Дорул куфр ва дорул Ислом
Дорул куфр ва дорул Ислом
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Дорун деб луғатда ўрин, маскан, юрт, қабилага нисбатан қўлланади. Дорул ҳарб деб душман ерини айтилади. Кофирларнинг яшаб, куфр билан ҳукм юритишадиган юртлари дорул ҳарб ва дорул куфр эканлигида ихтилоф йўқ. Шунингдек мусулмонлар ўлжа қилиб олган ва ҳали Ислом ҳукмларини ўрнатишмаган жанггоҳ ернинг ҳам – гарчи бу ер мусулмонлар қўли остида бўлса ҳам – дорул ҳарб ва дорул куфр эканида ихтилоф йўқ. Шунинг учун фақиҳлар «Агар дорул ҳарбда ғаниматлар тақсимланса ўз улушини олган кишининг бу улушни сотиб юбориши ва бошқа нарса билан тасарруф қилиши жоиздир», деганлар. Дорул ҳарб ва дорул куфр битта маънода бўлиб душман мамлакатига ва жанггоҳ ерга нисбатан қўлланилади. Шунингдек дорул Исломнинг Ислом ҳукмига бўйсунадиган ва мусулмонлар ҳукм юритадиган юртлар эканлигида ҳам ихтилоф йўқ. Бунда бу юртлар аҳолиси мусулмон ёки зиммий бўлишининг фарқи йўқ. Фақиҳлар яна «дорул куфр унда Ислом ҳукмлари зоҳир бўлиши билан дорул Исломга айланади» дедилар. Лекин фақиҳлар дорул Исломнинг нима билан дорул куфрга айланиши ҳақида ихтилоф қилдилар. Айрим мужтаҳидларнинг айтишича, дорул Ислом қуйидаги уч шарт билангина дорул куфрга айланади. Биринчиси: унда куфр ҳукмларининг зоҳир бўлиши. Иккинчиси: дорул куфрга чегарадош бўлиши. Учинчиси: унда биронта мусулмон ҳам, мусулмонлар омонлик берган биронта зиммий ҳам қолмаслиги. Бу гап бирон далилга асосланмаган, балки дор (диёр) воқесини сифатлашдир, холос. Зеро кўриниб турган нарса шуки, мусулмонлар билан кофирлар ўртасида жанг юз бериб, кофирлар мусулмонлар ерини босиб олса ва бу ерда уруш давом этса, мана шу ҳолатда дорул Ислом дорул куфрга айланди, деб ҳисобланади. Баъзи мужтаҳидлар эса, дорул Ислом унда куфр ҳукмлари зоҳир бўлиши билан дорул куфрга айланади, деган фикрни билдирдилар. Бу гапга асос шуки, биз дорул Ислом ва дорул куфр, деб дорун сўзини Исломга ва куфрга изофа қилиб (қўшиб) айтар эканмиз, дорун сўзи Ислом зоҳир бўлгани сабабли Исломга изофа қилиб айтилади ёки куфр зоҳир бўлса куфрга изофа қилиб айтилади. Бу худди жаннатни дорус салом, дўзахни дорул бавор, деб айтилганига ўхшайди. Жаннатда саломатлик бўлгани учун уни дорус салом дейилса, дўзахда бавор (ҳалокат) борлиги сабабли дорул бавор дейилади. Ислом ва куфрнинг зоҳир бўлиши бу иккисининг ҳукмлари зоҳир бўлиши билан бўлади. Демак, диёрда куфр ҳукмлари зоҳир бўлса, бу диёр дорул куфрга айланган бўлади. Натижада дорун сўзини куфрга изофа қилиб айтиш тўғри бўлади. Шунинг учун диёрда Ислом ҳукмлари зоҳир бўлса, бу диёр дорул Исломга айланади. Бунда бошқа шартга ҳожат йўқ. Бунинг акси бўлиб диёрда куфр ҳукмлари зоҳир бўлса, бу диёр дорул куфрга айланади.
