Асосий муаммонинг ечими
بسم الله الرحمن الرحيم
Асосий муаммонинг ечими
4 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсоннинг табиатидаги ғаризаларнинг қарама-қарши кўринишлари мавжудлигига эътибор қаратиш лозим. Муаммо шундаки, бу кўринишларнинг қандайдир фарқли белгилари йўқ. Бўлганда эди, унинг ёрдамида бир ғаризанинг ўрнига бошқа ғаризани қондиришни афзалроқ кўриш мумкин эди. Бу ўринда инсон ўзини чалкаштириб қўяди — қайси ғаризанинг турини бошқа ғаризаларнинг турига нисбатан қониқтириш афзалроқ, ёки қайси бирини кечиктириши, ёки қониқтиришдан умуман воз кечиш мумкин? Яна бир вариант бор, иккала ғаризани ҳам қондиришликдан воз кечиш, унда инсоннинг изтироблари давом этаверади. Ва инсон бир вақтнинг ўзида иккала кўринишни ҳам қондира олмайди. Бундай ҳолатда инсон нима қилиши керак?
Бир ғаризанинг қарама-қарши бўлган икки кўринишини мисол тариқасида келтириш мумкин — ўз манфаатини ўйловчи — худбинлик ва ўз манфаатидан воз кечиб бошқаларга ғамхўрлик қила олишлик, бахиллик ва сахийлик ва ҳоказо. Бундай ҳолатда инсонда иккиланиш- тараддуд пайдо бўлади. Айни дамда унга амалнинг тўғрисини қилиши керак бўлади. Амалнинг тўғриси фақатгина инсоннинг асосий муаммосини тўғри ечимидан келиб чиқади.
Кўп инсонларнинг "Нима учун?" деган саволдан бўйин товлаганини кўрасиз. Ундан ташқари, мақсадга эришгандан сўнг, масалан, мактабда ўқишни битиргандан сўнг (ёки ўзимиз уни ташлаб қўямиз) янги мақсад пайдо бўлади — олий ўқув юртига кириш. Олийгоҳни битиргандан сўнг яна "Кейингиси нима?" ва "Нима учун?" деган савол пайдо бўлади. Ундан сўнг биз яна ўқишни давом эттириш ёки ҳаётимизни йўлга солиш учун иш топишга қарор қиламиз. Бу мақсадга етгандан сўнг яна бизда савол пайдо бўлади "Энди нима қилиш керак?" Бунга уй, оила, болалар, уларнинг тарбияси, таълим олиши, уларни таъминлаш, оила фаровонлиги, даромад деган жавоб бўлиши мумкин. Натижада бу истаклар ва интилишларни ўлим деган нарса тўхтатиб қўйиши мумкин. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг ушбу сўзларига диққатингизни қаратинг:
ذَرْهُمْ يَأْكُلُواْ وَيَتَمَتَّعُواْ وَيُلْهِهِمُ الأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
"Уларни тек қўй, еб ичиб, ҳузурланиб, умидлар ила машғул бўлиб юраверсинлар. Бас, тез кунда билурлар". (Ҳижр:3)
Наҳотки инсон шу мақсадда яратилган бўлса? Ёки ким бўлишидан қатъий назар, ҳоҳ у Охират учун тайёргарлик кўраётган инсон бўлсин, ҳоҳ бу дунёси биринчи ўринда турган инсон бўлсин, бирдек кун кечириш учун зарур бўлган маблағларми?
Эътибор беринг, Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло кофирларга қандай баён қиляпти:
وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَّهُمْ
"….Куфр келтирганлар ҳузур қилурлар ва чорва ҳайвонлари егандек ерлар ва дўзах уларнинг жойидир. (Муҳаммад:12)
Бу оят маъносининг бошқа томони, инсон бу дунё неъматларидан баҳраманд бўлиб еб-ичиши мумкин, фақатгина ҳайвонга ўхшамаслиги назарда тутиляпти. Бу ерда масала узвий эҳтиёж ва ғаризаларни қондиришлик эмас, балки қайси йўл билан қондиришликдадир. Инсон ўз эҳтиёжларини ҳаётдаги асосий муаммонинг ечимидан келиб чиқиб туриб қондирсагина тўла қондиришга эришган бўлади. Шундагина инсон бу ҳаётдаги мақсадга етган бўлади ва уни иккинчи даражали муаммолар безовта қилмайди.
