
Бу саволнинг жавоби узвий эҳтиёж ва ғаризаларнинг моҳияти билан боғлиқ. Шак-шубҳасиз, узвий эҳтиёж ва ғаризаларни қондиришлик билангина хотиржамликка эришилмайди. Етишмаётган яна бир жиҳат бор. Бу нарса шундай изоҳланади, қондиришлик икки хил йўл билан амалга оширилади:
- Инсон ғариза ва эҳтиёжини тўла қондирганда, масалан, тўйиб овқатланганда;
2. Қондиришликда ёки тийилишликда асосий муаммони тўғри ечишни талаб қиладиган аниқ бир йўлга эргашади, бу ерда у ўз эҳтиёжларини қондирдими йўқми, бунинг фарқи йўқ. Чунки бу йўл орқали инсоннинг қалби хотиржамликни топади.
Мисоллар келтирамиз:
Инсон умри давомида бойлик тўплашга интилади ва бунга бор кучини сарфлайди. Қачонки узоқ вақт кутилган бойликни қўлга киритса, дастлаб қандайдир завқни ҳис қилади, аммо бир қанча вақт ўтгандан сўнг "Нима учун?" деган саволни келтириб чиқарадиган бўшлик ҳиссиёти пайдо бўлади. Бу муқаррар равишда ҳаётидаги асосий муаммони тўғри йўл билан ҳал қилмаган, бунга оқилона ёндашиб ўз узвий эҳтиёжлари ва ғаризаларини қондиришликни бу асосий муаммони ҳал қилиш билан боғламаган ҳар бир инсон билан бўлиб ўтади.
Айнан шу нарса инсоннинг изтиробларига сабаб бўлади, бу ерда унинг узвий эҳтиёж ва ғаризаларини қондирдими ёки йўқми, қондиришликни нотўғри ёки ғайритабиий қилдими, бунинг аҳамияти йўқ. Қачонки инсон ўз фитратини тўғри йўл билан, яъни қондиришликни асосий муаммонинг ечими асосида бажармас экан, ундаги бу ҳолат давом этаверади.
Юқорида зикр этилганга кўра, инсонни хотиржамлик ва барқарорликка олиб борадиган инсоннинг фитратини ягона тўғри қондиришликка фақат уч усул орқали эришиш мумкин:
- агар инсон қондиришликни маълум бир усул бўйича, яъни Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва қайтариқлари асосида бажарса;
- агар бу услуб инсоннинг асосий муаммосининг ечими билан боғлиқ бўлиб, бу услуб инсоннинг асосий муаммоларига жавоб бериш натижасида топилса;
- агар қониқтиришнинг бу услуби доирасида аниқ бир мақсад — Аллоҳ Таолонинг розилигига эришиш кўзланса.
Шу ҳолатларда инсон фитратини қондирса ҳам, қондиришликдан тийилган тақдирда ҳам қалби хотиржамлик топади. Масалан, рўза тутган киши ейиш ва ичишликдан тийилар экан, муқаррар очликни ҳис қилади. Аммо у бу ҳолатида хотиржам ва мамнун, чунки унинг қондиришлик ва тийилишликдаги амаллари Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва қайтариқлари ҳамда ҳаётидаги асосий муаммонинг ечими билан чамбарчас боғлиқ. У узвий эҳтиёж ва ғаризаларини қондиришликда ёки уларни қондиришликдан тийилганда маълум бир мақсадни кўзлайди. У ўз Яратувчисини рози қилишга интилади, шунинг учун унинг қалби хотиржамлик ва хурсандчиликни ҳис қилади.
Бундан келиб чиқади-ки, инсонга ўз узвий эҳтиёж ва ғаризаларини қондиришни тартибга солишга яроқли мукаммал тузумни бериш керак. Тузум инсоннинг асосий муаммосини ечимидан балқиб чиқиши ва унинг ҳар бир эҳтиёжини алоҳида-алоҳида қондиришнинг муайян усули билан таъминлаши керак ва шундагина инсоннинг барча иккинчи даражали муаммолари ўзининг ечимини топади.
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