Модомики, бу иш диёр воқесига тааллуқли экан, демак, диёрнинг дорул куфрга, яъни дорул ҳарбга чегарадош бўлиши ёки бўлмаслиги масаласини эътиборга олиш ноўрин. Чунки исломий юртларнинг ҳаммаси дорул ҳарб, яъни дорул куфрга чегарадош бўлган. Шунга қарамай, улар саҳобалар ижмоси билан дорул Ислом ҳисобланган. Агар ана шу нарса шарт бўлганида эди, ҳамма чегаралар дорул куфр бўлиб қоларди. Шунингдек мусулмонлар омонлигини диёрни дорул Исломга айлантиришдаги бир шарт, деб ҳисобламаслик Ислом билан ҳукм юритган, лекин кофирлар нуфузи ва омонлигига бўйсунган исломий юртларни дорул Ислом, деб эътибор қилишга олиб келади. Мусулмонлар мусулмонларнинг омонлигида бўлмай кофирлар омонлигида бўлишларига қарамай, бу диёрларни дорул Ислом, деб эътибор қилиш лозим бўлиб қолади. Ҳақиқат шундан иборатки, диёрни дорул Ислом ёки дорул куфр, деб ҳисоблаш учун ушбу икки ишга назар ташлаш зарур.
Биринчиси: Ислом билан ҳукм юритиш.
Иккинчиси: Мусулмонлар омонлиги, яъни уларнинг ҳукмронлиги билан омонлик бўлиши.
Агар диёрда мана шу икки нарса тўлиқ топилса, яъни Ислом билан ҳукм юритилса ва бу диёр омонлиги мусулмонлар омонлиги, яъни салтанати билан бўлса, у дорул Ислом бўлади ва дорул куфрдан дорул Исломга айланади. Аммо агар бу икки нарсадан бири йўқ бўлса, диёр дорул Исломга айланмайди. Шунингдек Ислом диёрида Ислом ҳукмлари билан ҳукм юритилмаса у дорул куфр бўлади. Шунингдек диёрда Ислом билан ҳукм юритилса-ю, лекин унинг омонлиги мусулмонлар омонлиги, яъни уларнинг салтанати билан бўлмай кофирлар салтанати билан бўлса бу диёр ҳам дорул куфр бўлади. Шунга кўра, демак, бугун мусулмонларнинг ҳамма юртлари дорул куфрдир. Чунки бу юртларда Ислом билан ҳукм юритилмаяпти. Кофирлар бир мусулмонни Ислом ҳукмлари билан ҳукм юритадиган қилиб тиклашган бўлса-ю, лекин бу мусулмон уларнинг салтанати остида бўлса ва унинг омонлиги кофирларнинг омонлиги билан бўлса, бунда ҳам диёр дорул куфр бўлиб қолаверади. Зеро, мусулмонлар юртлари дорул Исломга айланиши учун уларда Ислом ҳукми ўрнатилиши ва бу юртлар омонлиги мусулмонлар омонлиги билан, яъни уларнинг салтанати билан бўлиши лозим. Шунга кўра, диёрнинг куфр ёки Ислом билан сифатланишини шу диёр воқелиги кўрсатиб беради. Бунда юритилаётган ҳукм эътиборга олинганидек, омонлик ҳам эътиборга олинади. Чунки омонлик ҳукм тақозо қиладиган нарсаларнинг бир ажралмас қисмидир. Шунинг учун агар Ислом диёрида Ислом билан ҳукм юритилмаса ёки мусулмонлар омонлиги билан бўлган омонлик йўқ бўлса, шу иккисидан қайси бири йўқ бўлса ҳам, бу диёр дорул куфрга айланади. Демак, диёрнинг дорул Ислом бўлиб қолишининг шарти унга Ислом билан ҳукм юритиш ва унинг омонлиги мусулмонлар омонлиги билан бўлишидир. Дорул куфр эса, фақат унда Ислом билан ҳукм юритилсагина ва унинг омонлиги мусулмонлар омонлиги билан бўлсагина дорул Исломга айланади. Шу икки иш топилмаса дорул куфр бўлиб қолаверади. Демак, Ислом билан ҳукм юритиш ва мусулмонлар омонлиги билан бўлиш диёрнинг дорул Ислом, деб сифатланиши учун зарур бўлган бир-биридан ажралмас икки ишдир.