Масаланинг бошқа томонини — инсоннинг модда эканлигини кўриб чиқамиз.
Инсоннинг сезги аъзолари орқали ҳис қилинадиган нарсаларнинг барчаси моддийдир. Аммо кўриб чиқишимиз керак бўлган нарса — атрофимизни ўраб турган моддийликми ёки инсоннинг ўзиними фарқи йўқ — ҳаммаси Аллоҳ Таоло тарафидан яратилган. Бу эса бутун моддийликни Яратувчи билан алоқасини ташкил этади. Ва бу нарса руҳ деб аталади. Бу руҳ кимда бўлиши мумкин? Бу алоқани англаб етишга ким қодир? Фақатгина Бутун Оламларнинг Яратувчиси Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолога иймон келтирган кишигина; ким Аллоҳ Таоло билан алоқасини англаб етса, ўша инсонда руҳ бўлади. Атрофимизни ўраб турган ҳамма нарсаларни Яратувчи тарафидан яратилгани нуқтаи назаридан қараш руҳий жиҳат деб аталади. Нарсаларга бу тарзда мулоҳаза қилишга уни англаб етган ҳар қандай киши қодир бўлади.
Инсон ҳар битта амалини содир этаётганида уларни Аллоҳ Таоло белгилаган ўлчовларга кўра, яъни шаръий қонунлар — Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва қайтариқлари асосида тўғрилаб бориши учун у ўзини Аллоҳ Таоло билан алоқасини ҳис қилиб туриши керак бўлади. Инсон атрофини ўраб турган нарсалардан фойдаланар экан, уларни Аллоҳ Таоло тарафидан яратилганини ҳисобга олиши керак. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло инсонларни ўраб турган нарсалардан Унинг буйруқ ва қайтариқларидан ташқарига чиқмасдан фойдаланиши учун барча нарсаларни унга бўйсундириб берди. Ҳаётга нисбатан бундай қарашга эга бўлган киши ўзининг узвий эҳтиёж ва ғаризаларини Аллоҳ Таоло билан алоқасини ҳис қилган ҳолда Шариат қонунларига кўра қониқтиришни бошлайди. Инсон шу тариқа Аллоҳ Таолонинг розилигига эришиш йўлига ҳаракат қилиб ҳидоят йўлига киради, чунки у фақатгина шу тарздагина ҳаётининг мазмунига эга бўлади. Бу эса инсоннинг ҳаётидаги асосий муаммосини ечиш ортидан келиб чиққан ҳаётга нисбатан пайдо бўлган нуқтаи назарига айланади. У ҳар қандай амални бажарар экан, унинг ортидан ўзи излаган қийматга эга бўлади. Инсон ҳаётида ўзи интилаётган олий мақсад пайдо бўлади. Ва буларнинг барчасидан кейин, бу ҳаётдан ниманидир олиб ёки қандайдир натижаларга эришиб инсон "нима учун?" деган саволни беришдан тўхтайди. У ўзининг фитрати табиатида — узвий эҳтиёж ва ғаризаларидан келиб чиққан иккинчи даражали муаммоларидан халос бўлади.
Шу тариқа, "Инсонга Инсон, Ҳаёт ва Коинот ҳақида умумий фикр беришлик унинг ҳаётидаги асосий муаммосини ечиш демакдир. Қачонки асосий муаммо ўз ечимини топса, иккинчи даражали муаммолар ҳам ўз ечимини топади" деган сўзларининг тасдиғини топамиз.
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