Хуллас диёрнинг дорул куфр ёки дорул Ислом бўлиши шу диёр воқесига алоқадордир. Дорун деб луғатда қабилага нисбатан қўлланади. Дорул ҳарб душман еридир. Шунинг учун дорул ҳарб ва дорул Ислом деймиз, дорул куфр ва дорул Ислом деб ҳам айтамиз. Иккаласи ҳам битта маънодадир. Чунки мусулмонлар то одамлар «Ла илаҳа иллаллоҳ» демагунларича ёки Ислом ҳукмларига бўйсунмагунларича ҳарбга, яъни жанг қилишга буюрилганлар. Агар одамлар Ислом ҳукмларига бўйсунишса – гарчи улар кофирлигича қолишса ҳам – улардан жанг кўтарилади. Энди агар Ислом ҳукми остига киришмайдиган бўлса, уларга қарши уруш қилинади. Демак, уларга қарши уруш қилишнинг сабаби уларнинг даъватни қабул қилмаган кофирлар эканидир. Уларга қарши жанг қилишнинг тўхташи сабаби эса, Ислом билан ҳукм юритишни қабул қилишларидир. Шунинг учун агар улар кофирликларида қолишса ҳам уларга Ислом билан ҳукм юритилса, жангни тўхтатиш сабаби вужудга келган бўлади ва урушни тугатиш вожиб бўлади. Бу эса, уларга Ислом билан ҳукм юритиш уларнинг мамлакатини дорул ҳарбдан дорул Исломга айлантиришига далолат қилади. Демак, урушнинг давом этиши ёки тўхташи Ислом билан ҳукм юритишга боғлиқдир. Бу эса, диёрнинг дорул Ислом ёки дорул куфр эканини белгилайдиган сифат Ислом билан ҳукм юритиш эканига далолат қилади. Унинг ҳукм, яъни салтанат бўлишининг маъноси ички ва ташқи омонлик (хавфсизлик) у билан, яъни Ислом салтанати билан бўлишидир. Акс ҳолда ўзининг ҳукм сифатида ажралиб туриш хусусиятини йўқотади. Шунга кўра, Ислом билан ҳукм юритиш ва унинг ажралмас қисми бўлган омонлик диёрнинг дорул Ислом ёки дорул ҳарб эканини белгилайди. Бунга яна бир далил шуки, халифа Ислом билан ҳукм юритмай куфр ҳукмлари билан ҳукм юритса мусулмонларнинг унга қарши то у Ислом билан ҳукм юритмагунча уруш қилишлари фарз бўлиб қолади. Шунингдек агар мусулмонлар Ислом ҳукмларини тарк қилишадиган бўлса, имомнинг уларга қарши то улар Ислом ҳукмларига қайтмагунларича уруш қилиши фарз бўлиб қолади. Бу ҳам кимки Ислом билан ҳукм юритмайдиган бўлса, гарчи улар мусулмонлар бўлса ҳам, бунинг оқибатида уларга қарши уруш келиб чиқишини очиқ кўрсатиб турибди. У диёрнинг дорул ҳарб экани билинадиган аломатга далолат қилади. Дорул куфр ва дорул ҳарб битта маънодадир. Дорул куфр деганда дорун сўзи куфр сўзига изофа бўлди. Диёрнинг ўзи куфр билан сифатланмайди. Демак, куфр бу диёрга юритиладиган ҳукмнинг сифати бўлади. Шунингдек дорул Ислом, дейилса ҳам диёрнинг ўзи Ислом билан сифатланмайди, балки Ислом шу диёрга юритиладиган ҳукмнинг сифатидир. Илова тарзида шуни ҳам айтиш керакки, фатҳ қилинган бирон юртнинг аҳолиси кофирлигича қолишган бўлса, лекин бу юртга Ислом билан ҳукм юритилса, у аниқ дорул Ислом бўлади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг “Исломий шахсия” иккинчи китоб, иккинчи қисмидан олинди
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси
